пятница, 3 октября 2014 г.

Хана Асынізатка. Вілюйчанка Левінсан. Койданава. "Кальвіна". 2014.


    Любоў Раманаўна Левінсан [Левинсон], у замустве Айзэнштат [Айзенштадт] – нарадзілася ў 1866 годзе, дачка купца. Вучылася ў гімназіях губэрнскага места Коўна і места Ромны Палтаўскай губэрні Расейскай імпэрыі, апошнюю скончыла ў 1886 г. і адразу зьехала вучыцца ў Жэнэву.
    У 1886-1887 гадах слухала лекцыі ў Жэнэўскім унівэрсытэце, дзе ўвайшла ў гурток, якім кіраваў Пляханаў, і зблізілася з групай “Вызваленьне Працы”, асабліва з В. І. Засуліч. У 1888 г. вырашыла адмовіцца ад унівэрсытэта і, прысьвяціўшы сябе выключна партыйнай сацыял-дэмакратычнай працы, павезла ў Расію транспарт літаратуры групы “Вызваленьне Працы”, але на мяжы была арыштаваная.
    Па высачэйшаму загаду 27 сьнежня 1889 г. была падвергнутая турэмнаму зьняволеньню на працягу паўтары гадоў, не лічачы папярэдняга зьняволеньня (усяго праседзела ў турме каля трох гадоў), а затым была падпарадкаваная нагляду паліцыі ў Вільні, куды зьехала па вызваленьні.
    У сакавіку 1894 года яна выйшла замуж за І. Л. Айзэнштата.
    Іеша-яху (Ісай) Львовіч Айзэнштат [Айзенштадт] нар. у 1866 (1867) г. у губэрнскім месьце Вільня Расейскай Імпэрыі. Пасьля заканчэньня гімназіі ў Вільні вучыўся ў Дземідаўскім юрыдычным ліцэі ў Яраслаўлі, дзе распачаў рэвалюцыйную дзейнасьць у нарадавольскай групе. У 1888 г. прыцягваўся да дазнаньня яраслаўскім жандарскім упраўленьнем за удзел у рэвалюцыйным гуртку. У канцы 1880-х гг. чалец віленскага гуртка нарадавольцаў, у пачатку 1890-х гг. далучыўся да с.-д., адзін з кіраўнікоў габрэйскага рабочага руху ў Вільні.
    У верасьні 1894 г. Айзенштадты зьехалі ў Бэрлін, дзе далучыліся да Германскай с.-д. партыі. У жніўні 1895 г. Айзенштаты вярнуліся ў Расею і пасяліліся ў Вільні, дзе зладавалі кансьпіратыўную кватэру ды вялі прапаганду зьбіраючы на ёй масьцеравых, пераважна слюсараў і наборшчыкаў. Але малалікасьць працоўных у Вільні заахвоціла іх перанесьці сваю дзейнасьць на больш спрыяльную глебу: І. Айзэнштат зьехаў у Адэсу, а Любоў у кастрычніку 1895 года ў Беласток, бо ёй быў забаронены ўезд у Адэсу. Разам з А. Гажанскім яна арганізуе гурток, спрабуе зладаваць друкарню, піша першамайскую праклямацыю і прымае ўдзел у складаньні брашуры “О заработной плате”.
    20 лютага 1896 г. яна была арыштаваная і пасьля 15 месяцаў турэмнага зьняволеньня сасланая ў Якуцкую вобласьць у акруговае места Вілюйск на 5 гадоў. Спроба зьбегчы са ссылкі скончылася няўдачай. У Вілюйску Любоў сустрэлася з Махайским і стала прыхільніцай ягоных поглядаў.
    Іеша-яху Айзенштат таксама за арганізацыю першага масавага страйку габрэйскіх рабочых тытуньшчыкаў у Вільні у 1896 г. быў арыштаваны і сасланы праз год у 1897 г. на 5 гадоў ва Ўсходнюю Сыбір.
    Улетку 1902 г. Люба Айзенштат вярнулася з выгнаньня ды пасялілася ў Менску і ў тым жа годзе зьехала ў Амэрыку, дзе памерла 26 чэрвеня 1903 [1904] года ў Ню-Ёрку пры дзіўных акалічнасьцях, якія прымушаюць меркаваць пра самазабойства. Нэкралёгі былі апублікаваны ў выданьнях “Вестник Бунда” [І-ІІ, 22-24. 1904.] ды “Arbeiterstimme” [№ 35.].
    Іеша-яху Айзенштадт пасьля вяртаньня са ссылкі ў 1900 г.далучыўся да БУНДу, увайшоў у склад ЦК, быў рэдактарам ягонага цэнтральнага воргану. У 1903 г. быў дэлегатам ад ЦК БУНДа на ІІ-гі зьезд РСДРП (17 (30) чэрвеня — 10 (23) жніўня 1903. Брусэль-Лёндан). В 1905 г. рэдактаваў віленскую легальную с.-д. газэту “Дер Веккер”. Удзельнічаў ва ўсіх партыйных зьездах і канфэрэнцыях БУНДа, знаходзячыся ў яе левым крыле. Удзельнік рэвалюцыі 1905-1907 гг. У 1912 г. працаваў у Адэсе, правадзіў выбары ў IV Дзяржаўную думу, быў арыштаваны і адпраўлены ў астраханскую ссылку. Увесь пэрыяд І Усясьветнай вайны Айзэнштат займаў паражэнцкую пазыцыю, далучыўшыся да левага крыла цымервальдцаў. У 1912 г. ізноў быў арыштаваны і высланы ў Сыбір. Пасьля вяртаньні адтуль жыў у Астрахані, дзе ўзначальваў спажывецкі каапэратыў. Пасьля Лютаўскай рэвалюцыі 1917 г. перайшоў ў крайне правае крыло БУНДа. Кастрычніцкі пераварот сустрэў варожа і зрабіўся рэзка-фракцыённым правым меншавіком, а калі БУНД у 1920 г. далучыўся да РКП(б) выйшаў з яго шэрагаў і удзельнічаў у стварэньні сацыял-дэмакратычнага БУНДу, дзе ўваходзіў у ЦК. У 1921 г. арыштаваны і зьняволены ў турму, дзе правеў галадоўку пратэсту. У 1922 г. быў высланы ў Нямеччыну. Жывучы ў Бэрліне, удзельнічаў ў стварэньня часопіса «Социалистический вестник», быў чальцом Загранічнай дэлегацыі РСДРП (цэнтра меншавіцкай эміграцыі). Пасьля прыходу нацыстаў да ўлады у Нямеччыне у 1933 г. перабраўся ва Францыю. Карыстаўся палітычнымі і літаратурнымі псэўданімамі: Виталий Юдин, И. Юдин, Ю. Дин, Юдин И., Виталий, Южный, Юдин, Айзенштадт, Айзенштейн, Юдин-Айзенштейн і інш. Памёр 21 ліпеня 1937 г. у Парыжы.
    Другая ягоная жонка – Надзея Дзьмітрыеўна Перамешка (Перемешко, Перемежко, Айзенштадт), 1896 г. нар., ураджэнка Чарнігаўскай губэрні. Арыштаваная КАДПУ 27 ліпеня 1922 г. і прысуджаная да высылкі ў Тургайскі край на 3 гады. Пастановай КАГПУ ад 7 кастрычніка 1922 была высланая за межы РСФСР без права вяртаньня, рэабілітаваная ў 1997 г.
    Літаратура:
    Айзенштат Любовь Романовна. // Деятели революционного движения в России. Био-библиографический словарь. Т. 5. Социал–демократы. Вып. 1. А-Б. Москва. 1931. Столб. 34-36.
    Хана Асынізатка,
    Койданава