вторник, 3 ноября 2015 г.

Тасканя Асумчаг. Пакутны Звонак. Ч. 1. Койданава. "Кальвіна". 2015.




    Пётра Барысавіч Звонак нарадзіўся 1 (14) лютага 1907 г. у губэрнскім горадзе Мінск Расійскай імпэрыі, у сям’і муляра.
    У часе знаходжаньня бацькі на фронце ў 1914-1917 гг. разам са сваімі братамі знаходзіўся ў дзіцячы прытулак, бо маці-салдатка не магла іх пракарміць.Ужо пасьля Кастрычніцкага перавароту 1917 г. Пятрусь Звонак апынуўся на матчынай радзіме ў Пухавіцкай воласьці Ігуменскага павету Мінскай губэрні, дзе працаваў падпаскам. Пазьней, ратуючыся ад голаду, прыехаў на Аршаншчыну ў мястэчка Ляды. Там яго ўсынавіў былы чыноўнік пошты, ад якога Петрык зьбег узімку 1922 г. і вярнуўся ў Менск. Пасьля вяртаньня бацькі з Грамадзянскай вайны Пятро Звонак разам з ім і старэйшымі братамі хадзіў па вёсках, клаў печы і ўзводзіў падмуркі ў сялянскіх хатах.
    У 1923 г Пётар Звонак скончыў сямігодку, агульнаадукацыйныя курсы і атрымаў пасьведчаньне аб сярэдняй адукацыі. Мову і літаратуру на курсах выкладаў ужо вядомы тады паэт Язэп Пушча. Звонак паказаў яму два сшыткі ўласных вершаў, і той запрасіў яго ў Інстытут беларускай культуры. Пасьля заканчэньня курсаў у 1925 г. працаваў у Беларускім аддзяленьні акцыянэрнага таварыства “Кніга вёсцы” і адказным сакратаром полацкай акруговай газэты “Чырвоная Полаччына”. Таксама кіраваў у 1925-1927 гг. полацкай філіяй “Маладняку”. Карыстаўся псэўданімамі: П. Алеін, Алесін, Сашка Звонак, Алесь Звонак.
    У 1927-1929 гг. быў рэдактарам літаратурных перадач Беларускага радыё, у 1929-1931 гг. — адказны сакратар і рэдактар аддзела паэзіі часопісу “Маладняк”. Адначасова ў 1931 г. скончыў літаратурна-лінгвістычнае аддзяленьне пэдагагічнага факультэту БДУ і паступіў на трэці курс Маскоўскага ўнівэрсытэту на літаратурны факультэт. У 1932 г. у сувязі з ліквідацыяй факультэту на яго базе быў створаны Рэдакцыйна-выдавецкі інстытут, але Звонак не пажадаў там вучыцца і паступіў у асьпірантуру пры Тэатральным камбінаце, якая таксама хутка была расфарміраваная ў сувязі са стварэньнем Канстанцінам Станіслаўскім Тэатральнай акадэміі пры МХАТ. Звонак быў накіраваны ў Ленінградзкую акадэмію мастацтвазнаўства, дзе спэцыялізаваўся па гісторыі тэатру XX стагодзьдзя. Падрыхтаваў манаграфію пра дзейнасьць Усевалада Меерхольда і Ўладзіслава Галубка. Быў навуковым супрацоўнікам АН БССР, працаваў у газэце “Літаратура і Мастацтва”. Быў жанаты на беларускай паэтцы Натальлі Вішнеўскай.

    Натальля Вячаславаўна Вішнеўская – нар. 3 траўня 1907 г. у губэрнскім горадзе Коўна Расейскай імпэрыі, у сям’і настаўнікаў. Пасьля грамадзянскай вайны ў Расеі Вішнеўскія жылі на Случчыне. На гэты час прыпадае знаёмства Натальлі з Якубам Коласам, які першым заўважыў талент маладое паэткі і ўвёў яе ў літаратурнае аб’яднаньне “Маладняк” а ў 1924 г. дапамог стаць студэнткай Беларускага пэдагагічнага тэхнікуму. У пачатку 1928 г., на апошнім курсе вучобы, Вішнеўская пабралася шлюбам з паэтам Алесем Дударом. Неўзабаве за ненадрукаваны верш “Пасеклі наш Край папалам” у сакавіку Дудара арыштоўваюць і высылаюць у Смаленск.  Натальля Вішнеўская скончвае пэдагагічны тэхнікум і ў 1929 г. паступіць у Беларускі дзяржаўны ўнівэрсытэт. У 1930 г. узбуджаецца новая справа на Алеся Дудара і  Вішнеўская ўцякае у Маскву, дзе працавала ў беларускай сэкцыі Дзяржаўнага выдавецтва народаў СССР. У Маскве яна знаёміцца са Звонакам і становіцца ягонай жонкай.
    У 1934 г. Вішнеўская разам з мужам вяртаецца ў Менск, дзе восеньню 1936 г. Звонака арыштоўваць. Па справах А. Дудара і А. Звонака Вішнеўская ізноў выклікалася на допыты. Сядзела ў г. зв. “амэрыканцы”. Пасьля адседкі яна сустрэла турэмнага сьледчага, які шапнуў, каб хутчэй куды-небудзь выяжджала, бо рыхтуецца новая хваля арыштаў і Вішнеўская зьяжджае да цёткі ва Ўкраіне.
    Пятро Звонак быў асуджаны пазасудовым органам НКВД 5 кастрычніка 1937 г. за “прыналежнасьць да антысавецкай арганізацыі” да 10 гадоў ППК. Алесь Дудар быў асуджаны пазасудовым органам НКВД 28 кастрычніка 1937 г. як “чалец антысавецкай аб’яднанай шпіёнска-тэрарыстычнай нацыянал-фашысцкай арганізацыі” да ВМП з канфіскацыяй маёмасьці.
    Звонак быў высланы на Калыму. Па вызваленьні з лягера працаваў на геолягам і золаташукальнікам у Магаданскай вобласьці РСФСР. У 1954 г. быў рэабілітаваны. Пад канец 1955 г. вярнуўся у Мінск, дзе ізноў пачаў займацца творчай дзейнасьцю. У 1992 г. яму была прысуджана Дзяржаўная прэмія Беларусі імя Янкі Купалы і нададзена званьне заслужанага работніка культуры Рэспублікі Беларусь.
    Натальля Вішнеўская пасьля ў 1938 г. пераехала ў Ленінград, дзе ў трэці раз выйшла замуж за беларускага паэта Янку Бобрыка, які тады атрымаў працу галоўнага рэдактара Ўпраўленьня па справах мастацтва Ленінградзкага гарвыканкаму. У часе Другой сусьветнай вайны Натальля Вішнеўская працавала ў дзіцячым доме, з якім была эвакуіраваная ў Горкаўскую вобласьць, а Янка Бобрык застаўся ў Ленінградзе і 25 жніўня 1942 г. памёр ад блякаднага голаду. У 1945 г. Вішнеўская вяртаецца ў Ленінград і да самага выхаду на пэнсію ў 1962 г. працавала ў бібліятэках Ленінградзкага стаматалягічнага інстытуту і іншых мэдычных установаў. Памерла 3 траўня 1989 году ў Санкт-Пецярбургу Расейскай Фэдэрацыі
    Пятро Барысавіч Звонак памёр 2 лютага 1996 г. у Мінску, у Рэспубліцы Беларусь.
    Літаратура:
    Алесь Звонак. // Пісьменнікі Савецкай Беларусі. Кароткі біяграфічны даведнік. Мінск. 1959. С. 201-202.
    Гарэлік Л. М.  Звонак Алесь. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік ў 6 тамах. Т. 2. Мінск. 1993. С. 509-510.
    Рэут Г. І.  Звонак Алесь. Бібліяграфія. // Беларускія пісьменнікі. Біябібліяграфічны слоўнік ў 6 тамах. Т. 2. Мінск. 1993. С. 510- 517.
    Тасканя Асумчаг,
    Койданава.
                                                ШЧЫРАЯ  НАТХНЁНАЯ  ПЕСЬНЯ
    Алесю Звонаку давялося прайсьці вельмі складаны жыцьцёвы шлях. І працаваць не толькі ў паэзіі, а і геолягам па Далёкай Поўначы ў даволі суровых умовах... І ўсюды ён знаходзіў крыніцы натхненьня свайму паэтычнаму слову. Мужнасьць і гераізм савецкага чалавека захаплялі яго і ў гэтых умовах...
    Я чытаю радкі Алеся Звонака аб Далёкай Поўначы, бачу ў іх і суровую прыроду, і мужных людзей, якія асвойвалі Поўнач на карысьць чалавеку, і тую рамантыку паўночнай прыгажосьці, якая так непасрэдна і натхнёна перададзена ім у вершы “Ружовая чайка”...
    Пятрусь Броўка
    [С. 8.]
                                                                     * * *
                                                   Хай за акном пурга шалёна
                                                   Сумёты сьнегу намятае.
                                                   Мне сьніцца восень залатая
                                                   І лістападны шолах клёнаў,

                                                   І немасьць рэк у лёдным глянцы,
                                                   І позірк твой, як неба, чысты,
                                                   І той цягнік, што бег кудысьці,
                                                   І аганькі далёкіх станцый...

                                                   Той дзень мінуў.
                                                   Як цень былога,
                                                   На сэрцы шрам ад успамінаў.
                                                   Але трывожнаю хвілінай
                                                   Ты зноў ідзеш маёй дарогай.

                                                   Ты кажаш: сьнег вясной растае, —
                                                   Крутых дарог маіх надзея!..
                                                   А за акном вятры-зладзеі
                                                   Шляхі сьнягамі замятаюць.
                                               1938

                                                      У ДНІ ВАЙНЫ
                                                                          К. Звонаку
                                                                          Я хацеў бы
                                                                          Быць салдатам,
                                                                          Напавал забітым
                                                                          Першай куляй
                                                                          Ў першы дзень вайны
                                                                              Шарль Вільдрак
                                                   Ён дакаціўся і сюды,
                                                   За дзесяць тысяч кілямэтраў,
                                                   Той гул народнае бяды,
                                                   Што скалануў глухія нетры.

                                                   Я ведаў, я не малавер,
                                                   Народ навалу пераможа, —
                                                   Магілу знойдзе чорны зьвер,
                                                   Што выняў меч крывавы з ножан.

                                                   Я йшоў на шахту, у забой,
                                                   Я здабываў мэталь на зброю,
                                                   Каб ты, салдат, у грозны бой
                                                   Ішоў упэўненай хадою.

                                                   І я (было ж нямала нас)
                                                   Чакаў павесткі кожны вечар,
                                                   Чакаў, калі праб’е наш час,
                                                   Час незабыўнае сустрэчы.

                                                   Калі паэт і інжынэр,
                                                   Пабраўшы ў рукі аўтаматы,
                                                   Па роднай пройдуць старане
                                                   Жалезным поступам салдата.

                                                   Ды іншае прызначыў лёс,
                                                   Параскідаўшы нас па сьвеце:
                                                   Я — там, дзе край скаваў мароз,
                                                   Ты — там, дзе гарам пахне вецер.

                                                   Я помню: ў дзень, калі ў баях
                                                   Ты ўпаў з раздробленай нагою,
                                                   Душа ірвалася мая
                                                   Туды да вас, на поле бою.

                                                   За кроплю кожную крыві,
                                                   Што пралілі ў баях салдаты,
                                                   Я, безыменны радавы,
                                                   Як ты, змагаўся б да расплаты

                                                   За сьлёзы горкія сірот,
                                                   За крыўду мацерак і жонак,
                                                   За ўсё, што вынес мой народ,
                                                   За гора, што прынёс падонак...

                                                   І калі б суджана было
                                                   Зірнуць і мне ў аблічча сьмерці,
                                                   Я знаў бы — побач тут жыло
                                                   Са мной тваё жывое сэрца.

                                                   ...Палярны дзень даўно пагас,
                                                   На сопкі лёг сінявы вечар.
                                                   Я веру: прыйдзе сьветлы час,
                                                   Час незабыўнай нашай стрэчы.
                                               1943

                                                                      * * *
                                                   Няма на карце сьвету гэтай кропкі.
                                                   Тут царства ўсеабдымнай цішыні.
                                                   Тут месяц нежывы павіс над сопкай.
                                                   Не цепляцца прыветныя агні.

                                                   Марозам закаваны далячыні.
                                                   Сінее скрозь маўклівы стылы сьнег.
                                                   О край суровы! Дзікія лагчыны
                                                   Сьняць сны аб гулкай сонечнай вясьне.

                                                   А тут цяплынь. Тут у жалезнай печцы
                                                   Галінкі кедра ветліва трашчаць.
                                                   З вышыняў зоркі падаюць у вечнасьць.
                                                   І гутаркі няхітрыя гучаць.

                                                   Тут маладосьць душы — першапрычына
                                                   Трываласьці і ўпартасьці крутой.
                                                   Тут словы-успаміны аб жанчынах
                                                   Напоўнены тугой і цеплынёй...

                                                   Што нам пурга, шаленства дзікіх ветраў?
                                                   Ёсьць мэта, ёсьць работа, ёсьць загад!
                                                   Ёсьць чалавек. І ўсё багацьці нетраў
                                                   Ці ж багацей душы яго? Наўрад!

                                                   Тут кожны цьвёрда ведае, што робіць.
                                                   Тут кожны выбух, кожны ўдар кайла
                                                   У грудзі непадатлівай пародзе
                                                   Дзеля таго, каб з мёртвых ажыла

                                                   Краса зямлі, што скута мерзлатою,
                                                   Краса жыцьця, схаваная ў сьнягах,
                                                   Каб трапятала сонца залатое
                                                   У нашых ператруджаных руках.

                                                   Таму не сьпіцца людзям у зямлянцы,
                                                   Жар-птушка — мара б’ецца ў галавах,
                                                   І сьвецяць ім агні далёкіх станцый,
                                                   І маці незабыўная — Масква...
                                               1943

                                                                       * * *
                                                   Вецер носіць лёгкія сьняжынкі —
                                                   Гэта восень ходзіць белай павай,
                                                   Напявае штосьці пад сурдзінку
                                                   На лугах няскошанай атаве...

                                                   А нічога! Сьнег яшчэ растане,
                                                   Позьнім сонцам дзень пазалацее,
                                                   Прыйдзе, прыйдзе нашае спатканьне,
                                                   А за ім няхай ідуць завеі...

                                                   Адшуміць кастрычнік жаўталісты
                                                   І надзене белую карону,
                                                   Так і ты з усьмешкай прамяністай
                                                   Прамільгнеш у забыцьця сутоньне...

                                                   Салаўю ўсё роўна — абы песьня,
                                                   Абы сонца ды кавалак ценю.
                                                   Супраць буры плыць куды пачэсьней,
                                                   Чым схіліць пакорліва калені.

                                                   Пакручастай гэтаю дарогай,
                                                   Можа, я вярнуся з падарожжа,
                                                   З чыстым сэрцам стану ля парога,
                                                   Дзьверы мне тады адчыніш, можа?

                                                   Я прыйду былога напамінкам
                                                   Прасьпяваць жыцьцю і шчасьцю славу...
                                                   ...Вецер носіць лёгкія сьняжынкі,
                                                   Ходзіць восень ціха белай павай...
                                               1944

                                                                    * * *
                                                   Ты сказала, відаць, недарэмна
                                                   Пра сваю агнявую любоў,
                                                   Як прыйшла яна сьцежкай таемнай
                                                   Бунтаваць неўтаймоўную кроў.

                                                   Спадабалася мне да паўночы
                                                   Па-за стойбішчам часта блукаць,
                                                   Заглядацца у карыя вочы
                                                   Ды крутое плячо абдымаць.

                                                   Тарбазы вышывала, кухлянку,
                                                   Захаваўшыся ў цёмны шацёр,
                                                   Маладую душу якуцянка
                                                   Укладала ў мастацкі узор.

                                                   Падарунак аддаць не змагла ты,
                                                   Я ж не здолеў любоў зьберагчы:
                                                   Здагадаўся твой бацька багаты
                                                   І са стойбішча зьняўся ўначы...

                                                   Цёмнай ночкай ці сьнежаньскім ранкам
                                                   Сваё шчасьце ўсё роўна знайду.
                                                   Падкрадуся да цёплай ярангі,
                                                   Як разбойнік, цябе украду.

                                                   Нас укрыюць пурга і туманы,
                                                   Сьлед глыбока сьнягі замятуць.
                                                   Варажыў недарма ў Наяхане
                                                   Мне пра тое старэнькі якут!..
                                               1945

                                                                   * * *
                                                   За парогам восень енчыць
                                                   Бабаю-ягою.
                                                   Дробна стукае ў акенца
                                                   Касьцяной рукою...
                                                       Агалеў шыпшыньнік чахлы,
                                                       Сьцеле сланік гольле.
                                                       На адной назе, як чапля,
                                                       Пад акном таполя.
                                                   Паківае галавою,
                                                   Гольлямі-рукамі,
                                                   Пашапочацца са мною,
                                                   Здыме з сэрца камень...
                                                       Мо журба зьмяіным джалам
                                                       Сэрца мне працяла?
                                                       Можа, ты не ўсё сказала,
                                                       Можа, схітравала?
                                                   Змрок кладзе на твары рэтуш,
                                                   Значыць, дзень канае...
                                                   Прыгадаю ўсе сустрэчы,
                                                   Дні перагартаю...
                                                       Зажуруся, можа, трошкі
                                                       Па табе, нязванай...
                                                       Сьпелай ягадай марошкай
                                                       Адцьвіло каханьне...
                                                   Не шукаў цябе па сьвеце,
                                                   За былое — ўдзячан...
                                                   ...За вакенцам енчыць вецер,
                                                   Ціха восень плача...
                                                1945

                                                       БЕЛАЯ  ПТУШКА
                                                   Цемру страсаючы, зьзяе
                                                   Дзень, што да сонца заве.
                                                   Белае пер’е губляе
                                                   Белая птушка завей.
                                                       Неба — бяздоньнем глыбокім.
                                                       Радужны сонца залом.
                                                       Белая птушка здалёку
                                                       Белым махае крылом.
                                                   Быццам бы ў сьнежную далеч
                                                   Клёкатам кліча мяне.
                                                   З горкай усьмешкай і жалем
                                                   З вуснаў зрываецца «не».
                                                       З месячных ніцяў саткана
                                                       Поўначы срэбная муць.
                                                       Сопак панурыя здані
                                                       Пільна мяне сьцерагуць.
                                                   І, схамянуўшыся раптам,
                                                   Шпарка бягу да акна.
                                                   Бачу, праз шыбіны-краты
                                                   Сьвеціцца кропка адна.
                                                       Гэта прымроіцца захад,
                                                       Родных мясьцін краявід.
                                                       Даўні адкінуўшы закід,
                                                       Ім прысягаю ў любві.
                                                   Хмаркі не стомяцца гушкаць
                                                   Месяца срэбны чаўнок.
                                                   Сьніцца мне: Белая птушка
                                                   Крыльлем махае здалёк...
                                               1945

                                                       У  ДАЛІНЕ  МАЎЧАНЬНЯ
                                                   З высокае сопкі праз срэбраны пыл
                                                   Спускаўся я ноччу ў Даліну Маўчаньня.
                                                   Над сьветам трывожна гайсалі слупы
                                                   Вар’яцтвам Паўночнага Зьзяньня.

                                                   Нібыта Зямля патанула ў сьнягах,
                                                   І рушыць шалёна Дарогаю Млечнай,
                                                   Страсаючы шэрані прывідны прах,
                                                   Крутою арбітай у немасьці вечнай.

                                                   Здавалася, ў сьвеце мы толькі ўдваіх:
                                                   Я, усімі забыты, й быцьцё нежывое.
                                                   Вось-вось ад зямлі адарвуся я ўміг,
                                                   Падхоплены сілаю той незямною...

                                                   Ды цела не хоча пакінуць душа,
                                                   Не хоча ў прасьцягу нямым растварыцца,
                                                   А прагне зямное з надземным зьмяшаць,
                                                   А прагне пабачыць рэальнасьці рысы...

                                                   У тым паядынку, напэўна б, зьнямог,
                                                   Ды Зьзяньнем Паўночным хтось выслаў дарогу:
                                                   І ўбачыў я ў мёртвай даліне дымок,
                                                   Што віўся ратункам з хібаркі убогай...
                                               1945

                                                                               * * *
                                                   Ноч. Нада мной, над табою цярушыцца сьнег,
                                                   Лётаюць, кружацца белыя мухі-сьняжынкі...
                                                   Як ты далёка, далёка цяпер ад мяне!
                                                   Толькі лунае ўспамінаў былых павуцінка...

                                                   Дзе ты цяпер? Там, дзе роднага неба блакіт?
                                                   Можа, чакаеш мяне ты парой веснавою?
                                                   Не пасаваць перад лютай стыхіяй сьляпою!

                                                   Я й не пасую: дзьмі, вецер, я спраўлюся сам,
                                                   Гніцеся, мачты, гайдайцеся гнуткія рэі!..
                                                   Можа, прысьнілася мне твая злая краса,
                                                   Можа, сумуючы ўвосень, прыдумаў цябе я?

                                                   Лёгкі караблік кідае разьюшаны шквал,
                                                   Нізка над пеннымі хвалямі гойсаюць чайкі...
                                                   Ведаю, дзе адшукаць мне чароўны карал,
                                                   Як у жар-птушкі мне выхапіць пер’я ручайку...

                                                   ...Хмаркі плывуць у чароўнай тваёй старане,
                                                   Шчодра рассыпаны зорак бліскучых пясчынкі.
                                                   Як ты далёка, далёка цяпер ад мяне!
                                                   Хай жа не рвецца ўспамінаў былых павуцінка!..
                                               1946

                                                                    * * *
                                                   Паэт празорліўцам не створан,
                                                   А ўсё ж натхнёнаму відно,
                                                   Як па Няве ў гранітным створы
                                                   Плыве сярэбраная ноч.

                                                   А над Нявой халодны Зімні
                                                   Бялее мармурам калён
                                                   І ў харастве бяздушным стыне,
                                                   Узяты часам у палон.

                                                   І я шукаю ў час няўрочны
                                                   Бязьлюдзьдзем вуліц гарадзкіх
                                                   Цябе — стварэньню Белай Ночы,
                                                   Што не паўторана нікім.

                                                   Хай для цябе ніхто ці нехта
                                                   І я, і мой пясьнярскі лёс, —
                                                   Табе па сонечных праспэктах
                                                   Я сэрца чыстае прынёс,

                                                   Каб каля белай калянады,
                                                   Што на граніт кідае цень,
                                                   Ты адарыла хоць паглядам
                                                   Надзей высокіх летуцень!
                                               1945

                                       НОЧ  ПАД  НОВЫ  ГОД  У  ЗАПАЛЯР’І
                                                   Льецца цьмянае сьвятло
                                                   Ў шыбку сьлюдзяную.
                                                   Сьвет сьнягамі замяло,
                                                   Сьцюжай ахінула...

                                                   Вунь самотны маладзік
                                                   На марозе стыне,
                                                   Год стары, падвёўшы лік,
                                                   Растае ў пустыні.

                                                   Промнік да акна прымёрз,
                                                   Мо згубіў дарогу?..
                                                   Многа тысяч доўгіх вёрст
                                                   Да твайго парогу.

                                                   Не дайсьці... Туман густы,
                                                   Пад сьнягамі сопкі.
                                                   Поўнач. Ціша. Ноч. І стынь.
                                                   І былому — кропка!

                                                   Не, не згодзен! Новы Год,
                                                   Маладыя крокі
                                                   Ты скіруй з маіх шырот
                                                   Да яе далёкай...

                                                   Да тае, што сіні лёд
                                                   Запалярнай ночы
                                                   Прабівае навылёт
                                                   Позіркам жаночым,

                                                   Да тае, што цеплынёй
                                                   Ласкавага сэрца
                                                   Саграе закутак мой
                                                   Стылы ў паняверцы...

                                                   Што сумненьняў сьнег і лёд
                                                   Растапляе верай,
                                                   Што надзей высокі ўзьлёт
                                                   Шле замест хімэры...

                                                   Веру ў закліка твайго
                                                   Незямную сілу,
                                                   У блакітавы агонь
                                                   Тваіх зрэнак мілых...

                                                   Веру ў знак былых прыкмет,
                                                   Мілая сяброўка...
                                                   Да цябе ён значыць сьлед
                                                   Месячнай падкоўкай...

                                                   Толькі ты мяне чакай,
                                                   З доўгіх падарожжаў,
                                                   Я прыйду ў твой сьветлы край,
                                                   Стану на парозе.

                                                   Рукі ў рукі, што было,
                                                   Праплыло паводкай!..
                                                   Мары сьветлае вясло,
                                                   Шчасных дум чародкі

                                                   Хай плывуць праз рэштку год
                                                   Па ружовай плыні,
                                                   Хай растопяць стынь і лёд
                                                   Горкае часіны!..
                                               1945

                                                       ДОКТАР НАЗАРЭНКА
                                                   Нараджаўся дзень і тут жа гас,
                                                   Кінуўшы на сьнег сьвятла асколак.
                                                   Памятаю той далёкі час,
                                                   У тайгу закінуты пасёлак.

                                                   Пяты дзень злавалася пурга,
                                                   Сьлед згубіўся у таежных нетрах,
                                                   Патанула ўся зямля ў сьнягах,
                                                   Толькі сьвішчуць па-над ёю ветры.

                                                   Вечар. Скончаны прыём. Сястра
                                                   Прыбірае сьветленькі пакойчык.
                                                   Вецер б’ецца ў шыбы са двара,
                                                   Спадарожнік запалярнай ночы.

                                                   Стук у дзьверы, а за ім другі,
                                                   Нецярплівы, быццам бы трывожны.
                                                   Можа, госьць з далёкае тайгі?
                                                   Заблудзіўся, можа, падарожны?

                                                   Увайшоў. З-пад стомленых павек
                                                   Позірк хмуры б’ецца ліхаманкай:
                                                    “У тайзе канае чалавек,
                                                   Падарваўся на шурфе уранку...”

                                                   Моўчкі ўзяла інструмэнт сястра.
                                                   Перакінуў цераз плечы ранец
                                                   І падаўся доктар са двара
                                                   У абдымкі процьмы раззлаванай.

                                                   Наляцеў калючы ураган,
                                                   Біў у твар, хвастаў з налёту ў вочы, —
                                                   Быццам апалчылася пурга
                                                   У саюзе з чарнатою ночы.

                                                   Сьнег ды сьнег, сумёт ды зноў сумёт,
                                                   У заносах рыхлых вязнуць лыжы,
                                                   Дзіка скача белы карагод,
                                                   Віхар ногі змораныя ліжа...

                                                   Колькі часу так прайшло — не знаў,
                                                   Непрыкметна ахінала змора.
                                                   Толькі б як дабрацца да відна,
                                                   Толькі б зьнік з вачэй пракляты морак...

                                                   Ды трывогай думка палыхне:
                                                   Абы той не сьцёк крывёю, выжыў...
                                                   Раптам ніцма рынуўся на сьнег,
                                                   Слых уразіў хруст зламанай лыжы...

                                                   Сьнег па грудзі. Як дайсьці без лыж?
                                                   Апалілі злосьць і роспач зрэнкі...
                                                   Што ж ты разгубіўся і стаіш,
                                                   Дарагі таварыш Назарэнка?

                                                   Ды няўжо твайму жыцьцю канец?
                                                   Зломіць волю лютая стыхія?
                                                   Льецца ў ногі стома, бы сьвінец,
                                                   І пурга, як на хаўтурах, вые...

                                                   Ні прысесьці, ні перакурыць,—
                                                   Здраднік-сон ахопіць мімаволі
                                                   І скуе жывога цела спрыт,
                                                   Зломіць сілу чалавечай волі...

                                                   Белым сьнегам сьлед твой занясе,
                                                   Дзе на міг аддаўся ў кіпці страху,
                                                   Расьцягаюць косьці па тайзе
                                                   З галадухі ўвесну расамахі...

                                                   Не! Сьмяюцца рана пад табой
                                                   Завірухі ўзрадаванай енкі!
                                                   І пайшоў тады ў астатні бой
                                                   За жыцьцё чужое Назарэнка.

                                                   І, калі упаў, пачаў паўзьці
                                                   Белаю сьмяротнаю дарогай...
                                                   ...Дзень займаўся. Ураган прыціх,
                                                   Калі ён быў знойдзен ля парога.
                                                   .......................................................

                                                   Адшумелі буры нада мной,
                                                   Шрам зарубцаваўся памаленьку...
                                                   Дзе ты, дзе цяпер, збавіцель мой,
                                                   Дарагі таварыш Назарэнка?
                                               1945

                                                                      * * *
                                                   У гэту ноч бяззорную, сівую
                                                   Вятры зімы распачалі грызьню...
                                                   Я па табе сягоньня не сумую,
                                                   Цябе чакаць не буду ўпершыню.

                                                   Узьлёт задум маіх імклівей, вышай
                                                   Тых стромых гор, што падзялілі нас.
                                                   З далёкіх даляў зноў і зноў ты пішаш,
                                                   Што прамінуў даўно чаканьня час...

                                                   А сьвет увесь — як сьнежная пустыня,
                                                   Мятуць сьнягі, схаваўся ў норы зьвер...
                                                   Вось дзьверы рыпнулі, і раптам з белай
                                                                                                                     стыні
                                                   Ліст ад цябе ізноў нясе кур’ер.

                                                   Зноў бісэр літар б’е па сэрцы шротам,
                                                   Дакор ірве на часткі цішыню...
                                                   Я прымірыўся сёньня з адзінотай,
                                                   Цябе чакаць не буду ўпершыню.
                                               1946

                                                                     * * *
                                                   Машыны грымелі па трасе
                                                   Насустрач вятрам і сьнягам.
                                                   Суровай і дзікай акрасай
                                                   Здаваўся край Поўначы нам.

                                                   З усіх на зямлі расставаньняў
                                                   Здавалася самым цяжкім,
                                                   Што раптам лягло вострай граньню
                                                   Між сэрцам маім і тваім.

                                                   Я быў да цябе вельмі блізка
                                                   У час той, сьнягурка мая,
                                                   Ды горных хрыбтоў абэліскі
                                                   Бязгучна шапталі: вар’ят!..

                                                   І зноў па завейнай дарозе
                                                   Шалёна я мчаўся назад,
                                                   І стукала сэрца ў трывозе,
                                                   І даль засьцілаў сьнегапад...
                                               1946

                                                                   * * *
                                                   Пагасалі дня жывыя гукі,
                                                   Патанала сонца недзе ў моры...
                                                   Назаўжды твае запомню рукі,
                                                   Галубіную вачэй пакору.

                                                   Для пяшчот, на жаль, паэт не створан,
                                                   Хто ж аддаў цябе яго уладзе?
                                                   Хто паслаў цябе на бераг мора,
                                                   Маладая гронка вінаграда?

                                                   Хараство паэт не сузірае,
                                                   Хараству паэт не б’е паклонаў,
                                                   Хараство ён сам сабе стварае,
                                                   Беручы, як гліны ком, далоняй.

                                                   Не знайшоў ён і ў табе сьвятыні,
                                                   Не прыпаў, як грэшнік, на калені...
                                                   Дзе ты, мора? Жоўтаю пустыняй
                                                   Прабягаюць успамінаў цені...

                                                   Хараства узор разьбіў нядбайна,
                                                   Як крышталь каштоўнейшае вазы,
                                                   Не зьбярог яго чароўнай тайны
                                                   Бесклапотны песельнік і блазан...

                                                   А ў душы бяздомнага блукальца
                                                   Ўсё жыве разбуджанае мора,
                                                   Рук пяшчотных трапяткія пальцы,
                                                   Галубіная вачэй пакора...
                                               1946

                                            САВЕЦКАЯ  ЗЯМЛЯ
                                                   На Хандыгу,
                                                   На Хандыгу
                                                   Бягуць аўтамабілі,
                                                   Удзень і ўноч па трасе
                                                   Грукочуць і пыляць.
                                                   Тайга, тайга навокал,
                                                   Тайга за міляй міля...
                                                   Якая ты бясконцая,
                                                   Савецкая зямля!
                                                   На Хандыгу,
                                                   На Хандыгу
                                                   Між гор,
                                                   Што ў кола сталі,
                                                   Лагчынамі распадкаў,
                                                   Праз дым і праз туман
                                                   Бягуць аўтамабілі
                                                   Да сьветлавокай далі,
                                                   Дзе коціць хвалі сінія
                                                   Сівы дзядок — Алдан...
                                                   Праз Хандыгу,
                                                   Праз землі
                                                   Якуціі далёкай,
                                                   Дзе горы аж да неба
                                                   Уздыбілі хрыбты,
                                                   Ты вабіш мяне, Бацькаўшчына,
                                                   Усьмешкай яснавокай,
                                                   Далёкая і блізкая,
                                                   Адна з адзіных
                                                   Ты!
                                                   За Хандыгай,
                                                   На захадзе,
                                                   За ціхаю ракою,
                                                   Мігцяць у цемры ночы
                                                   Прыветныя агні.
                                                   Танклявая бярозка
                                                   Махае мне рукою,
                                                   Напевам танкаструнным
                                                   Сасновы бор зьвініць...
                                                   О боль салодкі смутку,
                                                   О шчасны міг вяртаньня,
                                                   О Бацькаўшчыны мілай
                                                   Блакітны пахкі дым!
                                                   Да рэшты поўна сэрца
                                                   Трывожным хваляваньнем
                                                   І пачуцьцём любові,
                                                   Заўсёды маладым.
                                                   Праз Хандыгу,
                                                   За Хандыгу
                                                   Бягуць аўтамабілі,
                                                   Удзень і ўноч па трасе
                                                   Грукочуць і пыляць...
                                                   Да гэтых вандраваньняў
                                                   Цябе так не любіў я,
                                                   Бязьмежная, цудоўная
                                                   Савецкая Зямля!
                                               1946

                                                     АСЕНЬНІЯ  СКРЫПКІ
                                                   Праменьня залочаны смык
                                                   Асеньнія скрыпкі галубіць.
                                                   І сэрца зьнямелага крык
                                                   Не кратае скрухаю губы.

                                                   Я ў зрэнкі твае зазірну,
                                                   Усьмешку злаўлю незнарокам,
                                                   І раптам згадаю вясну
                                                   І вобраз забытай далёкай.

                                                   Яна не такая, як ты,
                                                   Яе не паблытаць з другою:
                                                   І позірк не той яснаты,
                                                   І сэрца, напэўна, не тое...

                                                   На бераг халоднай ракі
                                                   Я выйду, абняты спакоем,
                                                   Плывуць журавоў касякі,
                                                   Курлыкаюць над галовою.

                                                   Празрысты дыхне халадок,
                                                   Павее з-за сопкі ў даліну,
                                                   І сьлед пурпуровых аблок
                                                   Дрыжыць на ўстрывожанай плыні...

                                                   Ляці, мая думка, ляці,
                                                   Ляці, мая мара, на захад!
                                                   Кладзіся, мой шлях, між сьвяціл
                                                   Да мэты, не зьведаўшы страха!

                                                   Цябе я не клічу туды,
                                                   Твой шлях і лягчэйшы й прасцейшы...
                                                   Мне мрояцца-сьняцца сады,
                                                   Пялёсткамі ўсланыя сьцежкі...

                                                   Там зорак асколкі на дне
                                                   Мільгаюць у возеры чыстым,
                                                   Там хтосьці чакае мяне,
                                                   Спатканьня хвіліны ўрачыстай...

                                                   Таму ты не ўчуеш мой крык
                                                   Праз глуха зацятыя зубы,
                                                   Як восені сонечны смык
                                                   Пачне скрыпкі часу галубіць...
                                               1946

                                                                       * * *
                                                   Шлях да цябе згубіўся між туманаў,
                                                   Цяпер яго нялёгка адшукаць,
                                                   Але далёкім вобразам аддана
                                                   Мая душа, і сэрца, і рука.

                                                   І ты між іх, як сьветлая камэта,
                                                   Раптоўна ўразіш сіні далягляд,
                                                   Каб асьвятліць забыты шлях паэту,
                                                   Каб абудзіць замоўклай песьні лад.

                                                   Няма звароту! З думкай той я звыкся,
                                                   Хоць і ляціць яна туды, наўпрост,
                                                   На берагі, дзе бронзавыя сфінксы
                                                   Панура сьцерагуць чыгунны мост.

                                                   На берагі, дзе з Ладагі сьцюдзёнай
                                                   Нясе вясна абломкі крыг Няве,
                                                   Дзе ля высокай белае калёны
                                                   З табою мы рассталіся навек...
                                               1946

                                                             У  ТАЙЗЕ
                                                   На сьвітаньні ў шэрай стыні
                                                   Устае марозны дзень.
                                                   Рогі на сьпіну закінуў
                                                   І бяжыць тайгой алень.

                                                   Змоўкне хруст у стылых нетрах
                                                   Прыпыніўшы раптам бег,
                                                   Ён абнюхвае паветра,
                                                   Капытом б’ючы аб сьнег.

                                                   Ловіць шолах таямнічы
                                                   Ён над мёртвай цішынёй:
                                                   Ці не ходзіць паляўнічы
                                                   Тою дзікай стараной?

                                                   Цішыня. У сінім ранку
                                                   Расплываецца туман,
                                                   Лашчыць храпы дым з ярангі –
                                                   Блізка дзесь качэўны стан...

                                                   Стрэл! Упаў ён на калені,
                                                   Сьнег зачырванеў крывёй,
                                                   І сьмяротны крык аленя
                                                   Аглушыў тайгі спакой...

                                                   Я прайду і не загіну
                                                   Сьцежкай гібельнаю той.
                                                   Меціць шлях на сьнезе сінім
                                                   Водбліск зьнічкі залатой.
                                               1946

                                                                     * * *
                                                   Дождж ідзе, і на сэрцы маркотна,
                                                   І душы не хапае спакою...
                                                   Гэта восень майстэрскай рукою
                                                   Тчэ з туманаў сівыя палотны.

                                                   Нашаптала яна ў вечар змрочны
                                                   Невыразных здагадак аповесьць,
                                                   Каб, як грэшніка, клікаць на споведзь
                                                   У дванаццаць гадзін апаўночы...

                                                   Ападае пажоўклае лісьце:
                                                   Узьняўшы ўгору стамлёныя рукі,
                                                   Паскідалі, застыўшы без руху,
                                                   Тапалі залатыя маністы.

                                                   Гэта ўсё мне ў самоце здалося,
                                                   Гэта, выплыўшы з пены туману,
                                                   Нашаптала мне словы падману
                                                   Дажджавая бяздомная восень...
                                               1946

                                                           * * *
                                                   Верас рыжаваты
                                                   Сьцелецца між гор.
                                                   Залатыя шаты,
                                                   Восеньскі убор!..

                                                   Крык гусей гартанны
                                                   Кліча холад сьцюж,
                                                   Плаваюць туманы
                                                   Па лядку калюж.

                                                   Па імшарах топкіх —
                                                   Журавінаў жар,
                                                   Хутаюцца сопкі
                                                   Наміткамі хмар.

                                                   Пунсавеюць далі,
                                                   Зьнік маскітны тлум.
                                                   ...Ах, калі б ты знала
                                                   Што такое сум!..
                                               1946

                                                                      * * *
                                                   Горныя рэкі па зьвілінах рэчышч
                                                   Ліжуць гранітавы камень,
                                                   Падаюць зоры халодныя ў вечнасьць,
                                                   Небу махнуўшы рукамі.

                                                   Таюць вясёлкі ў чорных выгарах.
                                                   Сопак сьняговыя пікі
                                                   Туляць пяшчотна бялёсыя хмары,
                                                   Дню адышоўшага блікі...

                                                   Поўнач! Азёр залатая паверхня!
                                                   Цёмнай тайгі нерухомасьць!
                                                   Дзён першабытных нямая прыветнасьць,
                                                   Дальніх паходаў няўтомнасьць!

                                                   Вецер гуляе па горных цясьнінах,
                                                   Ястраб пільнуе здабычу,
                                                   Трубіць алень у гушчары прызыўна —
                                                   Самку бязрогую кліча...
                                               1946

                                                  ВЯСНА  НА  ПОЎНАЧЫ
                                                   Зноў вясна. І ў гэтым сэнс
                                                   Існаваньня сьвету.
                                                   Белы заяц акасеў,
                                                   Верне дзень на лета...

                                                   Сонца шчодра прыграе
                                                   Голыя узгоркі,
                                                   Чысьціць кіпцікі свае
                                                   Чорная вавёрка...

                                                   Сабаліныя сьляды
                                                   На сьняжку расталі,
                                                   Волас з белага рудым
                                                   Стаў у гарнастая...

                                                   Сланік з-пад сумёту ўстаў,
                                                   Абтрасае гольле.
                                                   Пастрайнеў прыгожы стан
                                                   У лістоўніц голых...

                                                   А на сонцы, на груду,
                                                   Выскачыўшы з ямкі,
                                                   Паласаты бурундук
                                                   Заклікае самку.

                                                   Пра каханьне ёй пяе
                                                   Радасна і звонка...
                                                   Значыць, будуць у яе
                                                   Два ці тры дзіцёнкі...

                                                   І, адлежаўшы бакі,
                                                   Абсмактаўшы лапы,
                                                   Рушыць гаспадар тайгі,
                                                   Мішка касалапы...

                                                   Поўнач, Поўнач! Цішыня,
                                                   Веснавая гліца!..
                                                   Не змаўкаючы зьвіняць
                                                   Ключыкі-крыніцы...

                                                   Наталяў шукальнік-зух
                                                   Вамі сваю смагу...
                                                   ...А за прыіскам грызуць
                                                   Грунт каўшамі драгі...

                                                   Тэрыконаў канусы
                                                   Неба падпіраюць,
                                                   Ды вясёлак паясы
                                                   У сем столак граюць...

                                                   Хараству няма мяжы,
                                                   Неба — ў сінім глянцы...
                                                   Па шлюзах вада бяжыць,
                                                   Прамывае сланцы...

                                                   Поўнач, Поўнач! Хмарак бег
                                                   Па нябёс раскошы!..
                                                   Я ж сумую па табе,
                                                   Па маёй харошай...

                                                   Сьнісься мне ты: ад красы
                                                   Я тваёй нямею...
                                                   Валасы у дзьве касы —
                                                   Залатыя зьмеі

                                                   Абвілі маю душу,
                                                   Паланілі сэрца.
                                                   Мару я адну нашу,
                                                   Каб з табой сустрэцца.

                                                   Пачакай жа трошкі хоць —
                                                   Вернецца нябога!
                                                   За другога не выходзь,
                                                   Не любі другога!

                                                   Поўнач, Поўнач! Край дзівос,
                                                   Самародкаў сховы!
                                                   Зьвёў мяне з табою лёс
                                                   На шляху жыцьцёвым.

                                                   Дружбай злучаны адной
                                                   Мы з табой, як з братам.
                                                   Залатое тваё дно
                                                   Я рукамі кратаў.

                                                   Ну, а сёньня павяло
                                                   На радкі паэта,
                                                    (Не такое гэта зло,
                                                   Скажам па сакрэту!)

                                                   Бо вясна-краса наўкол
                                                   Загуляла ліха...
                                                   ...Пад кустом з бурундуком
                                                   Сьпіць бурундучыха...
                                               1947

                                         ЗА  ДАЛЁКІМ  ГОРНЫМ  ПЕРАВАЛАМ
                                                   За далёкім горным перавалам,
                                                   Дзе дажджы вясновыя шумяць,
                                                   Золатавалосая казала:
                                                    “Ты вяртайся, буду я чакаць!..”

                                                   Час ідзе, а дні ляцяць, як птахі,
                                                   У далёкі твой заморскі край...
                                                   Нада мной пурга грыміць па даху,
                                                   За акном вятровы дзікі грай.

                                                   Маладосьці дні адшалясьцелі,
                                                   Пацямнеў свавольны бляск вачэй.
                                                   Я здружыўся з песьняю мяцеліц,
                                                   З белаю маўклівасьцю начэй.

                                                   Памяць сьцерла час той незвычайны,
                                                   Цеплыню тваіх сумотных слоў.
                                                   Я згубіў пярсьцёнак заручальны
                                                   Дзесьці ля Курыльскіх астравоў.

                                                   А сягоньня на чужой бяседзе
                                                   У далёкіх сіверных краях
                                                   Я прыпомніў, што сумуе недзе
                                                   Золатавалосая мая...

                                                   Ля затокі Фінскай ходзіць, можа,
                                                   Мо праводзіць вокам караблі:
                                                    “Дзе ж ты, мой харошы, непрыгожы,
                                                   На якой няходжанай зямлі?”

                                                   Што скажу сваёй забытай мілай?
                                                   Ці ж вядома дзікаму арлу,
                                                   Зьбіты куляй, дзе ён зложыць крыльле,
                                                   Паўшы ніц на вострую скалу?

                                                   Пралягла туды мая дарога,
                                                   Дзе шуміць салёны акіян.
                                                   Пакахай сабе каго другога,
                                                   Золатавалосая мая!..
                                               1947

                                                                           * * *
                                                   Вайна разьмяла нас па беламу сьвету,
                                                   І я, прычакаўшы вясну,
                                                   Схіляюся кожнаму стрэчнаму ветру,
                                                   Што вее ў тваю старану.

                                                   Жывеш ты, каханая, дзесьці далёка.
                                                   Усьлед маёй даўняй журбе
                                                   Лятуць туды птахі, гартанны іх клёкат
                                                   Нясе прывітаньне табе.

                                                   Я веру, што час нечаканай разлукі
                                                   Як злую павіннасьць прыму,
                                                   Што дружбы прыветнае цёплыя рукі
                                                   Працягнем адзін аднаму.

                                                   Калі ж яно спраўдзіцца, тое прароцтва,
                                                   І мы разьмінёмся ізноў,
                                                   Пастукае зноў да мяне адзіноцтва
                                                   Кастлявай рукою ў акно.
                                                1947

                                                                         * * *
                                                   Як хораша! Нячутнаю ступою,
                                                   Сьвітальным подыхам асеньняе красы
                                                   Ступае верасень над жоўтаю травою,
                                                   Страсаючы жамчужынкі расы...
                                                       Надзелі сопкі белыя тунікі,
                                                       Нясуць вятры адзнакі таямніц,
                                                       Па схонах гор пунсовая брусьніка
                                                       Халодным, зыркім полымем гарыць.
                                                   Скрозь пену хмар з вышыняў неабсяжных
                                                   Глядзіцца сонца ў шкло азёрных вод,
                                                   Дзе алянёнка важанка паважна
                                                   Вядзе на мяккі мох праз сіні брод.
                                                       Іду на край далёкае даліны,
                                                       Дзе чорны цень кідае гор атрог.
                                                       Яно надыдзе, скрыжаваньне ліній
                                                       Тваіх з маімі сонечных дарог!..
                                                   Чакаю я упэўнена і проста
                                                   На той, залітай сонцам старане:
                                                   Усё адно ты прыйдзеш сьветлай госьцяй
                                                   І праўду сэрца скажаш толькі мне.
                                                       Хаджу адзін па зарасьніку топкім,
                                                       Твой цень нябачна ўсьлед за мной ідзе.
                                                       На сінім крыльлі за далёкай сопкай,
                                                       Як белы лебедзь, праплывае дзень...
                                                   Як хораша! З-за цёмнага узгорка
                                                   Крадуцца прыцемкі нячутнаю хадой,
                                                   З вышынь глядзіцца ў возера вячорка,
                                                   І бляск яе зьліваецца з вадой...
                                              1947

                                                               * * *
                                                   Каля цёмных берагоў
                                                   Сьветлаплынных рэк,
                                                   Сьвет дзіцячых чыстых сноў
                                                   Патануў навек.

                                                   У мігценьні бліскавіц,
                                                   Шапаценьні лоз
                                                   Назаўсёды ўпалі ніц
                                                   Дыямэнты сьлёз.

                                                   Сьціхла водгульле грымот.
                                                   Ачышчальны час
                                                   У нябачаны паход
                                                   Клікаў юных нас.

                                                   Мы ішлі. Не пазіраў
                                                   З нас ніхто назад,
                                                   Дождж нам вочы засьцілаў,
                                                   Біў няшчадна град...

                                                   Там, дзе ў роднай старане
                                                   Цьвіў язьмін густы,
                                                   Пацалунак першы мне
                                                   Падарыла ты...

                                                   Ды ўраган пракляты зьмяў
                                                   Наша поле й сад.
                                                   Глянуў сьмерці ў вочы я,
                                                   Выпіў горкі яд.

                                                   А юнацкіх мрояў рой
                                                   Ўсё жыве ў душы,
                                                   Абуджае ў жылах кроў,
                                                   І на той шашы,

                                                   Дзе разьбегліся ў бакі
                                                   Нашыя сьляды,
                                                   Клічуць цёплыя радкі
                                                   У даўнія гады,

                                                   Каб ажыў ружовы сон,
                                                   Поціск мілых рук,
                                                   Каб забіўся ва ўнісон
                                                   Сэрцаў перастук.

                                                   Вось таму не дам журбе
                                                   Ніць разлукі віць,
                                                   Прынясу я ў дар табе
                                                   Той агонь любві,

                                                   Што пранёс праз ураган,
                                                   Што ў агні зьбярог,
                                                   Загаіўшы шрамы ран,
                                                   Шчасьцем перамог!..
                                               1947

                                                                   СЬНЯЖЫНКА
                                                   Калі прамільгнеш ты зьнянацку
                                                                                       сьняжынкай-пушынкаю,
                                                   Нібы растаўшы
                                                                             наперадзе ў цемры начной, —
                                                   Стукае сэрца бязладна
                                                                                             разьбітай машынкаю,
                                                   Пэўна, спружынка
                                                                               зламалася ў клетцы грудной?!
                                                   Калі апаўночы засьнеш ты,
                                                                         скруціўшыся цёплым клубочкам,
                                                   Сьмешнае нешта лапочучы
                                                                                     ў мяккім рахманым сьне,—
                                                   Я не засну.
                                                                           Мой рахунак яшчэ не аплочаны,
                                                   Доўга бадзягам бяздомным
                                                                                   па сьвеце блукаць яшчэ мне.
                                                   Нібы люнатык,
                                                                                па небе вачамі я гойсаю,
                                                   Дзе ўсё спрабую
                                                                              знайсьці сваю зорку адну.
                                                   Хто цябе выдумаў,
                                                                                 зеленавокую, звонкагалосую,
                                                   Тую, хто ў гэтую зорную ноч
                                                                                                  не дае мне заснуць?!
                                                   Сьпіш, а мне зрэнкі твае усё сьвецяцца,
                                                                                                 сьвецяцца ў поцемку.
                                                   Некуды ў далеч ружовую
                                                                                              гэтак спакусна завуць...
                                                   Ходзіць марозік —
                                                                                крыштальныя цінькаюць боцікі,
                                                   Срэбныя цені
                                                                             па белай пустэчы плывуць...
                                                   Хочаш — прачніся.
                                                                                      Я склаў
                                                                                            табе казачку сьвежую, —
                                                   Не пра Кашчэя, —
                                                                                     пра горкай самоты гады,
                                                   Як над маіх летуценьняў
                                                                                                паветранай вежаю
                                                   Прашалясьцелі
                                                                               сьмяротныя крылы бяды...
                                                   Чуецца голас твой,
                                                                                  поўны іскрыстых сьмяшынак.
                                                   Злучана ўсё ў ім —
                                                                                      і золак ружовы відзён.
                                                   Ведаю:
                                                                трэба мне ўкрасьці
                                                                                                  не момант хвілінны,
                                                   Трэба мне ўкрасьці
                                                                                      вясёлку азораных дзён!
                                                   Ведаю:
                                                                трэба мне добрым, сардэчным
                                                                                                                  і ласкавым,
                                                   Дорачы ўсьмешкі,
                                                                                     прайсьці па зямлі да канца,
                                                   Дума аб шчасьці
                                                                                каб стала
                                                                                                не выдумкай-казкаю,
                                                   Шчасьце людзкое
                                                                                   каб стала законам жыцьця.
                                                   Калі ты засьнеш,
                                                                               бесклапотная, сьмешная,
                                                                                                                         мілая,
                                                   Сон прыкархне на падушцы,
                                                                                            нібыта варкотлівы кот,
                                                   Усё гэта шэпча мне
                                                                                        поўнач маўклівая, стылая,
                                                   Шолахі ветру
                                                                           і лёгкіх сьняжынак палёт.
                                               1947

                                                     НОЧ  КАЛЯ  КАСТРА
                                                   Расталі праменьні заходу,
                                                   І ноч апусьціла свой полаг,
                                                   Сатканы з бясконцых сузор’яў
                                                   Таемнай рукою быцьця.
                                                   Нястомны рамантык-бадзяга,
                                                   Мой друг летуценьнік-геоляг
                                                   Бяседу вядзе, а навокал
                                                   Ядлоўцу кусты шалясьцяць.

                                                   Далёкім няясным абрысам
                                                   На захадзе высяцца сопкі,
                                                   Над імі халодныя зоры
                                                   Праходзяць адвечны свой шлях.
                                                   Мы ловім крылатыя словы,
                                                   А там, над лагчынаю топкай,
                                                   Разбуджаны зьверам прыблудным,
                                                   Лятае спалоханы птах.

                                                   Бывалы разьведчык-шукальнік,
                                                   Ён ведаў цану вандраваньняў,
                                                   Высокую радасьць знаходак,
                                                   Тайгі неабдымны прастор;
                                                   Гаворыць — і з пены туманаў,
                                                   Як цені забытых паданьняў,
                                                   Выходзяць адважныя людзі —
                                                   Героі цясьнінаў і гор...

                                                   У кожным абломку пароды
                                                   Чытаў ён разгадкі прыроды,
                                                   Капаўся ў размывах далінных,
                                                   Браў пробы ў праселінах скал;
                                                   Зьбіраў залатыя пясчынкі,
                                                   Багацьцяў шукаў для народа,
                                                   Спускаўся ў глыбокія шахты,
                                                   Дзе ў кварцы пабліскваў мэталь.

                                                   І вось перад намі ўставалі
                                                   Заместа пустэльных ускраін
                                                   У бляску агнёў электрычных,
                                                   У дзіўнай красе гарады,
                                                   І беглі па нашым далёкім,
                                                   Калісьці закінутым краі
                                                   З Масквы на Далёкую Поўнач
                                                   Імклівай хадой паязды.

                                                   Мы бачылі лініі вуліц,
                                                   Дамы, і тэатры, і школы;
                                                   Адолеўшы клімат суровы,
                                                   Квітнелі густыя сады,
                                                   І людзі адважнага роду
                                                   Выходзілі з шахт і са штолен,
                                                   У скарбніцу маці-радзімы
                                                   Прыносілі працы плады.

                                                   І там, дзе па водмелях рэчак
                                                   Блукаў адзінокі старацель,
                                                   Шукаў выпадковага шчасьця,
                                                   Няўдачы свае клянучы,
                                                   У новым, залітым агнямі,
                                                   Прасторным шахцёрскім палацы
                                                   З хлапцамі гарняцкаю славай
                                                   Дзяліліся барадачы...

                                                   ...Срабрыстай істужкай на ўсходзе
                                                   Сьвітаньне нясьмела ўставала,
                                                   Дыханьне кароткага лета
                                                   Кранала сваім халадком...
                                                   Мы ведалі, кожны па-свойму,
                                                   Што сьвет наш збудован трывала,
                                                   Што шляхам, хаця і нялёгкім,
                                                   Мы цьвёрда да шчасьця ідзём.

                                                   Быць можа, наіўныя ў марах,
                                                   Спляталі мы ў некалькі столак
                                                   Прыгожую выдумку казкі
                                                   З суроваю праўдай жыцьця?!
                                                   Няхай сабе! Мару, якую
                                                   Раскрыў нам рамантык-геоляг,
                                                   Не мы, дык другія такія ж
                                                   За нас давядуць да канца!
                                               1947

                                                                      * * *
                                                   Прамільгне відовішча залётнае,
                                                   Зрушыць думак гулкі разнабой.
                                                   Хутка, хутка птахі пералётныя
                                                   Праляцяць бясшумна над табой!

                                                   Сьнег засыпле белаю парошаю
                                                   Сьцежак сьлед, пракладзены ў трысьці.
                                                   Удваіх з табою нам, харошая,
                                                   Разам той дарогаю прайсьці.

                                                   Паглядзі: ў стаўках паміж асокамі
                                                   Табуном зьбіраюцца чыркі.
                                                   Шчасьце наша ўецца гордым сокалам,
                                                   Вадаспадам пеністай ракі...

                                                   Пранясём яго над пераваламі,
                                                   Па сумётах зьвілістых дарог.
                                                   Хрышчана агнём яно, трывалае,
                                                   Перш чым узысьці на наш парог!
                                               1947

                                             ТРЫ  ШАХЦЁРЫ  З  ТАГО СЬВЕТУ
                                                   Нас трое ў шахце засталося,
                                                   Абвал загнаў у пастку нас.
                                                   Ягоны гулкі адгалосак
                                                   Прагрукатаў і раптам згас.

                                                   Зьляглася глыбамі парода,
                                                   Агеньчык лямпачкі патух.
                                                   Глытай ты рэшткі кісларода,
                                                   Грызі зубамі мерзлату!

                                                   Густая цемра. Стаў магілай
                                                   Для нас, жывых, глухі забой.
                                                   Ці хопіць мужнасьці і сілы
                                                   Стрымаць тугі сьмяротнай боль?

                                                   Дык што ж? Сядзець? Лічыць хвіліны?
                                                   Чакаць пакорліва канца?
                                                   Скупыя на сьлязу мужчыны,
                                                   Спазналі мы цану жыцьця.

                                                   Не! Ці затым гады чакалі
                                                   Нас сем’і, родны кут, цяпло?
                                                   Пакуль трымаюць рукі кайлы,
                                                   Прабіцца, што б там ні было!

                                                   Згубіўся час у цемры чорнай.
                                                   А што наверсе? Ноч ці дзень?
                                                   Траім ахвярам непакорным
                                                   Жыцьцю рахунак сьмерць вядзе.

                                                   Расла упартасьць паміж намі,
                                                   Сьціскалі моцна зубы мы:
                                                   Пароду ўпартую, як камень,
                                                   Крышылі кайлы і ламы.

                                                   Мы не адны. Мы цьвёрда зналі,
                                                   Што там — у шахце й на гары —
                                                   За нас упарта ваявалі,
                                                   Ішлі на выручку сябры.

                                                   Мы аклікалі іх — ні гуку.
                                                   Перасыхаў ад смагі рот.
                                                   Смылелі змораныя рукі,
                                                   І цёк па целу ліпкі пот.

                                                   Ад кіслароднае нястачы
                                                   У горле клекатала кроў,
                                                   Надзея кволая на ўдачу
                                                   То гасла, то гарэла зноў...

                                                   На трэці дзень былі адбіты
                                                   Мы з мёртвай хваткі небыцьця.
                                                   ...Я слаўлю дружбу, што здабыта
                                                   Цаной высокаю жыцьця!
                                               1947

                                                 ПАЎНОЧНАЯ  РАПСОДЫЯ
                                                   Там, на прыіску гэта было
                                                   У мінулым ці ўчора.
                                                   Усё роўна.
                                                   Сьвітанак, як сёньня,
                                                   Празрысты наскрозь,
                                                   Ружавеў на усходзе,
                                                   Залаціў спахмурнелыя горы,
                                                   Прахалоду з распадкаў
                                                   На крылах нябачаных нёс...

                                                   Там, на Поўначы,
                                                   Лета ішло
                                                   Па лагчынах нясьмела,
                                                   І, асьлепшы ад сонца,
                                                   Рыдалі ў міжгор’ях сьнягі...
                                                   Крадучыся
                                                   Прыходзіла ноч
                                                   На гадзінку,
                                                   Ўся ў белым,
                                                   І сінеча
                                                   Рассоўвала зноў
                                                   Даляў тых берагі...

                                                   А ў імшыстых нізінах
                                                   Цьвіла-зацьвітала марошка,
                                                   Ды струменьні пазвоньвалі
                                                   На перакатах рачных...
                                                   Ах, каварства пачуцьцяў,
                                                   Не ў час ты дало нам падножку,
                                                   Закруціла не ў час
                                                   Неадольным парывам адным!

                                                   Мы блукалі над карстам.
                                                   І з пашчы яго патыхала
                                                   Вечным холадам
                                                   Вечна таемных глыбінь.
                                                   Мы блукалі
                                                   За даўнім,
                                                   Зарослым травою,
                                                   Адвалам,
                                                   І вятрыска, ласкавы,
                                                   Гарэзны,
                                                   Твае валасы церабіў...

                                                   Колькі дзіва было
                                                   У той дзікай красе першароднай!
                                                   Нават шчасьце,
                                                   Нясьмелае наша,
                                                   Схавалася ў сэрцах глыбей...
                                                   Бурхала, Бурхала,
                                                   У струменьнях тваіх срэбраводных
                                                   Недамовак таемнасьць
                                                   Пакінь назаўсёды сабе!

                                                   Не кіпеньне ў крыві
                                                   Маладосьці запозьненай нашай,
                                                   На узгорнай сьцяжыне
                                                   Зьнянацку нас разам зьвяло.
                                                   Гэта сталасьць дасьпелая,
                                                   Шчырасьць, адкрытая насьцеж,
                                                   Лебядзінае песьні
                                                   Ў палёце апошнім крыло!

                                                   І не іскры агню
                                                   Палымнелі ў вачах тваіх карых,
                                                   А пад сонцам няяркім
                                                   Праменнага дню цеплыня,
                                                   А вячорнага захаду
                                                   Адпалымнеўшыя мары,
                                                   А пасьлянавальнічных
                                                   Празрыстых яснот
                                                   Чысьціня!

                                                   Там, на прыіску гэта было:
                                                   Купал неба блакітны
                                                   Абярнуўся халодным каўшом
                                                   Над дрымотнай зямлёй...
                                                   Хай жыве ў нашых сэрцах,
                                                   Як сон незабыўны й нязбытны,
                                                   Тое сьветлае,
                                                   Што нас міжвольна
                                                   Аднойчы зьвяло!
                                               1947