четверг, 16 октября 2014 г.

Ніктапаліён Лянота. Выгнанец Ахоцкі. Койданава. "Кальвіна". 2014.





    Ян Непамуцэн [Jan Nepomucen] Ахоцкі [Ochocki, Охоцкий, Охотский], гербу Астоя [Ostoja] – быў сынам Станіслава Юзафа, чашніка мазырскага, меў брата Яна Дукляна Мадэста Ахоцкага (ля 1866 – †9 верасьня 1848, Жытомір), быў пляменьнікам абата Аўруцкага кляштару базыліянаў Юзафата Ахоцкага (ля 1750 Шапелічы – 1806), доктара тэалёгіі, рэктара базыліянскіх школаў.
    Алескі капітан-спраўнік Ян Непамуцэн, вясной 1794 г., разам з братам Янам Дуклянам Мадэстам ды абатам Юзафатам Ахоцкім, быў арыштаваны і зьняволены ў Жытомірскую турму.
    22 траўня 1794 года ў Смаленск, дзеля сьледзтва быў дастаўлены абат Ахоцкі, а ў ліпені і браты Ахоцкія.
    20 чэрвеня 1795 г. Кацярына ІІ выдае імянны ўказ «дадзены Генэрал-Пракурору”. Пра “пакараньне тых, якія ўдзельнічалі ў Польскім мяцяжы, дзе абвясьціла, што «тых, якія, парушачы прысягу на вернае нам падданства, самой справай і асабіста ўдзельнічалі ў мяцяжы і бунце і ў тым відавочна абвінавачаны, Аўруцкага шляштару Абата Юзефата Ахоцкага саслаць ў Пелым, Жытомірскага рэгента Міхайла Бернацкага ў Якуцк; Пробошча Карастышэўскага, Іосіфа Кулікоўскага ў Табольск; Алескага Капітан-Спраўніка Яна Ахоцкага ў Нерчынск; былога Пінскай брыгады Паручніка, які абвясьціў потым сябе Брыгадзірам, Язэпа Копеца, Шляхціца Мацьвея Радзевіча, Падпалкоўніка Тамаша Гарадзенскага, Падпалкоўніка Яна Зенковіча, і Шляхціца Іосіфа Алхімовіча разаслаць у самыя найаддаленыя Сыбірскія гарады».
    17 ліпеня 1795 г. са Смаленска ў Іркуцк вырушыла першая група выгнанцаў з ліку тых, якіх прызналі найбольш небясьпечных: рэгента Міхала Бернацкага, капітана Яна Непамуцэна Ахоцкага, паручніка Якуба Паўшы, стражніка Яна Аскеркі, судзьдзі Дубраўскага ды шляхціца Вішамірскага. Ян Дуклян Мадэст Ахоцкі быў аднесены да 6-й катэгорыі злачынцаў і 25 лістапада 1794 г. быў валены з пад варты.
    Юзаф Копаць сьведчыць, што на Камчатку быў дастаўлены “Ян Ахоцкі, пляменьнік абата Ахоцкага, у Петрапаўлаўскі порт”.  [Dziennik Józefa Kopcia, brygadjera wojsk Polskich. Berlin, 1863. S. 20.] Іркуцкі генэрал-губэрнатар Людвік Нагель 1 сьнежня 1796 г. даносіў у Санкт-Пецярбург: “На гэтых днях я атрымаў ад Ахоцкага камэнданта рапарт, шіто адпраўленыя той вобласьці па гарадох на жыцьцёс сакрэтныя арыштанты ў Ніжнекамчацк Язэп Копаць, ў Гіжыгінск Тадэуш Гарадзенскі, ў Цігільскую крепасьць Ян Зенковіч, ў Акланск Язэп Алхімовіч дастаўленыя ў Ахоцк”. Прозьвішча Ахоцкага няма, які, каб патрапіць у Ахоцк, павінен быў прасьледаваць праз Якуцк. Магчыма гэтае адбылося пазьней.
    Літаратура:
    Полное собрание законов Российской империи с 1649 года. Том ХХІІІ. С 1789 по 6 ноября 1796. СПб. 1830. С. 711.
     Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego z pozostałych po nim rękopismów przepisane i wydane przez J. I. Kraszewskiego. T. II [XLI. Z pamiętników księdza opata Ochockiego]. Wilno. 1857. S. 410.
    Dziennik Józefa Kopcia Brygadjera wojsk Polskich z rozmaitych nót dorywczych sporządzony. Z sześcioma tablicami litografowanemi i mappą Kamczatki. Berlin. 1863. S. 20.
    Рассказы о польской старине. Записки XVIII века Яна Дуклана Охотского с рукописей, после него оставшихся, переписанные и изданные Ю. Крашевским. СПб. 1874.
    Tyrowicz M.  Ochocki Jan Duklan Modest. // Polski słownik biograficzny. T. XXIII/3. Z. 98. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk. 1978. S. 496-498.
    Szczygeielski W.  Ochocki Józafat. // Polski słownik biograficzny. T. XXIII/3. Z. 98. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk. 1978. S. 498-499.
    Zwycięstwo czy klęska? W 190 rocznicę powstania kościuszkowskiego. Рraca zbiorowa pod redakcją Henryka Kocója. Katowice. 1984.
    Dziennik Józefa Kopcia brygadiera wojsk polskich. Z rękopisu Biblioteki Czartoryskich opracowali i wydali Antoni Kuczyński i Zbigniew Wójcik. Warszawa-Wrocław. 1995. S. 35.
    Восстание и война 1794 года в Литовской провинции (По документам архивов Москвы и Минска). Составление, редакция и предисловие кандидата исторических наук Е. К. Анищенко. Минск. 2001. С. 190.
    Pamiętniki Jana Duklana Ochockiego z pozostałych po nim rękopismów przepisane i wydane przez J. I. Kraszewskiego. T. II [XLI. Z pamiętników księdza opata Ochockiego]. Wilno. 1857. S. 410.
    Ніктапаліён Лянота,
    Койданава