пятница, 31 октября 2014 г.

Беня Драгыча. Пакутны габрэй Залман. Койданава. "Кальвіна". 2014.




    Залман Ёсель Шмуэлевіч Шыфрын – нар. 13 чэрвеня /18 Сівона/ 1910 г. у мястэчку Дрыбін Чавускага вуезду Магілёўскай губэрні Расейскай губэрні, у габрэйскай сям’і саматужніка.
    Бацька – Шмуэль Ёсель (памёр у 1942 г.), маці – Чарні Малка (памерла ў 1963 г.). Абрыс /абразаньне крайне плоці/ быў зроблены ў нядзелю, на 8 дзень ад нараджэньня.
    У 1914 г. яго аддалі вучыцца ў хедар, дзе навучаньне ішло на іўрыце.
    У 1919 г. разам з сям’ёй, якая баялася пагромаў, пераехаў у павятовае места Горкі, за 20 км ад Дрыбіна. Вучыўся ў дзяржаўнай школе з навучаньнем на ідыш.
    У 1920 годзе, калі ўсё супакоілася, разам з сям’ёй, вярнуўся ў Дрыбін, дзе пайшоў ў 3-і кляс школы з навучаньнем на рускай мове. У вольны ад заняткаў час у габрэйскім драматычным гуртку быў суфлёрам.
    У 1926 г. паступіў ў Віцебскі габрэйскі пэдагагічны тэхнікум. Удзельнічаў у драматычным гуртку. Складаў каталёг кніг на габрэйскай мове для гарадзкой бібліятэкі. Змушана сышоў з тэхнікуму, як сына НЭПмана, і паступіў на курсы рахункаводаў-бугальтараў у м. Ворша.
    У 1927 г. часова працаваў рахункаводам-бугальтарам на розных дробных прадпрыемствах. Тады ж адбылося зьбядненьне сям’і ў сувязі з забаронай на саматужную вытворчасьць.
    У 1929 г. разам з бацькам пераехаў ў Крым, дзе Джанкойскае перасяленчаскае таварыства накіравала іх у сяльгас арцель “Найер Дрибин” (Новый Дрибин), куды перасяляліся дрыбінцы з дапамогай амэрыканскага таварыства “Агра-Джойнт” (Нью-Ёрк) на купленыя яшчэ да кастрычніцкага перавароту 1917 г. землі баронам Гінзбургам, дзе працаваў бугальтарам.
    1930 г. вярнуўся ў Воршу і уладкаваўся бугальтарам у канатна-вяровачную і тасьматкацкую арцель “Дняпро”. Вучыўся ў Віцебскім фінансава-ўліковым тэхнікуме, Маскоўскім завочным інстытуце фінансава-эканамічных навук.
    20 жніўня 1938 года быў арыштаваны і зьняволены ў каморы аршанскага ўпраўленьня НКУС, дзе допыты, зьбіваньні, катаваньні праводзіў сьледчы Борух Гінзбург. Затым быў пераведзены ў аршанскую турму і прысудам Асобай Нарады пры НКУС асуджаны да 10 гадоў ППЛ.
    2 сьнежня 1938 г. прыбыў на станцыю Сухабязводная ва Унжэнскі лягер і быў накіраваны на 13-ы АЛП, дзе працаваў на лесапавале ды рахункаводам, куды ў лютым 1939 года на спатканьне да яго прыяжджала ягоная маці.
    1 траўня 1940 г. адпраўлены ў Магадан, дзе быў накіраваны на капальню “Штурмавая” Паўночна-горнага ўпраўленьня і працаваў у забоі на здабычы золата, потым на будаўніцтве Тасканскай чыгункі.
    Зімой 1942 г. накіраваны у інвалідную зону пад Магадан, працаваў ў бугальтэрыі, на рэчавым складзе, у агароднай брыгадзе затым у Магадане працаваў ў гарбарні, ліцейным цэху, на фабрыцы, у электрацэху.
    У 1944 годзе адпраўлены на капальню “Чкалава” Чай-Ур’інскага упраўленьня, ў пасёлак Нексікан.
    1 студзеня 1946 г. адпраўлены ў дарожнае ўпраўленьне пасёлка Азёрнае, непадалёк перавалу Яна Чэрскага. Неўзабаве трапіў у бальніцу пас. Трубнае, а адтуль ў пасёлак Вусьць-Нэра (Якуцкая АССР), дзе быў прызначаны бугальтарам пры бальніцы пасёлка Эге-Хая, а потым на зімнік Церехтях, што ў 80 км ад Вусьць-Нэры.
    У пачатку лютага 1947 года пераведзены ў пас. Адыгалах Магаданскай вобласьці дзеля працы на электрастанцыі. Затым яго перавялі ў бугальтэрыю Адыгалахскага філіялу “Калымскі”.
    Летам 1948 г. прыйшло распараджэньне ўсіх асуджаных “тройкай” перавесьці на вальфрамавы руднік “Аляскітавы”, што ў 150 км ад Вусьць-Нэры ў ЯАССР. Аднак пакуль былі ў дарозе, загад адмянілі і іх пакінулі ў прарабзтве “Вялікі АстыкІндзігірскага упраўленьня.
    20 жніўня 1948 года скончыўся тэрмін ягонага зьняволеньня, але без права пакідаць раёны Крайняй Поўначы і ён уладкаваўся працаваць бугальтарам складзкой гаспадаркі ў філіяле Калымснабсбыту ў пас. Адыгалах Магаданскай вобласьці. Шляхам перапіскі пазнаёміўся з Раісай /Рашай/ Ільлінічнай Цыпінай (1915-1992), ураджэнкай мястэчка Ляды Магілёўскай губэрні Расейскай імпэрыі (скончыла ФЗВе у Ніжнім Ноўгарадзе, працавала ў Ітум-Кале Чачэна-Інгушскай АССР, у кастрычніку 1950 г. яна прыехала да яго ў Адыгалах, дзе яны пабраліся шлюбам. 20 сьнежня 1951 года ў іх нарадзіўся сын Самуэль /Элік/.
    У 1955 г. Шыфрын быў рэабілітаваны ды вызвалены ад паселішча. Таму адразу з сям’ёй накіраваўся на радзіму. На машыне “Татра” дабраліся ў аэрапорт Аймякон (ЯАССР) адкуль даляцелі да Якуцка, затым праз Алёкмінск, Віцім, Кірэнск, Краснаярск ў Новасыбірск, а потым да Масквы і з Беларускага вакзала ў Воршу.
    Неўзабаве вярнуліся ў Адыгалах, захапіўшы з сабой сястру Раісы Міну (Машу), якая ўладкавалася ў дзіцячы сад. 25 сакавіка 1956 г. Раіса, якую адправілі ў пасёлку Нексікан Магаданскай вобласьці, нарадзіла сына Нахіма. А ў хуткім часе яны пераехалі ў пасёлак Сусуман Магаданскай вобласьці, дзе ён працаваў галоўным бугальтарам у канторы жыльлёва-камунальнай гаспадаркі. Неўзабаве з-за дрэннага здароўя Самуэля адправілі ў Воршу да маці, а самі працягвалі працаваць на Крайняй Поўначы. У 1965-1966 гг. жыў і працаваў у мястэчку Ола Магаданскай вобласьці.
    В 1966 г. разам з сям’ёй пакідае Магаданскую вобласьць і пераяжджае ў Юрмалу (Латвійская ССР), дзе купіў дом і пачаў працаваць начальнікам фінансавага аддзела панчошнай фабрыкі “Аўрора”.
    У 1993 годзе рэпартаіраваўся ў Ізраіль. Аўтар трох кніг успамінаў. Друкаваўся таксама ў выданьні “Еврейский камертон”, літаратурным дадатку да ізраільскай газэты “Новости недели”.
    Памёр 15 лютага 1995 года і пахаваны ў месьце Нетанья ў Ізраілі.
    Сястра-блізьня Сара Шмуэлеўна (1910 г. нар.), 20 гадоў адбывала тэрмін ў Карагандзе ды Карлягу, таксама выехала ў Ізраіль, жыла ў Бат-Яме.
    Сын Самул (Элік), 1951 г. н., дырыжор ды трамбаніст, таксама выехаў у Ізраіль, жыве ў Петах-Ціква.
    Творы:
    Печальная рапсодия. Жизнь Залмана Шифрина. Минск. 1993.
    Как это было... (Литературная запись Н. Крейер) // Жизнь – смерть- жизнь. Рига. 1993.
    Тирания Сталина. Рига. 2008.
    Беня Драгыча,
    Койданава.