четверг, 19 февраля 2015 г.

Колін Харыс. Сьцежка да хаты. Койданава. "Кальвіна". 2015..




                                                                          №560
                                               Неверагодны пераход і загадкавы аўтар
                                         Slavamir Rawicz. The long walk. 1955. 240 бачын.
    Кніга “The Long Walk” (“Доўгі пераход”) Славаміра Равіча (1915-2004), нашага земляка зь Пінску чытаецца зь цікавасьцю, вялікім напружаньнем і без перапынку. Кніга была напісаная пры дапамозе ангельскага журналіста Дональда Даўнінга і выдадзеная ў 1955 годзе. Кніга адразу сталася сэнсацыяй, і з таго часу было выдрукавана 500 000 асобнікаў на 25 мовах. У кнізе апісваюцца ўцёкі сяміасабовай групы зьняволеных зь лягеру ў Сібіры, якія за 12 месяцаў прайшлі пешкам прыблізна 6000 км. Ішлі яны праз Сібір, Манголію, Тыбэт, Гімалаі, каб дабрацца да Індыі. Арганізатарам і кіраўніком уцёкаў быў аўтар кнігі.
    Паводле Равіча, ягоная сям’я мела маёнтак каля Пінска. Маці была “рускаю”, займалася ўпраўленьнем маёнтка. Бацька, паводле словаў аўтара кнігі, маёнткам асабліва не цікавіўся, а ягоным галоўным заняткам было мастацтва, маляваньне краявідаў. Яшчэ да вайны 1939 году Равіч быў паручнікам польскага войска і ўважаў сябе за паляка.
    С. Равіч быў арыштаваны Саветамі 19 лістапада 1939 году ў Пінску. Сядзеў у турмах ў Пінску, Менску, Харкаве і ў Маскве на Лубянцы. Судзілі яго ў Маскве за шпіёнства на карысьць Польшы і прыгаварылі да 25 гадоў прымусовай працы ў лягеры. Таварным цягніком яго ды іншых зьняволеных павезьлі ў Іркуцк у лістападзе 1940 году. Адтуль пешкам павялі іх напоўнач у лягер № 303, які знаходзіўся на на паўднёвы-ўсход ад Якуцку. Лягернікі мусілі займацца лесарубкай.
    Хутка па прыбыцьці ў лягер Равіч пачаў марыць пра ўцёкі. Падабраў сабе яшчэ шэсьць лягернікаў-аднадумцаў, якія пагадзіліся зь ягоным плянам. У гэтай групе былі: Равіч, два палякі, амэрыканец, латыш, летувіс і югаслаў. З кнігі вынікае, што аб плянах уцёкаў ведала... жонка камэнданта лягера! У сярэдзіне красавіка 1941 году яны ўцяклі зь лягера і накіраваліся пешкам у бок возера Байкал. Там да іх далучылася 17-гадовая полька Крыстына, і ужо васьміасабовая група абыйшла ўсходні бераг Байкала, каб патрапіць у Манголію.
    У сярэдзіне чэрвеня 1941 году ўцекачы былі ўжо ў Манголіі. Манголы аднесьліся да іх вельмі добра: запрашалі дахаты на начлег, кармілі й давалі харчы на далейшую дарогу. Так як мэтаю групы была Індыя, то ім трэба было перайсьці пустыню Гобі, Тыбэт і Гімалаі. Па дарозе ад голаду і зьнясіленьня тры асобы памерлі, і адзін чалавек загінуў у Гімалаях. Такім чынам да Індыі змаглі дайсьці толькі Равіч, амэрыканец, латыш і югаслаў. Быў ужо красавік 1942 году.
    У Індыі ўцекачоў прынялі ветліва і перадалі брытанскім вайсковым уладам. Прывезьлі іх у Калькутту і паклалі ў шпіталь на лячэньне і расьследаваньне. Равіч папрасіў, каб яго адправілі на Блізкі Ўсход, дзе ўжо было польскае войска. Амэрыканец паехаў да амэрыканскіх уладаў. Што сталася з латышом і югаславам, Равіч нічога ня піша.
    Хутка пасьля выхаду кнігі ў 1955 годзе зьявіліся сумнівы наконт праўдзівасьці гэтага маршу-хадзьбы. У Лёндане падчас аўтарскага спатканьня Равіча з палякамі, якія таксама былі ў савецкіх лягерох, ён ня мог даць адказаў на заданыя яму пытаньні. Ангельскія крытыкі таксама мелі засьцярогі што да апісаньня некаторых эпізодаў у кніжцы.
    Дык кім быў гэты закадкавы Славамір Равіч?
    У газэце “Dziennik Polski” у Англіі ад 8 лістапада 2006 году быў артыкул А Сьвідліцкага, дзе ён напісаў пра ангельскага карэспандэнта Гью Левінсона, які займаўся расьследаваньнямі фактаў, апісаных у кнізе С. Равіча, і асобаю самога аўтара. Журналіст займаўся пошукамі толькі ў вайсковых архівах Лёндану і ў Пінску. Вось некаторыя ягоныя знаходкі:
    - дакумэнты ў Лёндане паказалі, што Равіч уступіў у польскае войска ў СССР у 1942 годзе з імём Расьціслаў Русецкі-Равіч пасьля так званай амністыі для былых польскіх грамадзян, гэта значыць у час, калі, паводле кнігі, ён мусіў быць ужо ў Індыі;
    - дакумэнты ў Лёндане былі супастаўленыя з дакумэнтамі ў Пінску, і такое параўнаньне паказала, што Русецкі-Равіч і Равіч – гэта адная і тая-ж асоба, бо даты народжаньня і іншыя дадзеныя аднолькавыя;
    - у сьпісах лягернікаў у СССР няма імя Славамір Равіч;
    - бацька Равіча быў не мастаком, а праваслаўным сьвятаром.
    Калі маці Равіча (ці Русецкага-Равіча) народжанага ў Пінску была “рускаю”, а бацька праваслаўным сьвятаром, дык кім па нацыянальнасьці быў ён сам? Расейцам ці беларусам? Адказ на гэтае пытаньне могуць даць гісторыкі зь Пінску. У кніжцы Равіч уважае сябе за паляка і польскага патрыёта.
    Варта тут успомніць, што ў 1942-43 гадох аўтар гэтай рэцэньзіі быў вучнем у юнацкай школе кадэтаў у Палесьціне, дзе вайсковыя заняткі вёў падафіцэр Русецкі родам зь Пінску. І гэта паводле архіўных дакумэнтаў. Шкада, што я тады не пазнаёміўся бліжэй з маім земляком зь Пінску.
    Славамір Равіч ці Расьціслаў Русецкі-Равіч памёр у 2004 годзе ў Англіі ў горадзе Нотынгэм.
    Міхась Швэдзюк

                                          СКРАДЗЕНАЕ ЖЫЦЦЁ ВІТАЛЬДА ГЛІНСКАГА
                                                    16 каментароў | 15:18, 6 лютага 2010
    Галівуд зняў блакбастэр «Дарога дадому», у аснове якога — неверагодны лёс беларуса з Глыбоччыны.
    Вясной у пракат выйдзе галівудскі фільм «Дарога дадому» (The Way Back) з Колінам Фарэлам і Эдам Харысам. У аснове сюжэта — неверагодная гісторыя ўцёкаў вязняў ГУЛАГа праз Манголію, пустыню Гобі і Гімалаі ў Індыю. Сцэнарый напісаны паводле кнігі Славаміра Равіча, ураджэнца Пінска. Яго «Доўгае падарожжа» (The Long Walk) пабачыла свет у Лондане ў 1955 годзе і было перакладзенае на дзясяткі моў.
    Адным з тых вязняў, што збеглі з якуцкага лагера, быў, паводле кнігі, сам аўтар. Равіч піша, што пазней ён уступіў у армію Андэрса, ваяваў у Іране і Егіпце, а пасля вайны асеў у Вялікабрытаніі.
    Там аўтар бестселера памёр у 2004 годзе.
    А праз два гады грымнуў скандал: выявілася, што гісторыя была спісаная Равічам. Насамрэч з лагера ўцякаў іншы беларус — ураджэнец Глыбоччыны Вітальд Глінскі.
    Ён зараз жыве ў англійскім графстве Корнуэл на марскім узбярэжжы. Просты чалавек, які ўсё жыццё будаваў аўтастрады. Толькі выпадкова праўда пра яго лёс выйшла на паверхню: сам Глінскі ніколі не даводзіў, што насамрэч ён, а не Равіч, герой «Доўгага падарожжа». Вітальд хацеў забыць увесь гэты жах. Падрабязнасцяў паходу праз Гімалаі не ведала нават яго жонка Джойс.
    Сям’ю Вітальда арыштавалі ў Глыбокім у 1939 м, пасля прыходу савецкай улады. 16 гадовы хлопец атрымаў 25 гадоў лагера.
    Праз маскоўскую Лубянку восенню 1940 года Глінскі трапіў у лагер №303, на паўночны захад ад Якуцка. Спачатку працаваў на лесапавале, потым, пасля траўмы, — у кузні. Жонка начальніка лагера неяк папрасіла яго парамантаваць радыё. На сцяне начальніцкага кабінета вязень пабачыў падрабязную карту Азіі. Відаць, тады і нарадзіўся план уцёкаў, ажыццявіць які ўдалося з пачаткам вайны, калі нагляд за вязнямі аслабеў.
    Ноччу, у нялюдскую завею, Вітальд мінуў лагерныя вышкі. І пабачыў, што за ім па глыбокім снезе цугам ідуць яшчэ шэсць зэкаў. Ён сказаў ім, што будзе рухацца па дваццаць гадзін у дзень, пакуль не міне мяжу СССР. Калі нехта не згодны — можа вяртацца.
    Да мяжы было 2,5 тысячы кіламетраў.
    Так яны і пайшлі, след у след. Першы прабіваў снежную цаліну, апошнія замяталі сляды хваёвымі лапкамі.
    Іх група была інтэрнацыянальная: здаравенны крымінальнік Батко — ці то беларус, ці то украінец, харват Зара — былы ўладальнік кавярні, таямнічы амерыканец Сміт, які працаваў да арышту інжынерам у Маскве, некалькі польскіх жаўнераў.
    Пазней яны падабралі маладую дзяўчыну — Хрысціну Палонскую, што ўцякла з калгаса, баючыся пакарання за забойства гвалтаўніка. Дарогай яна памерла ад гангрэны.
    Цяжкасці шляху — гарачыню, якая змяніла холад, смагу і голад, калі даводзілася піць мачу і есці змеяў, дарогі праз пустыні і горы — вытрымалі не ўсе. Да Індыі дайшлі Глінскі, Зара, Батко і Сміт.
    Дзякуючы апошняму, падазроную кампанію не расстралялі брытанскія вайскоўцы ў Калькуце. Там жа скончылася іх неверагоднае падарожжа даўжынёй у 6,5 тысячы кіламетраў і працягласцю ў 11 месяцаў.
    Трохі ачуняўшы ў індыйскім шпіталі, Глінскі запісаўся добраахвотнікам у польскую армію Андэрса. Праз Іран і Егіпет ён трапіў у Англію, удзельнічаў у высадцы саюзнікаў у Нармандыі, пасля вайны служыў у брытанскім акупацыйным корпусе ў Германіі. Урэшце, канчаткова перабраўся ў Вялікабрытанію. Шлях у родныя мясціны для ўцекача з ГУЛАГа быў заказаны.
    Свае прыгоды Глінскі апісаў у спецыяльным рапарце, які падаў у польскае пасольства ў Лондане. Верагодна, там яго і знайшоў сярод іншых папер чыноўнік Славамір Равіч.
    Вітальд Глінскі паўстагоддзя маўчаў пра тое, што Равіч стаў славутым, спісаўшы яго гісторыю. Хоць сюжэт «Доўгага падарожжа» трохі адрозніваўся ад рэальных падзей. Дый не ўсе удзельнікі ўцёкаў былі б радыя, калі б адкрылася праўда. Зямляк Батко, якога Глінскі пасля вайны спаткаў у Лондане, пагрозліва загадаў яму маўчаць — да вайны яго шукалі ў Польшчы за забойства. Відаць, жыў цяпер пад чужым імем і баяўся выкрыцця.
    Праўда ўсплыла толькі ў 2006 годзе. Адкрыліся вайсковыя дакументы, паводле якіх зімой 1941 года Равіч служыў у Персіі і ніяк не мог уцячы з сібірскага лагера.
    Журналіст BBC Х’ю Левінсан выявіў нестыкоўкі ў аповедзе Равіча і знайшоў сапраўднага героя тых падзей — Вітальда Глінскага. Зараз аб ім, як і аб Равічы, ствараюць фільм. Адно што дакументальны.
    Вось такая гісторыя, у якой адзін ураджэнец Беларусі скраў жыццяпіс у іншага, а Галівуд зняў паводле яго фільм аб прыгодах паляка ў Сібіры.
                                               Колін Фарэл у фільме «Дарога дадому»
    Алесь Пілецкі паводле Newsweek, ды mirror.co.uk
    Наша Ніва. Першая беларуская газэта, заснаваная ў 1906 г.
    19 студзеня 2011. Гісторыя
    16 каментароў
    чытачка напiсаў(ла) Люты 6, 2010 у 15:38
    А ці па беларуску той прыгодніцкі раман быў выдадзены? Калі і дзе? І дзе яго можна набыць?
    svb_absent напiсаў(ла) Люты 6, 2010 у 16:09
    Спраўдны беларускі дзед, з выгляду
    Уладзімер напiсаў(ла) Люты 6, 2010 у 17:38
    "адзін ураджэнец Беларусі скраў жыццяпіс у іншага"
    Трэба называць рэчы сваімі імёнамі. Сюжэт добра вядомы ў беларускім фальклёры: увішны жыд ашуквае рахманага беларуса.
    Вось-вось напiсаў(ла) Люты 6, 2010 у 18:31
    Пакуль беларусы крадуць адзін у аднаго гістарычную праўду, іншыя атрымліваюць дывідэнты.
    так сабе напiсаў(ла) Люты 6, 2010 у 22:29
    Спраўдны польскiі дзед, з выгляду
    Максім. напiсаў(ла) Люты 6, 2010 у 22:51
    Уладзіміру: Равіч быў беларусам. І ў яго кнізе «Dlugi marsz» насамрэч ягоная гісторыя. Мне не зразумела чаму так адбываецца...
    Чытачцы: працы па выданню па-беларуску пачаліся ў Пінску у 2008 годзе пад кіраўніцтвам гісторыка Эдуарда Злобіна, які добра ведае гісторыю гэтай сям'і, але нажаль так і не завершаныя з-за спынення фінансавання...
    Карт напiсаў(ла) Люты 7, 2010 у 11:48
    Ну почему украл? История литературы знает массу случаев, когда писатели мифологизировали собственную биографию, переплетали подлинное с вымышленным. Советую посмотреть в ин-те информацию о Ежи Косинском (1933--1991), американском писателе польско-еврейского происхождения. Выдающийся случай того, что можно назвать "полной переменой декораций" в собственной жизни. Но ведь написал несколько бестселлеров, был главой американского ПЕН-клуба. Правда, кончил самоубийством.
    józef III напiсаў(ла) Люты 7, 2010 у 11:56
    Przecież to Polak a nie Białorusin !
    mikola напiсаў(ла) Люты 7, 2010 у 12:25
    kart@ tamu i skoncyu samagubstvam sto uvahodziu u pen-kliub...A kino gde pagliadet ,moza adrazu Halliwod padacca ?
    racologist напiсаў(ла) Люты 7, 2010 у 20:30
    З выгляду дзед - класічны прадстаўнік так званае балтыйска-беламорскае малое расы: такое аблічча тыповае для беларусаў, літоўцаў, эстонцаў. А з палякаў хіба што мазуры. Асноўная маса палякаў выглядае інакш.
    savos' напiсаў(ла) Люты 8, 2010 у 10:01
    Мой дзед уцёк з финскага палону и пехатою ишоу з Финляндыи да Рэчыцы
    Здань напiсаў(ла) Люты 8, 2010 у 15:51
    józef III напiсаў(ла) Люты 7, 2010 у 11:56
    Przecież to Polak a nie Białorusin !
    Really? Have you checked damn DNA? How did you make "Polak" from Belarus? Is it just new KGB method?
    to józef III напiсаў(ла) Люты 9, 2010 у 18:34
    józef III, looks like you are just as much chauvinist and nationalist like Russians (just in a polish way). Now as you are part of EU, try to learn some impartiality and objectivity. Sick and tired of nationalists of any kind. I am glad, that the majority of my Polish friends are very friendly and civilized.
    Daminik напiсаў(ла) Люты 10, 2010 у 13:45
     так сабе напiсаў(ла)
    Спраўдны польскiі дзед, з выгляду.
    Ну і што там польскага? Тыповы мужчынскі твар Глыбоччыны!
    Andrej напiсаў(ла) Люты 10, 2010 у 14:37
    A ci mozna dac kankretnuju spasylku na artykuly u Newsweek, ды mirror. Cikava, chacu pacytac. Dziakuj
    Witold напiсаў(ла) Студзень 16, 2011 у 15:25
   Skąd redakcja powzięła informację że to był"беларус"
    Колін Харыс,
    Койданава.