суббота, 29 ноября 2014 г.

Вяніпцій Казьлевіч. Кастусь Бараноўскі. Койданава. "Кальвіна". 2014.

                                                           КАСТУСЬ  БАРАНОЎСКІ
    Каб выявіць дакладную дату сьмерці беларускага пісьменьніка Арцёма Вярыгі-Дарэўскага (1816-1884), аднаго з пачынальнікаў “новай” беларускай літаратуры, які, па словах ягонай дачкі Габрыэлі, памёр недзе ў “якуцкай тайзе”, давялося праглядаць якуцкія царкоўныя мэтрычныя кнігі, што захоўваюцца ў Нацыянальным архіве Рэспублікі Саха (Якуція). Асабліва цікавілі мэтрычныя дакумэнты царквы ў Мачы, бо паселішча Мача ў сярэдзіне XIX стагодзьдзя зрабілася сталіцай толькі што адкрытых залатых капальняў Алёкмінскай горнай сыстэмы, гэткі “Кландайк на Якуцкай зямлі». Дарэчы, адным з рэзыдэнтаў на Мачы быў Мэльхіёр Чыжык, былы паўстанцкі камандзір вызвольнага руху 1863 года ў Менскай губэрні, які са сваім атрадам пратрымаўся ажно да самай восені. Дарэчы, ён і пахаваны на цьвінтары Мачынскай царквы.
    Адразу пасьля адкрыцьця радовішчаў золата туды пацягнуліся “шукальнікі шчасьця” з усёй тагачаснай Расійскай імпэрыі. Не выключэньнем было і Койданава. Напрыклад, “Метрическая книга выданная из Якутской Духовной Консистории притчу Мачинской Николаевской церкви на 1900 год” паведамляе, што 31 ліпеня 1900 года (зразумела, што дата падаецца па старым стылі) у Мачынскай Мікалаеўскай царкве была ахрышчана Алімпіяда, якая нарадзілася 24 ліпеня 1900 года. Яе бацькамі былі койданаўскі мешчанін Менскай губэрні і павета Канстантын Сямёнаў Бараноўскі і Міхаліна Мартынава - абое рымска-каталіцкага веравызнаньня. Сьведкамі гэтага былі “прыказны Якуцкага казацкага ліку Аляксандар Кузьмін Бубякін і дваранка Васа Хведараўна Лімант”. Хрост зьдзейсьніў “сьвятар Мікалай Папоў”.
    Літаратура:
    Баркоўскі А. Койданаўцы на залатых капальнях Якуціі. // Краязнаўчая газета. Мінск. № 7. Люты. 2007. С. 6.
    Вяніпцій Казьлевіч,
    Койданава.

четверг, 27 ноября 2014 г.

Понцій Гнюс. Паэта Мухін. Койданава. "Кальвіна". 2014.






    Уладзімер Андрэевіч Мухін [Мухин] нар. 23 чэрвеня 1940 г. у раённым цэнтры Смалявічы  Менскай вобласьці БССР (СССР), у сям’і прыбыша, афіцэра Чырвонай Арміі.
    Ад 1941 г. тры гады з маці знаходзіліся на тэрыторыі, якая была захопленая войскамі Вэрмахту. У школу пайшоў у 1947 годзе. Мае сярэднюю адукацыю.
    Служыў у Савецкай арміі, скончыў школу авіяцыйных мэханікаў. Затым служыў у стратэгічных ракетных войсках. Службу скончыў у 1962 г. на ракетадроме “Плесецк”.
    Працаваў мэталюргам, у нафтавай прамысловасьці, у геалягічных экспэдыцыях, на шахтах. У 1971 г. паехаў будаваць БАМ дзе і застаўся. У Нерунгры ЯАССР працаваў электрыкам, там і жыве, толькі ўжо ў Рэспубліцы Саха (Якутыя) РФ.
     Пачаў патроху пісаць вершы, чалец Саюза пісьменьнікаў Расіі з 1995 г. Беларусь у творах адсутнічае.


    Творы:
    Стихи. // Нерюнгринское притяжение. Якутск. 1983. С. 76, 177.
    Метелица, метелица... // Полярная звезда. № 2. Якутск. 1984. С. 79.
    Стихи. // Пульс Нерюнгри. Сборник стихов поэтов литературного объединения «Пульс». Якутск. 1992. С. 120-129.
    Опять на Руси; Тихо молчать. Да и с кем говорить?.. // Полярная звезда. № 3. Якутск. 1993. С. 6.
    Парад предзимья. Стихи. // Полярная звезда. № 5. Якутск. 1994. С. 103-105.
    На стволах берез стихи писали... // Полярная звезда. № 6. Якутск. 1995. С. 10.
    Казна души. // Полярная звезда. № 1. Якутск. 1999. С. 26.
    Стихи. // Под Полярной звездой. Сборник произведений русских, якутских, эвенкийских и юкагирских писателей Якутии ХХ века. Якутск. 2000. С. 75-79.
    Казна души. Стихи. Якутск. 2008. 64 с.
    Детство, опаленное войной. // Полярная звезда. № 2. Якутск. 2010. С. 16-18.
    «И чтите Господа, как прежде, не господ...». // Полярная звезда. № 2. Якутск. 2011. С. 72-73.

    Літаратура:
    Владимир Мухин. // Писатели земли Олонхо. Биобиблиографический справочник. Якутск. 2000. С. 284.
    Баркоўскі А.  Мухін Уладзімір. // Голас Радзімы. Мінск. 27 ліпеня 2006. С. 11.
    Федоров В.  Вечное движение души. // Мухин В.  Казна души. Стихи. Якутск. 2008. С. 3.
    Баркоўскі А.  Мухін Уладзімір Андрэевіч. // Сузор’е беларускага памежжа. Беларусы і народжаныя ў Беларусі ў суседніх краінах. Энцыклапедычны даведнік. Мінск. 2014. С. 346.
    Понцій Гнюс,
    Койданава.
 

понедельник, 24 ноября 2014 г.

Ірмос Антыбіётык. Лекар Біенка. Койданава. "Кальвіна". 2014.

                                                                ЛЕКАР  БІЕНКА
    Фелікс Іванавіч Біенка [Биенко] – нар. у 1817 г. У 1838 г. скончыў Віленскую Медыка-Хірургічную Акадэмію са званьнем лекара.
    Быў прыняты на ваенную службу і паступіў ардынатарам у Дынабургскі ваенны шпіталь, у 1839 г. перайшоў у Якуцкі пяхотны полк, які якуцкім быў толькі па назьве, з 1841 г. служыў у Чарнаморскім 8-м лінейным батальёне. У 1845 г. быў камандзіраваны ў Харкаўскі унівэрсытэт для ўдасканаленьня, затым служыў у Азоўскім пяхотным палку; з 1854 г. - старэйшы лекар Гурыйскага атрада. Надворны дараднік.
    Апублікаваў некалькі артыкулаў у “Военно-Медицинском Журнале”.
    Памёр у 1857 г.
    Ірмос Антыбіётык,
    Койданава.

суббота, 22 ноября 2014 г.

Шукаю цябе. Ищю тебя. Койданава. "Кальвіна". 2014.

    У 2006 годзе калегі агучвалі, а мы друкавалі ліст ад жыхара горада Новалукомля Леаніда Харытонавіча Бівянца. Ён хацеў знайсці блізкага, дарагога чалавека - унучку. Мужчына паведаміў, што яго сын Аляксандр Леанідавіч Бівянец жыў у Якуцку і быў жанаты. У сям’і расла дачушка Крысціна. У 1998 годзе сын памёр. Яго жонка пачала піць гарэлку і трапіла ў турму. Унучка Леаніда Харытонавіча засталася без бацькоўскай апекі. Жыла ў цёткі, сястры маці. Да 2003 года родныя перапісваліся, а потым сувязь абарвалася, і больш ніякіх звестак ад унучкі не атрымлівалі. Пошукавая работа дала плён. Прыйшоў адказ на запыт з Міністэрства ўнутраных спраў па Рэспубліцы Саха (Якуція), у якім паведамляецца, што праведзенымі аператыўна-пошукавымі мерапрыемствамі грамадзянка Крысціна Аляксандраўна Бівянец знойдзена. Жыве яна ў Якуцку. Дакладны яе адрас і нумар хатняга тэлефона высланы Леаніду Харытонавічу.

    Кто ищет:
    Фамилия: Бубович
    Имя: Николай
    Отчество: Павлович
    Год рождения: 1981
    Фото: отсутствует
    Кого ищут:
    Фамилия: Кураленко
    Имя: Руслан
    Отчество: -
    Год рождения: 1981
    Место рождения: -
    Последний адрес: Республика Саха Якутия пос. Жиганск.
    Последний телефон: -
    География поиска: РФ г. Брянск
    Год пропажи: 1994
    Фото: отсутствует
    Номер заявки: 892
    История:
    Я жил в пос. Жиганске у меня был друг. Мы долго сидели за одной партой. Но в 1994 г. я переехал в Республику Беларусь г. Витебск. А мой друг Руслан по моим данным переехал в город Брянск, но на мои письма, которые я отправлял по адресу, который он мне оставлял (г. Брянск ул. Костычева д. 45. кв. 91) не приходил ответ.

    Ламанова Валерия Александровича ищет Ламанов Дмитрий Валерьевич из г. Пинска (Белоруссия). Его потерявшийся родственник родился 12 июля 1959 года в Пинске. Он в 1996 году уехал на заработки в Якутию, сообщал родне в Белоруссии, что работает в городе Мирном на строительстве какого-то завода. Потом связь с ним оборвалась. По словам Д. Ламанова, знакомые говорили, что фирма, в которой работал потерявшийся, распалась, и он стал работать на себя.

    Ніна Дзмітрыеўна і Мiхаiл Аляксандравiч Маскоўскiя з Наваполацка таксама шукаюць свайго сына Сяргея Міхайлавіча Маскоўскага, 1957 года нараджэньня. “Сын у 1988 годзе паехаў у Якуцію, горад Алдан. Спачатку тэлефанаваў, пісаў. У Алдане ў яго была сям’я: жонка Аксана Валянцінаўна Шавялёва і сынок, 1993 года нараджэньня. У 1994-м Сяргей прыяжджаў да нас у адпачынак. Апошні раз тэлефанаваў у 2003 годзе, абяцаў прыехаць. Аднак з таго часу мы больш яго не бачылі і нічога пра яго лёс не ведаем. У Алдане яны жылі па адрасе: вул. Камарова, дом 59, кв. 1. Мы туды пісалі - безвынікова. Зьвярталіся да яго жонкі, адказу не было. Што рабіць далей?

 

    Беларусь - раздел "Ждем и ищем тебя" Беларусь 97
    пол: муж.
    Год пропажи: 1988
    Уважаемая передача! 7 октября 1988 года – это тот трагический день, который отнял у меня моего любимого, всем сердцем и душой, старшего брата. Этот человек был для меня и есть идеалом. Я очень люблю его и теперь, потому что невозможно вычеркнуть из памяти те лучшие годы моего детства. Прошли годы, а точнее 20-й год, после получения телеграммы из Якутии, которая убила во мне надежду и робость той младшей сестренки, которая жила верой в то, что мой Юра скоро вернется. Он любил меня и оберегал от всех невзгод, между нами не было обидных ссор и раздоров. Я гордилась им и была счастлива тем, что он у меня есть. Это страшное известие о его смерти, которое было адресовано на мое имя, наша семья получила 11 октября 1988 года (мне тогда было 15 лет). Для нас это было, словно землетрясение. Я чуть не лишила себя жизни, но осталась жить ради мамы. Она, как призналась мне позже, хотела сделать тоже самое, но осталась жить ради меня. Отец не находил места в этой жизни, а бабушка не могла себе простить, почему ее Бог не забрал взамен любимого внука. Это правда, что мы все его любили, потому что не было границ его доброте, он всем помогал и никогда никому ни в чем не отказывал. Моя мама со своей родной сестрой, которая любила Юру, как родного сына, поехали на место происшествия в Якутию в город Якутск. Со слов администрации, Юра утонул в реке Лене около города Жиганска. Только как это случилось, они сами не могли понять и описать тоже. Мой брат, Скачко Юрий Георгиевич 1966 г. р., проживающий в г. Гродно (Беларусь), уехал на заработки почти сразу после армии, а точнее 4 марта 1987 года. Мы всей семьей умоляли его не ехать, мама плакала просила, но Юра не послушал. Хотел заработать денег. Договорился с другом по службе (из города Краснодара), но когда брат заехал за ним в Краснодар, тот отказался ехать и Юра поехал один. Проработал полтора года. Работал на грузовом судне. 5 октября 1988 г. ему исполнилось 22 года, а 7 октября утонул. Со слов капитана предположили, что Юра, плывший на барже, прицепленной к судну (они возвращались пустыми из города Тикси), нагнулся, чтобы зачерпнуть чайником воды, попал под винт и его выбросило в воду и понесло течением. Когда его обнаружили, а в это время Юра уже находился от баржи на расстоянии 1 км (ведь вода в октябре ледяная), было уже поздно. Команда с судном и плывущими за ним баржами начала разворачиваться. Они видели, как Юра держался еще на воде, но потом на их глазах пошел под воду (схватила судорога). Никто его не пытался спасать, ведь вода ледяная, а ширина реки в том месте, со слов капитана, достигала несколько километров, да и было за поздно. Водолазов у них не было. Они стояли, ждали 3 дня, может, выплывет тело, не дождались и только тогда выслали нам телеграмму. Тела так и не нашли, поэтому свидетельства о смерти не выдали. Полгода со дня его смерти он считался без вести пропавший. Мама просила сообщить, если найдут тело, чтобы вернуть его и похоронить на родной земле. Но и впоследствии на мамин запрос ответ не пришел. У нас разрывались сердца от горя с мыслью о том, что тело съели рыбы, и что в эти страшные минуты мы не смогли ему помочь. Тысячи километров нас разделяли. Долгие годы мы ждали чуда, а вдруг он где-то спасся, но не дождались. Глубокая рана осталась в наших сердцах, боль лишь притупилась с годами. Говорят, что время лечит. После стольких лет ожидания мы смирились с этим горем. Остались лишь фотографии и теплые воспоминания. Сколько выплаканных слез! Осталось разочарование от бессилия что-то изменить. 6 марта 2004 года умер мой отец. У меня были проблемы с сердцем, мама волновалась и просто вынудила меня пойти к знахарке, которую порекомендовала наша родственница. Кроме определения диагноза у клиента, эта знахарка по фотографии могла определить, кто чем болеет. Я, конечно же, взяла и Юрино фото вместе с фото других членов нашей семьи. Я показала ее последней, ничего не говоря. Знахарка посмотрела и спросила: « А что у него с головой? Была травма, амнезия.» Я застыла и не знала, что ответить, но потом рассказала что с ним случилось. Женщина настаивала на том, что это неправда, что Юра жив, ищите его. Я выскочила из этой квартиры полная надежды и веры в вашу передачу. А может и вправду мой брат жив? Может он пострадал от травмы, но остался жив? Может с ним что-то другое случилось, а нам сообщили ложную версию? Может он в какой-нибудь больнице для инвалидов, в плену или рабстве или ещё где-то под другой фамилией? Умоляю Вас найдите его! Каков бы он ни был: здоров или тяжело болен, мы хотим его вернуть на свою родину и будем за ним ухаживать. Выдержим все испытания судьбы, пусть не думает что нас что-то испугает, мы не откажемся от него. Прошу Вас проверьте все больницы Якутии и всех прибрежных районов России. Может его продали в рабство? Не знаю, что и предположить. Скачко Юрий Георгиевич родился 5 октября 1966 года в г. Гродно (Беларусь). Уехал в Якутию 4. 03. 1987 г. Работал на грузовом судне. 7 октября 1988 г. их команда возвращалась без груза в Якутск из г. Тикси по реке Лене. Предположительно в районе г. Жиганска случилась эта беда. Умоляю Вас найдите его! Наш адрес: Скачко Станислава Константиновна (мать 1942 г. р.) Лапневская (Скачко) Ирина Георгиевна (сестра 1973 г. р.) проспект Янки Купалы дом 80/1 кв. 92 230010 город Гродно Беларусь дом. тел. +375(0152)543365 моб. тел. +375295865830 Адрес родственников: Шумель Леокадия Константиновна, ул. Кутузова 19, 230001 г. Гродно, Беларусь. Это же фото более выразительное я пришлю с этим же письмом почтой. Его приметы: рост прибл. 173-176см, глаза карие, волосы темно-русые.

    “Шукаю курсантаў вайсковай часьці нумар 01084 чацьвёртай роты 42-га ўзвода, якая ў 1988 годзе знаходзілася ў Крыме. Прашу таксама адгукнуцца сваіх таварышаў па службе з часьці нумар 77981 (Якуцк), з якімі служыў з 1988-га па 1990-ты год. В.В.Дуброўны, Івана-Франкоўская вобласьць (Украіна)”.
/Голас Радзімы. Мінск. 19 сакавіка. 2009./

                                                               Маладыя гады
    Зінаіда Сцяпанаўна Шыбалава (Жалняркевіч) з Гродзенскай вобласці шукае сяброў маладосьці: Марыю ЦЕРАХАВУ, прыкладна 1933—1934, Марыю САЛАЖОНКАВУ, 1936—1937, Канстанціна МІКУЛІЧА, 1934-1935 гадоў нараджэньня. “Дзяўчаты нарадзіліся ў Чарнышанскім сельсавеце Козельскага раёна Калужскай вобласьці (назва вёскі пазначана неразборліва). Косьця родам з Беларусі, здаецца, з Маладзечанскага раёна. У 1958-1960 гадах мы разам працавалі на будоўлі дарогі, жылі ў Пакроўскім раёне (дарожна-будаўнічы раён) Уладзімірскай вобласьці. У 1960-м я паехала на поўнач, у Якуцк. Спачатку мы перапісваліся, потым сувязь абарвалася. Цікава, як склаўся лёс маіх сяброў”.


Груня Чараіт. Прафэсар Арскі. Койданава. "Кальвіна". 2014.



    29 лістапада 1934 г. газэта “Социалистическая Якутия” паведамляла: “Ашаламляльна нечакана ў 1 гадзіну 15 хвілін у ноч на 28-ае лістапада абарвалася жыцьцё старога бальшавіка, прафэсара АНДРЭЯ ФЕАФІЛАВІЧА АРСКАГА. Мазгавое кровазьліцьцё панесла ў магілу яшчэ поўнага жыцьця таварыша, які некалькі дзён таму назад сьціпла адзначаў 48-я ўгодкі свайго нараджэньня.
    Партыя пазбавілася аднаго са сваіх найстарэйшых чальцоў, Якутыя - аднаго з найэнэргічнейшых энтузіястаў сацыялістычнага будаўніцтва, які аддаў усе свае вялікія веды і здольнасьці фарсіраваньню разьвіцьця далёкай ускраіны СССР - Якуцкай рэспублікі. Сьмерць А. Ф. Арскага - адна з цяжкіх стратаў апошняга часу”.
    Р. Арский - гэта літаратурны псэўданім, а пасьля і прозьвішча Андрэя Тэафілавіча Радзішэўскага (Арскага-Радзішэўскага), які нарадзіўся 7 лістапада 1886 г. у губэрнскім горадзе Гародня Расейскай імпэрыі ў інтэлігентнай сям’і. Ягоны бацька інжынэр Тэафіл, які да гэтага служыў лясьнічым у Варонежскай губэрні, памёр у тым жа 1886 году, калі сыну было ўсяго пяць месяцаў, таму ўсе нягоды па выхаваньні Андрэя ляглі на плечы маці - хатняй настаўніцы.
    Андрэй, калі вучыўся ў Гарадзенскай гімназіі, ужо з 4 клясу пачаў зарабляць сабе на жыцьцё прыватнымі ўрокамі, а ў 5 клясе далучыўся да “патрыятычнага школьнага нелегальнага гуртка”. Вясной 1905 г., яшчэ да заканчэньня гімназіі, ён уваходзіць ў Гарадзенскае аддзяленьне Польскай сацыялістычнай партыі (ППС), дзе вядзе агітацыйную працу.
    Увосень 1905 г. Радзішэўскі паступае ў Варшаўскі політэхнічны інстытут, дзе збліжаецца з партыяй “Сацыял-дэмакратыя Каралеўствы Польскага і Літвы” (СДКПІЛ). 1 лістапада 1905 г. падчас сумеснай дэманстрацыі ППС ды СДКІП на Тэатральным пляцы Варшавы Андрэй быў цяжка паранены казакамі. Праляжаўшы каля чатырох месяцаў у лякарні, ён вяртаецца ў Гародню, дзе ізноў працуе з тымі ж таварышамі па ППС, ведучы агітацыю ў найбліжэйшых вёсках Ласосна ды Адамавічы, “паступова адыходзячы ад ідэалёгіі ППС”, тым больш што ў красавіку 1906 г. СДКПІЛ улілася ў РСДРП, захаваўшы некаторую арганізацыйную самастойнасьць.
    Увосень 1906 г. Радзішэўскі бярэ ўдзел у канфэрэнцыі гарадзенскіх арганізацый ППС, дзе выказваецца за байкот выбараў у II Дзяржаўную Думу. Той жа восеньню ён паступае ў Пецярбурскі горны інстытут, дзе актыўна ўдзельнічае ў сацыял-дэмакратычнай арганізацыі студэнтаў, “ведучы працу як у сьценах інстытута, так і па-за імі”. Там жа ён збліжаецца з бальшавікамі. Быў сакратаром, а затым старшынёй студэнцкай кассы. “Акрамя гэтага, увесь час працаваў пры ЦК бальшавікоў у якасьці агітатара ў Пецярбургу і Колпіне”, дзе кіраваў кружкамі. (Пазьней стаж партыйнай працы яму залічаць з 1905 г.). У пэрыяд 1909-1910 г. быў “адзавістам”, бо адмоўна адносіўся да сацыял-дэмакратычнай фракцыі ў Дзяржаўнай Думе. Увесну 1910 г. Андрэй уваходзіў у склад ЦК, быў сакратаром выканаўчай камісіі Пецярбурскага камітэта бальшавікоў і чальцом рэдакцыі падпольных газэт. Па справе пра прыналежнасьць да РСДРП ён быў у сакавіку 1910 г. арыштаваны і пасьля чатырох месяцаў зьняволеньня высланы з Пецярбурга “на час узмоцненай аховы, адмененай у кастрычніку 1910 г.”, пасьля чаго яго справа была прыпыненая “з-за адсутнасьці доказаў віны”.
    У 1910 г. Андрэй таксама быў выключаны “па пастанове Рады міністраў з Горнага інстытута ў сувязі са студэнцкімі пратэстамі і выступамі ў Талстоўскія дні ды ў сувязі з самагубствам Ягора Сазонова”. Каб пазьбегнуць новага арышту, Радзішэўскі зьяжджае з Пецярбурга за мяжу і напачатку 1911 г., перабраўшыся ў Нямеччыну, ў Фрайбергу (Саксонія), паступае ў Горную акадэмію. У Фрайберге ён з М. Сахаравым, М. Грачовым ды іншымі студэнтамі атрымлівае бальшавіцкую літаратуру, а адтуль “на імя Ў. І. Леніна” пасылае адлічэньні ад студэнцкай сталовай і арганізаванага імі інтэрната, на падтрымку “рэвалюцыйнага руху сярод рускіх студэнтаў, якія навучаюцца за мяжой”. Таксама ўсталяваліся сувязі з мясцовымі сацыял-дэмакратычнымі арганізацыямі. Таксама супрацоўнічаў з легальным выданьнем “Wolny Głos”, што выходзіў у Варшаве.
    У 1914 г. Андрэй закончыў акадэмію і пераехаў ў Пецярбург, дзе ўладкаваўся, пры садзейнічаньні Л. Красіна, на працу інжынэрам на завод Сіменс-Шукерт на 24 лініі Васільлеўскай выспы. Па-за сьценамі завода працаваў у газэце “Правда”, дзе друкаваў артыкулы да яе закрыцьця. Ад пачатку 1-й усясьветнай вайны “заняў пасьлядоўную Ленінскую пазыцыю” рыхтаваў матэрыялы для думскай фракцыі, працаваў з “шэрагам таварышаў – Фаберкевіч, Крэсьцінскі, Стучка, Вінакураў, Падвойскі і інш”. З імі ён узнавіў часопіс “Вопросы страхования”, дзе пачалі праводзіць усталёўкі ЦК бальшавікоў у адносінах да вайны, удзельнічаў у рэдакцыйнай працы, вёрстцы, пісаў артыкулы і г.д. Вёў агітацыённую працу сярод “польскіх” працоўных.
    Напрыканцы 1915 г. Радзішэўскі разам з А. М. Пешкавым (Горкім) ды іншымі прыняў удзел у выданьні часопіса “Летопись”, афіцыйным рэдактарам якога быў да канца 1916 г. Па замовах ЦК РСДРП(б) напісаў шэраг заклікаў і праклямацый, якія перадаваў праз М. Грачева ды інш. Уваходзіў у польскае работніцкае аб’яднаньне “Прамень”, быў сурэдактарам і сувыдаўцом выданьня СДКПІЛ “Żyсie”, зачыненага ўладамі пасьля другога нумару. У гэты час у публіцыстычных працах Андрэй Радзішэўскі пачаў ужываць псэўданім Р. Арскій (Арский А. Т; Арский А. Ф.).
    Падчас лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. Арскі-Радзішэўскі браў удзел у захопе друкарні газэты “Копейка” і стварэньні на яе базе першай рэдакцыі газэты “Известия Петроградского Совета”. Таксама ў тыя часы супрацоўнічаў з выданьнем М. Горкага “Новая жизнь”, газэтамі “Работница”, “Просвещение” і інш., а таксама з газэтай “Правда”, якая пачала выходзіць 5 (18) сакавіка 1917 года, як орган Цэнтральнага і Петраградзкага камітэтаў РСДРП.
    Як пісала газэта “Социалистическая Якутия” за 29 лістапада 1934 г.: “У кастрычніку 1917 года Ў. І. Ленін, І. В. Сталін і ўвесь бальшавіцкі ЦК вядуць пралетарыят Ленінграда на зьвяржэньне буржуазна-дэмакратычнага ўрада Керанскага, у бой за Кастрычніцкую сацыялістычную рэвалюцыю. У гэтыя рашучыя дні А. Ф. быў адным з лепшых і нястомных агітатараў, якія ўзьнімалі і арганізоўвалі сьціжмы рэвалюцыйных працоўных, салдатаў і матросаў на апошні і рашучы бой з буржуазіяй, контррэвалюцыяй”.
    У дні Кастрычніцкага ўзброенага перавароту Ваенна-рэвалюцыйны камітэт паслаў А. Т. Арскага ў Мікалаеўскую кавалерыйскую вучэльню на Лермантаўскім праспэкце у якасьці камісара. Пасьля арганізацыі Народнага камісарыята працы Радзішэўскі ад сакавіка 1918 г. пераходзіць працаваць туды, дзе працуе разам“з тт. Шляпнікавым (наркам), Фёдаравым, Шмітам, Винокуравым, Кадацкім ды інш., прычым практычна замяняў Шляпнікава ў ягонай працы”. Удзельнічае ў нацыяналізацыі прадпрыемстваў. У гэтыя дні Радзішэўскі неаднаразова сустракаецца з У. І. Леніным, “маючы з ім шэраг гутарак”.
    У сакавіку 1918 г. на IV Надзвычайным Усерасійскім зьезьдзе Саветаў было прынятае канчатковае рашэньне пра перанос сталіцы з Петраграда ў Маскву.
    У Маскве ад траўня 1918 г. Арскі-Радзішэўскі працуе ў ВСНГ, дзе загадвае аддзелам разьмеркаваньня мэталю “Продрасметом”, а затым рэдактуе газэту “Экономическая жизнь”.
    Ад лістапада 1919 г. Арскі-Радзішэўскі упаўнаважаным УЦВК па харчаваньні ў Туле, удзельнічаў у якасьці экспэрта ў мірнай канфэрэнцыі ў Рызе, працаваў у Растове-на-Доне ў якасьці прапагандыста і рэдактара газэтаў.
    У чэрвені 1922 г. Радзішэўскі “быў перакінуты” ў Петраград, дзе амаль да ліпеня 1925 г. быў чальцом рэдкалегіі газэты “Петроградская правда”.
    27 студзеня 1924 г. Андрэй Радзішэўскі на Сходзе работнікаў палякаў, прысьвечанага ўшанаваньню памяці Ў. Леніна” прачытаў даклад “Таварыш Ленін – заснавальнік РКП(б)”. Пасьля чаго прысутныя пастанавілі: “У дзень цяжкіх перажываньняў для міжнароднага пралетарыяту, у дзень адданьня зямлі Вялікага Правадыра і Трыбуна працоўнага кляса тав. Леніна, сход працоўных палякаў у Ленінградзе заяўляе: Мы, польскія працоўныя, злучаныя сувязьзю пралітай крыві з братнімі расейскімі працоўнымі супраць царызму і капіталізму, клянёмся датуль не скласьці зброі, пакуль гідра капіталістычнага гвалту і прыгнёту не вызваліць чалавецтва, клянёмся, усе нашы сілы і жыцьцё аддаць на перамогу рэвалюцыі і Польшчы і тым пабудаваць годны помнік тав. Леніну ў выглядзе Польскай Савецкай Рэспублікі...”
    Ад ліпеня 1925 г. Радзішэўскі дырэктар Інстытута эканамічных дасьледаваньняў, а таксама Вышэйшых фінансавых курсаў наркамата фінансаў СССР у Ленінградзе. Выкладае “ў Камуністычным унівэрсытэце, Герцэнаўскім інстытуце і інш”. Праца гэта “насіла выпадковы і дапаможны характар”.
    Як пісаў Арскі-Радзішэўскі: “У пэрыяд 14 партзьезда ЎКП(б) [18-31 сьнежня 1925 г.] я быў вельмі шчыльна злучаны з Ленінградзкай арганізацыяй і ў прыватнасьці з Губкамам, па заданьнях якога я ўвесь час вёў агітацыйную працу. Гэтая акалічнасьць прывяла зусім натуральна да таго, што я пайшоў у першую часіну з Ленінградзкай арганізацыяй па шляху апазыцыі. Мая роля ў апазыцыі была зусім пасіўнай. Я нідзе абсалютна не выступаў з плятформай апазыцыі, ніякіх яе заяў я не падпісваў, у нелегальных арганізацыях удзелу не прымаў. Мая прыналежнасьць да апазыцыі фактычна працягвалася не больш 3-4 месяцаў, а потым я зусім парваў з ёй і аніякіх сувязяў з ёй не падтрымліваў”.
    Ад сакавіка 1927 г. Арскі загадчыкам эканамічнага аддзела ў Дзяржаўным выдавецтве ў Ленінградзе. Ад сакавіка 1928 г. ён кіруе абласным аддзелам цэнзуры.
    12 сакавіка 1928 г. газэта “Известия” надрукавала афіцыйнае паведамленьне пракурора ВС СССР, апавяшчаючы насельніцтва краіны пра раскрыцьцё ў Шахцінскім раёне Данбаса контррэвалюцыйнай арганізацыі. Пад суду было аддадзена 53 “шкодніка”, якія дзейнічалі з 1920 па 1926 год. Працэс ішоў травень-ліпень 1928 г. Сярод абвінавачваных па гэтай гучнай справе праходзіў П. Пальчынскі, выбітны гарняк, аўтар вялікай колькасьці прац па эканоміцы, вышэйшай школе і г.д. У гады царызму Пальчынскі быў асуджаны на катаргу. У дні лютаўскай рэвалюцыі ён стаў таварышам міністра гандлю і прамысловасьці, генэрал-губэрнатарам Петраграда і, нарэшце, начальнікам абароны Зімовага палаца ў кастрычніку 1917 г. Сядзеў у турме, але быў вызвалены і з 1920 г. - прафэсар Горнага інстытута і кансультант Дзяржпляна. 22 траўня 1929 г. быў расстраляны.
    У 1928 году Дзяржаўная Навуковая Рада зацьвердзіла “тав. Арскага-Радзішэўскага прафэсарам горнай эканомікі Ленінградзкага Горнага інстытута”.
    Як пісаў Арскі: “У пэрыяд 1930-31 гг. я вёў прафэсарскую працу ў Горным інстытуце, прычым па патрабаваньні загадчыка сацыяльна-эканамічнай катэдрай склаў кароткі канспэкт па горнай эканоміцы, у які з-за сьпешнасьці ў працы ўкраўся шэраг памылак. Чальцы калектыву пры ЛДУ паднялі кампанію па гэтым пытаньні. Справа разьбіралася па маім патрабаваньні ў Кантрольнай камісіі Васільлевостраўскага і Кастрычніцкага райкамаў Ленінграду. Справа скончылася тым, што Кастрычніцкая КК вынесла мне вымову за памылкі ў канспэкце і адрыў ад калектыву, у якім, дарэчы, я і не ўваходзіў. Праз паўгода гэтая вымова па хадайніцтве калектыву Дзіпрашахты была зьнятая”. Радзішэўскі у той час жыў у Ленінградзе па вул. Дзяржынскага 7, кв. 4, тэл. 2-03-09.
    І ўсё ж, як пісаў Арскі-Радзішэўскі у сваёй аўтабіяграфіі, 16 чэрвеня 1933 г. “...у чэрвені месяцы гэтага года я добраахвотна зьяжджаю ў Якуцк на кіраўнічую гаспадарчую працу”.
                                                                         Характарыстыка
    Арскі Андрэй Тэафілавіч, чалец УКП(б) з 1905 г., горны інжынэр і прафэсар па горнай эканоміцы.
    Працуе ў Дзіпрашахце штатным кансультантам па эканамічных пытаньнях. Партнагрузкі мае: кіраўнік кружка па Гісторыі Партыі, - робіць даклады на палітычныя тэмы па большасьці кампаній, якія праводзяцца, і наогул выкарыстоўваецца як дасьведчаны прапагандыст.
    У 1926 г. удзельнічаў кароткачасова на працягу 4-х тыдняў у Зіноўеўскай апазыцыі, даўно ўсьвядоміў свае памылкі і своечасова выкрыў няслушныя палажэньні, якія ён падзяляў раней.
    У кружках па Гісторыі Партыі неаднаразова казаў пра свае мінулыя памылкі.
    У наш час ніякіх ваганьняў з боку т. Арского не заўважаецца, ва ўсіх яго выступах і дзеяньнях выразна праводзіцца генэральная лінія партыі. Усе даручэньні, як па службовай, так і па партыйнай лініі ім выконваюцца добрасумленна. Па ягонай ініцыятыве і непасрэдным удзеле выпрацавана партыйная мэтадалёгія ў эканамічнай частцы праектаў.
    Акрамя пералічаных дзеяньняў т. Арский займаецца яшчэ літаратурнай працай, удзельнічае ў складаньні гісторыі заводаў і інш.
    19 VII – 33 г.
    Бюро Калектыву /подпісы/.
    Як пісала газэта “Социалистическая Якутия” за 26 лістапада 1934 г. “У Якуцк тав. Арскі прыяжджае па запрашэньні ўрада, у верасьні 1933 гада. Прызначаны старшынёй Навукова-тэхнічнай рады пры Саўнаркаме ЯАССР, ён хутка арганізоўвае ягоную працу.
    А. Ф. жвава цікавіцца ўсімі новымі праблемамі, усімі пытаньнямі, вырашэньне якіх паскарала індустрыялізацыю Якутыі, яе найхуткае падцягваньне з ліку адсталых ускраін у шэрагі перадавых і культурных абласьцей СССР.
    Пытаньні будаўніцтва водаправода, працы акадэмічных экспэдыцый, зьніжэньне сабекошту будаўніцтва і лепшай пастаноўкі праектаваньня, пабудовы гуты, арганізацыі геоляга-выведкавай службы ды навукова-дасьледчых прац - усё гэта ў кароткі тэрмін праходзіць праз НТР, у большасьці выпадкаў высоўваючыся па ініцыятыве самога Андрэя Феафілавіча.
    Але А. Ф. не толькі прадстаўнік кваліфікаванай навукова-тэхнічнай думкі. Ён яшчэ і стары бальшавік, чалец вялікай партыі Леніна. Таму ў Якуцку ўвесь вольны час ён аддаваў партыйнай працы, грамадзка-палітычнаму і культурнаму жыцьцю. Ягоная кіпучая дзейнасьць у гэтым накірунку не меней бліскучая і яшчэ больш шматгранная. Ён чытае даклады па пытаньнях літаратуры, выступае з палітычнымі дакладамі і ўспамінамі пра рэвалюцыйную працу, увесь час супрацоўнічае ў газэтах і часопісах, нясе нагрузку ў партгрупе, рэдагуе насьценгазэту, кіруе палітгурткамі і кружком па вывучэньні тэхмінімуму. І ўсюды, і заўсёды ён нязьменна выяўляе дзівосную эрудыцыю ў палітычных пытаньнях і вялікія здольнасьці прамоўцы-бальшавіка”.
    І вось абарвалася гэта шматграннае жыцьцё бальшавіка, якое да перадсьмяротнай гадзіны бруіла крыніцай, таварыша і сябра. Вялікая Наша страта велізарная. І пакрыць яе мы - наша Якуцкая партыйная арганізацыя, кожны камуніст у асобнасьці і ўсе працаўнікі Якутыі - можам толькі яшчэ большым напружаньнем сіл на ўсіх участках сацыялістычнага будаўніцтва, працуючы з такім жа запалам, з якім заўсёды працаваў А. Ф. Арскі, і быць гэтак жа, як ён, адданымі справе партыі Леніна і яе правадыру тав. Сталіну.
    Шараборын, Пеўзняк, Акаёмаў, Емяльянаў, Іванаў, Аржакоў, Ягораў, Дземьяшкін, Бубякін, Вахрамееў, Садзілін, Палуэктаў, Ефрэмаў, Конкін, Бантроўскі, Кочнеў, Чыркоў, Шульскі, Лобаў, Мальцер, Літвінаў, Лазін, Гронвер, Фаткулаў, Катляроў, Хаўмашкееў, Савін, Кротаў, Сакалова, Асколкаў”.
    Таксама ў газэце былі надрукаваны наступныя нэкралёгі:
    “Якуцкі Абкам УКП(б) з глыбокім жалем паведамляе пра раптоўную сьмерць найстарэйшага бальшавіка, чальца партыі з 1905 гада, кандыдата ў чальцы Абкама ЎКП(б).
                                                Тав. Арскага Андрэя Феафілавіча,
    і выказвае спачуваньне сям’і нябожчыка.
    АБКАМ УКП(б)”.
    “Рада народных камісараў ЯАССР з глыбокай скрухай паведамляе чальцоў Саўнаркама і працаўнікоў Якутыі пра заўчасную сьмерць чальца СНК ЯАССР - старшыні Навукова-тэхнічнай рады, устойлівага барацьбіта за справу сацыялістычнага будаўніцтва, найстарэйшага бальшавіка
                                                 Тав. Арскага Андрэя Феафілавіча,
    якая настала ў 1 гадзіну 15 хвілін у ноч на 28 лістапада ад кровазьліцьця ў мозг.
    Саўнаркам выказвае сям’і нябожчыка глыбокае спачуваньне.
    САЎНАРКАМ ЯАССР”.
    “Гарадзкі камітэт УКП(б) з глыбокай скрухай паведамляе ўсю партыйную арганізацыю, усіх працаўнікоў гарада і прыгараднага райкама пра сьмерць аднаго з найстарэйшых чальцоў камуністычнай партыі, старога бальшавіка, падпольшчыка (з 1905 гада)
                                            Тав. Арскага-Радзішэўскага Андрэя Феафілавіча,
    якая адбылася ў ноч з 27-га на 28 лістапада.
    Сьмерць вырвала з нашых шэрагаў аднаго з найбуйнейшых працаўнікоў гаспадарчага і культурнага фронту. Тав. Арскі быў узорам камуніста, сьціплым у асабістым жыцьці, усебакова адукаваным і культурным чалавекам, чалавекам, які працаваў на пасту, куды яго высунула партыя.
    Выказваем сваё спачуваньне СНК і жонцы нябожчыка.
    Бюро гаркама ВКП(б)”.
    “Парткам і мясцкам калектыву СНК, Дзяржпляна, УНГУ і Упаўжкамзагста пры СНК з глыбокай скрухай паведамляе пра сьмерць старога чальца партыі кандыдата ў члены ОК УКП(б), старшыні Навукова-тэхнічнай рады пры СНК, актыўнага чальца калектыву
                                               Тав Арскага-Радзішэўскага Андрэя Феафілавіча,
    якая настала ў ноч на 28 лістапада 1934 г. у 1 гадзіну 15 хвіл.. і выказваюць глыбокае спачуваньне ягонай сям’і.
    ПАРТКАМ І МЯСЦКАМ СНК ЯАССР”.
    “Рэдакцыі абласных газэт “СЯ”, “Кым” і “МБ” з жалем паведамляюць усё рабселькараўскае войска пра заўчасную сьмерць актыўнага карэспандэнта, навукоўца, бальшавіка
                                                           А. Ф. АРСКАГА
    і выказваюць сваё глыбокае спачуваньне сям’і нябожчыка.
    Рэдакцыі “СЯ”, “Кым”, “МБ”.
    “Пастанова Цэнтральнага выканаўчага камітэта і Рады народных камісараў Якуцкай АССР ад 28 лістапада 1934 гада.
    Прэзыдыюм ЦВК і СНК ЯАССР з глыбокім жалем паведамляюць усіх працоўных калгасьнікаў і працаўнікоў Якутыі пра заўчасную сьмерць кандыдата ў чальцы пленума Абкама, старшыні Навукова-тэхнічнай рады пры СНК Арскага-Радзішэўскага Андрэя Феафілавіча.
    Т. Арский быў адным з найстарэйшыых і ўстойлівых чальцоў камуністычнай партыі, адным са старых падпольшчыкаў з 1905 года, які прыйшоў школу царскага падпольля і рэпрэсій, які у пэрыяд савецкай улады займаў шэраг адказных пастоў у партыйных і савецкіх органаў.
                                    “Прэзыдыюм ЦВК і СНК ЯАССР пастанаўляюць:
    1. Усталяваць дзьве стыпэндыі імя т. Арскага, адну ў пэдвну Якуцка - 150 рублёў і адну ў Ленінградзкім горным інстытуце ў 250 р. у месяц.
    2. Сям’і т. Арскага А. Ф. прызначыць штомесячную дапамогу: Ніне Сяргееўне Арскай 250 рублёў.
    3. Пахаваньне прызначыць 29 лістапада ў 4 гадзіны дня ў гарадзкім сквэры, прызначыўшы вынас цела з будынку ЯЦВК.
    4. Для правядзеньня пахаваньня стварыць урадавую камісію ў складзе Лобава (Абкам), Зарукіна (ЯАСПС), Кочнева (ЯЦВК), Краснова (Гаркам), Бутаева (ЯАМБІТ), Шульскага і Іванова (СНК) пад ягоным старшынствам.
    Старшыня Цэнтральнага Выканаўчага камітэта ЯАССР   ЕМЕЛЬЯНАЎ.
    Намесьнік старшыні Радыя народных камісараў ЯАССР   ІВАНОЎ.
    Сакратар Цэнтральнага Выканаўчага камітэта ЯАССР   КОЧНЕЎ”.
                                             “Ад камісіі па пахаваньні А. Ф. Арскага
    Урадавая камісія па пахаваньні кандыдата ў чальцы пленума Абкама, старшыні Навукова-тэхнічнай рады пры СНК Арскага-Радзішэўскага Андрэя Феафіловіча паведамляе:
    1. Вынас цела на пахаваньне з будынка ЯЦВК прызначыць у 4 гадзіны дня 29 лістапада.
    2. Калектывы і вайсковыя часткі для правадоў цела т. Арскага зьбіраюцца ў сваіх прадпрыемствах і ўстановах у 4 г. 30 хвілінаў і да 3 гадзінаў 50 хвілінаў падыходзяць у арганізаваным парадку са сьцягамі да будынка ЯЦВК.
    Кіраўніцтва жалобнай працэсіяй ускласьці на ваенкама ЯАССР т. Мальцера.
    3. Допуск усіх працаўнікоў да цела т. Арскага ўсталёўваецца з 5 да 9 г. вечару 28 лістапада і з 9 да 3 г. дня 29 лістапада”.
    Андэя Арскага-Радзішэўскага пахавалі сярод штабістаў анархістага Нестара Карандарышвілі. [У лістападзе 1921 г. ў Якутыі пачаліся буйныя хваляваньні - людзі былі незадаволены палітыкай бальшавікоў. Да вясны 1922 г. савецкая ўлада засталася толькі ў Якуцку, Амге, Вілюйску ды Нюрбе. Іх абаранялі чырвонаармейцы 1-го Паўночнага атрада. У падтрымку ім у студзені 1922 г. выступіў з Іркуцка рушыў 2-й Паўночны атрад пад камандаваньнем анархіста Нестара Каландарышвілі. 6 сакавіка 1922 г. непадалёк ад Якуцка, у Хахсыцкай пратоцы ля Цехцюра, штаб 2-га Паўночнага атрада разам з Нестарам Каландарышвілі ды жанчынамі-душагрэйкамі, патрапіў у засаду. Усяго ў бою загінулі 49 чалавек: 33 - гэта байцы і камандзіры, 12 - возьнікі, астатнія далучыліся да атрада. Улетку 1922 г. парэшткі Нестара Каландарышвілі перавезьлі па рацэ ў цынкавай труне ў Іркуцк, дзе і пахавалі. Палеглых штабістаў, 14 чалавек, як выключна гераічных, пахавалі на тэрыторыі пляцу Дружбы - непадалёк ад Траецкага сабора (цяпер бар “Чараіт”), у гарадзкім сквэры, астатніх, ня вельмі значных і аддадзеных бальшавіцкай справе, у іншым месцы.]
     Ці выплочваліся вызначаныя стыпэндыі імя Арскага - невядома, але наступнае выданьне: Даніэля Дэфо [Робинзон Крузо. Т. І. Жизнь и удивительные приключения Робинзона Крузо, моряка из Иорка...  Т. ІІ. Дальнейшие приключения Робинзона Крузо, составляющие вторую и последнюю часть его жизни... Москва-Ленинград. 1935.] выйшла ўжо не з прадмовай Р. Арскага, як у чатырох ранейшых, а з прадмовай Д. Мірскага...
    Прайшоў час і абкам партыі прыняў рашэньне эксгумаваць парэшткі анарха-чырвонаармейскіх штабістаў войска Каландарышвілі ды перапахаваць іх на Вілюйскіх могілках. Гэтае мерапрыемства правялі дзесьці ў 1947 годзе, прымеркаваўшы яго да чарговых угодак Кастрычніцкага перавароту. Разам з імі перахавалі і парэшткі Радзішэўскага-Арскага ды С. Гогалева. Потым пра Мэмарыял загінулым чальцам атрада Нестара Каландарышвілі, хаця ён і ўключаны ў рэестар помнікаў, якія ахоўвае дзяржава, проста забыліся… На вялікім чорным помніку з чырвонай зоркай наверсе калісьці быў наканечнік з алюмінію, але яго адорвалі “шукальнікі каляровых мэталяў” і ён знайшоў апошні прыстанак на плавільнях Паднябеснай...


    Нават «вядомы якуцкі краязнаўца» Пётар Кірылавіч Конкін [пры савецкай уладзе любіў чырвонаармейцаў ды бальшавікоў, пасьля перабудовы - былых улюбёнцаў пачаў паліваць брудам ды захапляцца “белагвардзейцамі”. Не прызнае беларусаў за самастойны народ, адмоўна ставіцца да якутызацыі РС(Я), абагаўляе Аляксандра Рыгоравіча Лукашэнку] ужо ня ведае нічога пра яго... бо зазначыў: “Дарэчы, на магільнай пліце паказаны прозьвішчы С. В. Гогалева і Арскага-Радзішеўскага. Хто гэта такія, невядома. Ва ўсякім разе, дадзеных пра іх у апэратыўнай зводцы няма. Можа быць, яны загінулі ў іншым баі ці ж сьпіс ахвяр апынуўся няпоўным”. /Якутск Вечерний. 23 апреля 2010./

                                                                                                                           І. а. загадчыка
                                                                                                                          Партыйным архівам
                                                                                                                          Якуцкага АК КПСС
                                                                                                                          тав. Мікалаеву С. І.
    На ваш запыт № 77 ад 21 VII - 72 года адказваем, што ў Цэнтральным архіве ЯАССР маюцца дакумэнты, дзе гаворыцца, што тав. Арскі Андрэй Тэафілавіч у 1933-1934 гг. працаваў Намесьнікам старшыні Дзяржпляна ЯАССР, а таксама ў фондзе Дзяржпляна маецца ягоная праца “Естественные богатства Якутии и их использование” ў двух тамах, надрукаваныя на машынцы. Ягонай асабістай справы ў архіве няма.
                                                                                         Ф. 68, воп. 1, сп.1036, арк. 55, 65.
                                                                                                                сп.1610, стар. 136.
                                                                                                                сп.1611, стар. 153.
    Дырэктар ЦГА ЯАССР Д. Шэпелеў /подпіс/
    Творы:
    Кооперация и рабочий класс. 1917. 14 с.
    Примирительные камеры. Петроград. 1917. 31 с.
    Профессиональные союзы. Петроград. 1918. 40 с.
    Пути русской революции. (28 февраля 1917 г. – 28 февраля 1918 г.). Петроград. 1918. 40 с.
    Город и деревня. Тула. 1919. 14 с.
    Донецкий бассейн. Москва. 1919. 48 с.
    За что мы воюем? (Борьба за сырье и хлеб). Тула. 1919. 20 с.
    Заработная плата и тарифная политика. Петроград. 1919. 32 с.
    Коммунистическая программа. В изложении Р. Арского. Тула. 1919. 14 с.
    Производительность труда. Петроград. 1919. 27 с.
    Промышленность и рабочий. Москва. 1919. 28 с.
    Что дала Октябрьская революция? Тула. 1919. 16 с.
    Регулирование промышленности Москва. 1919. 38 с.
    Годовщина коммунистических субботников. Москва. 1920. 16 с.
    Заработная плата и тарифная политика. Иркутск. 1920. 32 с.
    Металл и его значение в Советской России. Петроград. 1920. 20 с.
    Минеральное топливо. Петроград. 1920. 30 с.
    Польша и ее экономические ресурсы. Петроград. 1920. 72 с.
    Состояние транспорта и его ремонт. Екатеринбург.1920. 12.
    Транспорт и продовольствие. Москва. 1920. 16 с.
    Урал. М. 1920. 40 с.
    Кавказ и его значение для Советской России. Петроград. 1921. 52 с.
    Кого выбирать в Советы? Петроград. 1921. 13 с.
    Концессии. Ростов-на-Дону. 1921. 30 с.
    Карл Либкнехт – вождь молодежи. Петроград. 1922. 14 с.
    На борьбу за уголь. Ростов-на-Дону. 1921. 16 с.
    На распутьи. Петроград. 1921. 56 с.
    Парижская коммуна. Ростов-на-Дону. 1921. 30 с.
    1-ое Мая – пролетарский праздник. Ростов-на-Дону. 1921. 31 с.
    Промышленное положение Советской России и перспективы товарообмена. Петроград. 1921. 44 с.
    Налог вместо разверстки. Новочеркасск. 1922.
    Жеромский С.  Сизифов труд. Повесть. Москва-Петроград. 1923. /Прадмова/
    Из истории социально-революционной партии Пролетариат. // Красная летопись. № 8. Петроград. 1923. С. 50-67.
    Крестьянский вопрос в Польше. Москва. 1923. 66 с.
    Рур- могила капитализма. Петроград. 1923. 43 с.
    Европа после войны. Буржуазные политики о последствиях мировой бойни. Ленинград. 1924. 92 с.
    Как построить кооператив в деревне. Ленинград. 1924. 30 с.
    Семь лет на хозяйственном фронте. Ленинград. 1924. 80 с.
    Rewolucja Październikowa i kościoł katolicki. Leningrad. 1924.
    Белый террор в Польше. Ленинград. 1925. 8 с.
    Богатства СССР. Вып. 5. Москва-Ленинград. 1925. /Рэдактар/
    Борьба за власть в Европе. Ленинград. 1925. 32 с.
    Восемь лет на хозяйственном фронте. Ленинград. 1925. 102 с.
    Германия. Ленинград. 1925. 16 с.
    Жеромский С.  Ранняя весна. Роман. Ленинград. 1925. /Прадмова/
    Классы и группы во время Империалистической войны. Ленинград. 1925. 16 с.
    Классы и партии в Германии. Ленинград. 1925. 30 с.
    Коминтерн. Ленинград. 1925. 18 с.
    Мирные конференции. Ленинград. 1925. 16 с.
    От Февраля к Октябрю. Ленинград. 1925. 150 с.
    План работы Семинара. Ленинград. 1925. 13 с.
    Революция 1905 года, ее предпосылки и движущие силы. Ленинград. 1925. 144 с.
    Современная Польша. Москва. 1925. 79 с.
    Что такое кооператив в деревне и кому он нужен? Ленинград. 1925. 38 с.
    Богатства СССР. Вып. 11. Москва-Ленинград. 1926. /Рэдактар/
    Наши достижения за 9 лет. Ленинград. 1926. 175 с.
    Почему все трудящиеся должны принимать участие в перевыборах Советов. Москва-Ленинград. 1926. 18 с.
    Промышленность и деревня. Ленинград. 1926. 84 с.
    Струг А.  Поколение Марка Свиды. Москва-Ленинград. 1926. /Прадмова/
    Что такое МОПР? Москва-Ленинград. 1926. 36 с.
    10 лет борьбы на хозяйственном фронте. Ленінград. 1927. 156 с.
    Гугенгейм Ф.  Viag. Пути концентрации германской государственной промышленности. Москва-Ленинград. 1927. /Рэдактар/
    Как бороться с частным капиталом. Ленинград. 1927. 45 с.
    Dziesięć lat 1917-1927. Udział Polaków w Rewolucji Październikowej w Leningradzie. Moskwa 1928. /Рэдактар/
    Домбровская М.  Люди оттуда. Рассказы. Москва-Ленинград. 1928. /Прадмова/
    Дефо Д.  Робинзон Крузо. Т. І. Жизнь и удивительные приключения Робинзона Крузо, моряка из Иорка...  Т. ІІ. Дальнейшие приключения Робинзона Крузо, составляющие вторую и последнюю часть его жизни... Ленинград. 1929. /Прадмова/
    Дефо Д.  Робинзон Крузо. Т. І. Жизнь и удивительные приключения Робинзона Крузо, моряка из Иорка...  Т. ІІ. Дальнейшие приключения Робинзона Крузо, составляющие вторую и последнюю часть его жизни... . 2-е изд. Ленинград. 1929. /Прадмова/
    Лекаш Б.  Польша без маски. Ленинград. 1928. /Прадмова/
    Струг А.  Капитан Лозовский. Повесть. Ленинград. 1928. /Прадмова/
    Борис Волгин. Роман. Ленинград. 1929. 304 с.
    Струг А.  Миллион кассира Спеванкевича. Ленинград. 1929. . /Прадмова/
    Взлеты. Роман. Ленинград. 1930. 245 с.
    Металлургия в пятилетке. Москва-Ленинград. 1930. С. 61.
    Топливный вопрос в пятилетке. Москва-Ленинград. 1930. 53 с.
    Ленинская шахта. Роман. Ленинград. 1931. 197 с.
    Сланцы. Добыча и использование. Москва-Ленинград. 1931. 34 с.
    Урал и Кузбасс в борьбе за социализм. Ленинград. 1931. 64 с.
    Дефо Д.  Робинзон Крузо. Т. І. Жизнь и удивительные приключения Робинзона Крузо, моряка из Иорка...  Т. ІІ. Дальнейшие приключения Робинзона Крузо, составляющие вторую и последнюю часть его жизни... . 3-е изд. Ленинград. 1931. /Прадмова/
    Дефо Д.  Робинзон Крузо. Т. І. Жизнь и удивительные приключения Робинзона Крузо, моряка из Иорка...  Т. ІІ. Дальнейшие приключения Робинзона Крузо, составляющие вторую и последнюю часть его жизни... Ленинград. 1932. /Прадмова/
    Ленинграду собственную топливную базу. О торфе, о сланце, о боровичском  угле, о шунгите, о сапропелях. Москва-Ленинград. 1932. 33 с.

    Урал і Кузбас у змаганьні за соцыялізм. Менск. 1932. 44 с.

     Літаратура:
    НА РС(Я) [Партархив] Ф. З. Воп. 156. Сп. 243 [Асабістая справа адказнработніка Арскага Андрэя Тэафілавіча. 8 сакавіка 1934 - 19 ліпеня 1935]
    Арский Р. // Большая советская энциклопедия. Т. ІІІ. Москва. 1926. С. 461.
    Наука и научные работники СССР. Ч. V. Научные работники Ленинграда с приложением перечня научных учреждений Ленинграда. Ленинград. 1934. С. 302, 356, 360.
    Скончался старый большевик А. Ф. Арский. // Социалистическая Якутия. № 273. Якутск. 29 ноября 1934. С. 2.
    Dokumenty i materiały do historii stosunków polsko-radzieckich. T. IV. Warszawa. 1965.
    Spustek I.  Polacy w Piotrogradzie 1914-1917. Warszawa. 1966.
    Копанев Г.  Арский–Радзишевский. // Герои Октября. Ленинград. 1967. С. 109-111.
    Arski [Radziszewski] Andrzej s. Teofila. // Księga Polaków uczestników rewolucji październikowej. 1917-1920. Biografie. Warszawa. 1967. S. 38.
    Manusiewicz A.  Polacy w Rewolucji Październikowej. Warszawa. 1967. S. 49., 205-208, 334.
    Najdus W.  Polacy w rewolucji 1917 r. Warszawa. 1967.
    Dolidowska K.  Halaba A.  Wydawnictwa polskiej lewicy rewolucyjnej. 1918-1939. Katalog (Druki zwarte). Warszawa. 1968.
    Sierocka K.  Polonia radziecka 1917-1939. Z działalności kulturalnej i leterackiej. Warszawa. 1968.
    Stępień M.  Zagadnienia literackie w publicystyce polonii radzieckiej 1918-1939. Wrocław. 1968.
    Ślisz A.   Praca polska w Rosji w dobie wojny i rewolucji 1915-1919. Warszawa. 1968.
    Kochański A.  „Krystyna Sierocka: Polonia radziecka 1917-1939. Z działalności kulturalnej i literackiej. Warszawa. [1968] Państwowy instytut wydawniczy ss. 289. // Z pola walki. Nr. 1 (49). Warszawa. 1970. S. 249.
    Kochański A.  „Krystyna Dolindowska, Aleksandra Holaba: Wydawnictwa polskiej lewicy rewolucyjnej. 1918-1939. Katalog (Druki zwarte). Warszawa. 1968. Zakład Historii Partii przy KC PZPR. ss. 218 powiel. Katalog zbiorów zakladu Historii Partii przy KC PZPR [T] II. // Z pola walki. Nr. 2 (50). Warszawa. 1970. S. 254.
    Великанова А. Я., Кондратьев Б. П., Почебут Г. А.  На пути ко второму штурму. Большевики Петрограда между двумя революциями (1907 г. – февраль 1917 г.). Ленинград. 1974. С. 232.
    Очерки истории Ленинградской организации КПСС. В трех томах. Т. І. 1883-1917. Ленинград. 1980. С. 277.
    Очерки истории Ленинградской организации КПСС. В трех томах. Т. ІІ. 1918-1945. Ленинград. 1980. С. 65, 118, 520.
    Kochański A.  Radziszewski Andrzej. // Polski słownik biograficzny. T. XXX/1. Z. 124. Wrocław, Warszawa, Kraków, Gdańsk, Łódź. 1987. S. 112-114.

    Баркоўскі А.  Радзішэўскі Андрэй. // Хто ёсць Хто сярод беларусаў свету. Энцыклапедычны даведнік. Ч. 1. Беларусы і ўраджэнцы Беларусі ў памежных краінах. Мінск. 2000. С. 250-251.
    Барковский А.  «Я добровольно уезжаю в Якутск»... // Эхо столицы. Якутск. 15 января 2004. С. 6.
    Прогулки по старому кладбищу. // Якутск Вечерний. Якутск. 23 апреля 2010.
    Баркоўскі А.  Радзішэўскі (Radziszewski) Андрэй. // Сузор’е беларускага памежжа. Беларусы і народжаныя ў Беларусі ў суседніх краінах. Энцыклапедычны даведнік. Мінск. 2014. С. 403-404.
    Ермоленко В. А., Черепица В. Н.  400 имен: жизнеописание видных деятелей истории и культуры Гродненщины (с древнейших времен до начала ХХ века). Гродно. 2014. С. 396.
    Груня Чараіт,
    Койданава.