среда, 28 января 2015 г.

Скарлет Бургунд. Мінор. Койданава. "Кальвіна". 2015.





    Ёсель /Осип, Иосиф/ Зэлікавіч /Соломонович/ Мінор - нар. 12 (26) лістапада 1861 г. у губэрнскім м. Менск Расейскай імпэрыі, у сям’і рабіна і пісьменьніка Зэліка /Соломона Алексеевича/ Залкінда, (1826, Ромны - 1900, Вільня), які пісаў пад псэўданімам - Мінор ды ўзначальваў юдзейскую рэлігійную абшчыну Масквы ад 1869 г. па 23 ліпеня 1892 г., калі імпэратар Аляксандар III найвысока загадаў: Маскоўскага рабіна звольніць ад гэтай пасады з выправаджэньнем яго на жыхарства ў мяжы габрэйскай аселасьці і з забаронай яму назаўжды ўезду ў месцы, якія ляжаць па-за гэтай мяжой.
    Напачатку 1880-х гг. вучыўся на юрыдычным факультэце Маскоўскага ўнівэрсытэта, студэнтам якога ўдзельнічаў у рэвалюцыйных гуртках “Народнай волі”. У кастрычніку 1883 г. быў арыштаваны і высланы ў Тулу.
    Ад 1885 г. Ёсель студэнт Дземідаўскага юрыдычнага ліцэя ў Яраслаўлі, дзе вёў нарадавольскую рэвалюцыйную прапаганду сярод ліцэістаў, працоўных, афіцэраў гарнізона.
    У ліпені 1885 г. ізноў арыштаваны і пасьля 2,5 гадоў папярэдняга зьняволеньня сасланы без суда на 10 гадоў “за шкодны ўплыў на моладзь” ва Ўсходнюю Сыбір, у Сярэдне-Калымск Якуцкай вобласьці.
    У Якуцку ўдзельнічаў ва ўзброеным супраціве ссыльных супраць адпраўкі ў Калымскую акругу Якуцкай вобласьці ў сакавіку 1889 г., за што быў прысуджаны да сьмяротнага пакараньня замененага бестэрміновай катаргай, якую адбываў у Вілюйску (Якуцкая вобласьць) і Акатуе (Забайкальская вобласьць). Ад 1897 на паселішчы ў Чыце.
    У 1898 г. вярнуўся ў Эўрапейскую Расею, ад 1900 г. жыў у Вільні, друкаваўся ў газэце “Северо-Западное слово”. Ад 1902 г. - эсэр, у тым жа годзе высланы ў Слуцак, неўзабаве эміграваў.
    У 1902 г. у Жэнэве (Швэйцарыя). Актыўны арганізатар партыі эсэраў, чалец ЦК. Партыйная мянушка “Стары”. Удзельнічаў у Аграрна-сацыялістычнай лізе, дэлегат I і II зьездаў ПСР.
    З канца 1905 г. Мінор у Расіі, улетку 1906 г. стварыў і ўзначаліў ваенную арганізацыю эсэраў у Тыфлісе, але з-за пагрозы арышту эміграваў.
    У 1907-1908 гг. Мінор знаходзіцца ў Парыжы. Затым апынуўся на чале групы і ад яе імя вёў перамовы з ЦК ПСР пра яе перакіданьне ў Расею і яго разам з ёю. Пасьля доўгіх спрэчак у асяродзьдзі ЦК Мінор быў прызначаны ўпаўнаважаным ЦК па Паволжскай вобласьці, з правам распараджацца і ўсімі асабістымі сіламі арганізаванай за мяжой групы, прызначанай да перакіданьня праз мяжу. У курсе ўсяго прадпрыемства быў Азеф, а таксама ў склад групы пасьпела ўвайсьці абвінавачаная пасьля сакрэтная супрацоўніца ахоўнага аддзяленьня Тацьцяна Цэйтліна.
    У 1908 г. упаўнаважаны ЦК партыі эсэраў у Паволжа. Арыштаваны 2 студзеня 1909 г. у Саратаве. Напачатку 1910 г. прысуджаны да 8 гадам катаргі.
    Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. прыехаў 20 сакавіка ў Маскву. У той жа дзень на 3-й гарадзкой канфэрэнцыі эсэраў абраны ганаровым старшынёй сходу. Ад сакавіка 1917 г. адзін з рэдактараў маскоўскай эсэраўскай газэты “Труд”, чалец Маскоўскага камітэта эсэраў. 29 красавіка 1917 г. выступаў з прывітаньнем ад Маскоўскага камітэта на адкрыцьці Маскоўскага губэрнскага зьезду сялянскіх дэпутатаў. 30 красавіка - 1 траўня 1917 г. удзельнічаў у працы 6-го Савету партыі эсэраў, выступаў з дакладам “Палітыка партыі ў нацыянальным пытаньні і стаўленьне да нацыянальных сацыялістычных партый”. 25 траўня - 4 чэрвеня 1917 г. дэлегат 3-га зьезду эсэраў, чалец мандатнай камісіі, чалец прэзыдыюма: абраны чальцом ЦК, увайшоў у камісіі (выдавецкую, іншагароднюю, па нацыянальным пытаньні і зносінам з нацыянальнымі сацыялістычнымі партыямі). 7 ліпеня 1917 г. на 1-м паседжаньні новай маскоўскай Гарадзкой думы абраны яе старшынёй. 7 жніўня 1917 г. на нарадзе па абароне краіны, скліканым УЦВК, выступіў у спрэчках, падтрымаўшы пазыцыю Часавага ўрада. 18 верасьня 1917 г. на Ўсерасійскай Дэмакратычнай нарадзе выказаўся за стварэньне кааліцыйнага ўрада. 23 верасьня 1917 г. быў ад эсэраў у прэзыдыюме першага паседжаньня Ўсерасійскага Дэмакратычнага Савету.
    Кастрычніцкі пераварот 1917 г. не прыняў. Пасьля рашэньня Маскоўскага ВРК ад 6 лістапада 1917 г. пра роспуск Думы разам з яе іншымі чальцамі працягваў супрацьстаяньне бальшавікам, спрабуючы стварыць адзіны дэмакратычны фронт.
    20 студзеня 1918 г. Маскоўскі рэвалюцыйны трыбунал прысудзіў Мінору да штрафу ў 10.000 руб. або 3 месяцы зьняволеньня як рэдактара “Труда” за публікацыю нататкі пра неўдзел у бальшавіцкай маніфэстацыі 9 студзеня прадстаўнікоў 193-го пяхотнага палку. Другасна па аналягічнай. справе за няплату штрафу арыштаваны 7 лютага 1918 г. Вызвалены з турмы дзякуючы невядомаму твару, які ўнёс 10.000 руб.
    У верасьні 1918 г. Мінор зьехаў у Сымбірск, затым ва Ўфу. Пазьбегшы арышту падчас наступу А. В. Калчака, з дапамогай чэхаславацкіх сацыялістаў у вайсковым эшалёне даехаў да Ўладзівастока, адкуль перабраўся ў Парыж.
    Ад 1919 г. у Парыжы, працягвае актыўна працаваць у партыі эсэраў, у газэце «Дни» (Парыж), ад верасьня 1920 г. чалец рэдакцыі газэты “Воля России” (Прага, з 1922 г. часопіс), узначальваў Палітычны Чырвоны крыж, быў старшынёй Таварыства садзейнічаньня эмігрантам і палітвязьням Расеі, удзельнік нарады чальцоў Устаноўчага сходу ў Парыжы (1921 г.).
    У 1921 г. разам з І. Каварскім і В. Рудневым падпісаў ліст, зьвернуты да ЦК ПСР у Расеі: “Нам чужая вашая памяркоўнасьць да Савецкай улады, якая ўсё расьце, ваша гатоўнасьць ісьці з ёю адзіным фронтам для барацьбы з антыбальшавіцкай кааліцыяй”. 16 траўня 1921 г. падпісаў разам з Керанскім ды інш. маніфэст правай групы партыі эсэраў з заклікам да новай інтэрвэнцыі супраць Савецкай Расеі.
    Памёр 24 верасьня 1932 г. у Сюрен пад Парыжам, па іншай вэрсіі ў 1934 г.


    Жонка - Анастасія Навумаўна, у дзявоцтве Шехцер (1857-1943), з габрэйскіх мяшчан г. Адэсы, фельчарка. Выслана ва Ўсходнюю Сыбір па справе пра тайную нарадавольскую друкарню ў Таганрозе. Па прыбыцьці ў Якуцкую вобласьць жыла ў сваёй сястры Соф’і (Шэйвы Хаімаўны) Шехцер (у замужжы Доллер) у Батурускім улусе. Прыняла ўдзел 22 сакавіка 1889 г. у г. зв. Манастыроўскім пратэсце ў Якуцку ссыльных габрэяў супраць іхняй адпраўкі ў Калымскую акругу Якуцкай вобласьці. Была пазбаўлена ўсіх правоў стану і сасланая на 4 гады ў катаржныя працы ў Вілюйск. Дачка, народжаная ў якуцкай турме ў 1889 г., памерла праз некалькі месяцаў па дарозе ў Вілюйскую катаржную турму Вілюйскай акругі Якуцкай вобласьці. У 1892 г. як ссыльнапасяленка была паселеная ва Ўсходне-Кангаласкім улусе, затым перавялася ў Заходне-Кангаласкі улус Якуцкай акругі і некаторы час жыла ў Якуцку. Выехала з Якуцкай вобласьці летам 1895 г.
    Сын - Аляксандр Восіпавіч Мінор (1896, Чыта - 1977, Нью-Ёрк)
    Брат - Лазар Саламонавіч Мінор (17 сьнежня 1855, Вільня - 1942, Ташкент). Скончыў 4-ю Маскоўскую гімназію (1874) і Маскоўскі ўнівэрсытэт (1879). Доктар мэдыцыны (1882). У 1910-1932 гг. - дырэктар нэўрапаталягічнай клінікі пры Вышэйшых жаночых курсах (з 1930 гады - 2-й Маскоўскі мэдыцынскі інстытут). Адзін з заснавальнікаў і ганаровы старшыня Маскоўскага таварыства нэўрапатолягаў і псыхіятраў (з 1927 г.).
    Дачка - Ніна Лазараўна Мінор - да 1936 г. была замужам за філёзафам Сяргеем Іосіфавічам Гесенам; у 1942 году разам з сынам - паэтам Яўгенам Сяргеевічам Гесенам (1910-1945) - загінула ў канцлягеры Малы Трасьцянец (сын загінуў у Асьвенціме). Яе малодшы сын - польскі славіст Зьміцер Сяргеевіч Гесен (1916-2001) - удзельнік 2-й сусьветныя войны, складальнік “Вялікага польска-рускага слоўніка” (Масква, 1979).
    Літаратура:
    Бурцев В. Борьба за свободную Россию. Мои воспоминания. (1882-1922 г. г.). Том I. Берлин. 1923. С. 221.
    Кротов М. А.  Якутская ссылка 70-80-х годов. Исторический очерк по неизданным архивным материалам. Москва. 1925. С. 200.
    Чернов В. М.  Перед бурей. Воспоминания. New York. 1953. С.155
    Вишняк М. Дань прошлому. New York. 1954. С.254.
    Скарлет  Бургунд,
    Койданава.