пятница, 24 октября 2014 г.

Ждан Лыба. Случак Бэркавіч. Койданава. "Кальвіна". 2014.



                                                                 СЛУЧАК  ЛІБІН
    Уладзімер Бэркавіч Лібін – нар. у 1868 г., мешчанін павятовага места Слуцак Менскай губэрні Расейскай губэрні.
    Кіраўнік гуртка партыі Народная воля ў Варшаўскай губэрні. Арыштаваны і па распараджэньні ад 8 сакавіка 1889 г. высланы ва Ўсходнюю Сыбір.
   Дастаўлены ў студзені 1891 г. у акруговае места Верхаянск Якуцкай вобласьці у студзені 1891 г. У лютым 1892 г. займаўся мэтэаралягічнымі назіраньнямі. Некаторыя дасьледчыкі лічаць, што рэкорд -67, С ў Верхаянску быў зафіксаваны Лібіным 5, 6, 7 лютага 1891 г. а не С. Кавалікам, як лічыцца, які 15 студзеня 1885 г. запісаў велічыню тэмпэратуры паветра – мінус 66,9 градусаў па Цэльсію:
    У 1882-1883 гг. быў праведзены Першы міжнародны палярны год. У рамках ягонай праграмы для вывучэньня клімату і надвор’я ў высокіх шыротах былі арганізаваныя адмысловыя 2-4 гадавыя назіраньні і заснаваныя некаторыя сталыя мэтэаралягічныя станцыі. Актыўны ўдзел у гэтых працах прымала Вусьць-Ленская экспэдыцыя Імпэратарскага Рускага Геаграфічнага Таварыства. Па ініцыятыве яе кіраўнікоў у лістападзе 1883 г. у м. Верхаянск была арганізаваная дзейсная станцыя дзяржаўнай мэтэаралягічнай сеткі. У пэрыяд з 1885 па 1918 год на станцыі працавалі С. Кавалік, В. Лібін, Г. Мармарштэйн, Р. Протас, М. Абрамовіч, К. Пяткевіч, С. К. Ражноўскі, А. В. Гулимский, І. Заборовский... У фондах Якуцкага упраўленьня Гідрамэтэаслужбы маецца журнала назіраньняў мэтэаралягічных элемэнтаў станцыі Верхаянск, дзе рукой назіральніка С. Ф. Каваліка 15 студзеня 1885 г. запісана велічыня тэмпэратуры паветра -66,9°С. Гэта было вымерана не адмысловым мінімальным тэрмомэтрам, які фіксуе гранічна нізкі паказчык тэмпэратуры за суткі, а звычайным тэрміновым. Штыфт мінімальнага тэрмомэтру не рэагуе на далейшае падвышэньне тэмпэратуры, а тэрміновы тэрмомэтар паказвае тэмпэратуру на дадзены пэўны час. Такім чынам, сьведчаньні тэрміновага тэрмомэтру дынамічныя: ад аднаго тэрміна назіраньняў да наступнага сьведчаньня могуць зьмяняцца шмат разоў як у бок падвышэньня, так і паніжэньні. Таму зафіксаваная лічба магла быць і ніжэй -66,9°С. Унізе ліста мэтэаралягічных назіраньняў у графе сьведчаньняў за месяц С. Ф. Кавалік вывеў лічбу -67,1°С як мінімальную тэмпэратуру паветра 15 студзеня 1885 г. Яна выведзена з улікам папраўкі -0,2°С, якая належыць да сьведчаньняў дадзенага пэўнага прыбора, пра што адмыслова пазначана ў лісьце назіраньняў. У тым жа часопісе назіраньняў за 5, 6 і 7 лютага 1892 г. назіральнікам В. Лібіным паказана лічба -67,8°С. У лісьце назіраньняў пазначана, што трэба ўводзіць папраўку, роўную +0,2°С для тэрміновага і мінімальнага тэрмомэтраў (для кожнага тэрмомэтра ўводзіцца свая ўласная папраўка сьведчаньняў адносна эталённага прыбора). Унізе ліста графа паказчыкаў за месяц засталася незапоўненай, таму невядома, была ўведзена якая належыць папраўка ці няма. Тым не менш гэта лічба дагэтуль застаецца рэкорднай для Эўразіі. Велічыня абсалютнага мінімуму тэмпэратуры паветра часта паказваецца няправільна. У розных крыніцах - навуковых, навукова-папулярных і нават у падручніках па геаграфіі - канцавосьсем холаду завецца то м. Верхаянск, то п. Аймякон, а тэмпэратура паказваецца розная (ад -67,8°С да -76°С). Так, напрыклад, В. Б. Шастаковіч і В. Ю. Візе прыводзяць значэньне -69,8°С, а А. І. Воейкаў - нават -76°С. Крыніцай непаразуменьня зьявілася апублікаванае ў “Летописях Главной физической обсерватории” за 1892 г. значэньне абсалютнага мінімуму ў м. Верхаянск - мінус 69,8°С. Аналіз першакрыніц паказаў, што па непасрэдным адліку сьпіртавога тэрмомэтра тэмпэратура паветра 5 і 7 лютага 1892 г. была роўная -67,8°С. Пры прывядзеньні дадзеных сьпіртавога тэрмомэтра да міжнароднай шкалы (стоградуснаму вадароднаму тэрмомэтру) была прынятая папраўка на -2°. Аднак ужо ў наступным годзе высьветліліся, што гэта папраўка няслушная. У “Летапісах...” за 1893 г. было прапанавана ўнесьці адпаведныя выпраўленьні ў дадзеныя абсалютных мінімумаў тэмпэратуры паветра за 1892 г. і ў далейшым гэтую папраўку не ўжываць. Гэта істотнае ўказаньне засталося незаўважаным В. Б. Шостаковічам”. /Иванова Р. Н.  Рекордно низкие температуры воздуха в Евразии. // Вестник Северо-Восточного федерального университета им. М.К. Аммосова. Т. 3. Вып. 1. Якутск. 2006. С. 13-14./
    18 лютага 1894 г. Лібін быў пераведзены ў м. Якуцк.
    Па заканчэньні тэрміну ссылкі 24 траўня 1896 г. выехаў у м. Слуцк.
    Літаратура:
    Казарян П. Л.  Верхоянская политическая ссылка 1861-1903 гг. Якутск. 1989. С. 129.
    Ждан Лыба,
    Койданава