четверг, 1 мая 2014 г.

Іван Ласкоў. Кніга блуканьняў. Ч. 2. Койданава. "Кальвіна". 2014.




                                                 * * *
                             Я страціў смак да рускай мовы,
                             Як да мацнёнага віна.
                             Няхай жа родны сок кляновы
                             Мяне напоіць дап’яна.

                             На што я толькі спадзяваўся,
                             Калі шукаў інакшых слоў?
                             Да трыццаці гадоў бадзяўся,
                             А лепшай долі не знайшоў.

                             Жывая плынь чужое мовы!
                             Я сам не ведаю, калі
                             Яе канчаткі і асновы
                             Мяне падманам аплялі;

                             Ды я не зведаў з імі шчасця,
                             Не прасвятліў замерлы зрок,
                             Не прычасціўся тых причастий,
                             Глаголом сэрцы не апёк.

                             А родны край - бо ці я першы? -
                             Мяне не крыўдзіў і не кляў
                             І пра цябе благія вершы
                             На іншай мове друкаваў.

                             Мой родны край доўгацярплівы,
                             Даруй мне кожны каласок,
                             Што я з тваёй збяднелай нівы
                             Знёс на чужую незнарок.

                             І што рабіць - не разумею,
                             Абкраў цябе, абкраў сябе
                             І прад табою камянею
                             З агнём пракляцця на ілбе.
                             1969
           /Ніва. Беласток. [ПНР]. № 4. 22 студзеня 1989. С. 3./
    /Анталогія беларускай паэзіі ў трох тамах. Т. 3. Вершы і паэмы. Мінск. 1993. С. 327./
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 14./
    /Краса і сіла. Анталогія беларускай паэзіі ХХ стагоддзя. [Складальнік М. Скобла.]. Мінск. 2003. С. 540-541./

                                                              * * *
                             Я слоў мудрагелістых сам выдумляць не імкнуся,
                             Не еду за словамі тымі ў глухое сяло.
                             Хачу, каб мяне зразумелі па ўсёй Беларусі,
                             Каб цьмянага ў вершах радка аднаго не было.
           /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 54./

                                        * * *
                             Я адчуваю сам сябе
                             Як бы ў нейкай змове.
                             Я не магу пра Беларусь
                             Пісаць на рускай мове.

                             Нібы не словы я пляту,
                             А без гармат і танкаў
                             На мову родную вяду
                             Сапраўдных акупантаў.

                             Як бы не проста над радком
                             Апоўначы мудрую -
                             Безабаронны матчын дом
                             З хаўруснікам рабую!

                             О, мова шчодрая дзядоў,
                             Не саступі нікому
                             Ні сёл сваіх, ні гарадоў
                             Ні зор, ні крыгалому;

                             Ўсё, што бачыш прад сабой -
                             Жыты, суніцы, вежы -
                             Усё тваё табе адной
                             Да скону дзён належыць!

                             Аберагай жа дзень за днём,
                             Гадуй святыя словы,
                             І пойдуць пылам і агнём
                             Усе у свеце змовы!
                              1966-1970 гг.
           /Ніва. Беласток [ПНР]. № 5. 29 студзеня 1989. С. 3./
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 14./
    /Краса і сіла. Анталогія беларускай паэзіі ХХ стагоддзя. [Складальнік М. Скобла.]. Мінск. 2003. С. 542-543./

                                                 * * *
                             Ружовы дым цвіце увысь,
                             Дым над малочным камбінатам.
                             Успамінаю, як калісь
                             Мы малако насілі з братам.

                             Як толькі маці раніцой
                             Рупліва вылашчыць кароўку,
                             Нясём ліпнёвы сырадой,
                             Нясём яго на нарыхтоўку.

                             Два кіламетры па жытах,
                             Два кіламетры да малошні.
                             Цвіркоча конік, свішча птах,
                             Сінеюць вогненна валошкі.

                             Сцяжынкай тонкай, як канат,
                             Сапу за братаваю спінай.
                             Мне наказаў сурова брат
                             Не аступацца на сцябліны.

                             Адзіны клопат у мазгах, -
                             Не патаптаць выпадкам збожжа.
                             Вядро слізгоча на сучках,
                             Вядро гайдаецца, як можа.

                             Вядро шалее на цапку,
                             А мы брыдзём сцяжынкай злою,
                             І пухірацца у пяску
                             Жывыя плямы сырадою.

                             Мы прыйдзем з цэтлікам дамоў,
                             І маці вымавіць няміла:
                             Што літру цэлую ізноў
                             Свацця малошніца скруціла.

                             Не разагнуць сухіх плячэй,
                             Прыціснутых цяжарам дужым.
                             О, каб ісці крыху вальней,
                             О, каб ісці хаця не гужам!

                             I што давалі у калгас
                             Абочын каласы пустыя?
                             І хто у жыце бачыў нас,
                             Ніжэйшых за сцябліны тыя?

                             Галодны сорак шосты год.
                             З салёным камяком у глотцы
                             Сцяжынкай вузкаю, бы дрот,
                             Ідзём праз жыта і асот -
                             Вясковыя канатаходцы...
     /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 51-53./

                                                      * * *
                             Дзіцячы дом - адзенне па стандарту,
                             Сто пар абутку на адзін капыл.
                             Адны для ўсіх дырэктарскія жарты,
                             Адзін для ўсіх на спортпляцоўцы пыл.

                             Адно для ўсіх сняданне і вячэра,
                             Адна для ўсіх шкляная шафа кніг.
                             Штомесячна рабы цырульнік Гера
                             Усіх пад грабянец адзіны стрыг!

                             Чаму ж тады стандарт не атрымаўся
                             З сяброў маіх, далёкіх малышоў?
                             Адзін, глядзіш, у грузчыкі, падаўся,
                             Другі, глядзіш - у злодзеі пайшоў...
                             /Маладосць. Мінск. № 4. 1971. C. 4./
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 15./

                                        ЗАХАД

                                           * * *
                             А я ужо на тым баку мяжы...
                             Ніяк ён гэтым для мяне не стане.
                             Што ні кажы - няўтульна на душы.
                             Сагрэць душу - адзінае жаданне.

                             На чай і каву трачу злацякі,
                             3 суседзямі наладжваю размовы.
                             Смяюцца элеганцка дзецюкі
                             З маёй пальшчызны, надта адмысловай.

                             І калі б нават вопратка мая
                             Была такой жа сонечна-ўтрапёнай,
                             Наўрад ці змог бы, адчуваю я,
                             Не быць між іх залётнаю варонай.

                             А што ж мяжа, якая уначы
                             Чырвоны пашпарт мой перагарнула
                             І цвёрдаю рукой аддаючы,
                             З абцасным стукам строга казырнула?

                             Глядзіць услед, як родныя глядзяць,
                             Ды ведаю — нічым не дапаможа.
                             Яна умее толькі падзяляць.
                             Яднаць людзей яна спрадвек не можа.
         /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 55-56./

                                          ВАРШАВА

                                                   * * *
                                                                   Васілю Зуёнку

                             З Варшавы да Мінска ідзе электрычка...
                             Даруйце, даруйце абмоўку маю!
                             Ну што за прафесія, што за прывычка:
                             І праўду кажу, а нібыта маню.

                             Канечне, не ў Мінск, а у Мінск-Мазавецкі...
                             Ды толькі ці ўгледзіш прыметнік, калі
                             Так раптам у сэрцы тваім абзавецца
                             Любімае слова любімай зямлі?

                             Радзіма, радзіма,
                                                             хаціна і рэчка, -
                             То крыкам гусей, то пушком на вярбе,
                             То роднаю назвай чужога мястэчка
                             З любой пуцявіны завеш да сябе.

                             Я слухаю прагна то грозны, то дрогкі
                             Твой голас далёкі, твой рэйкавы гуд —
                             Жаданы пачатак вялікай палёгкі,
                             Нялёгкі пачатак вялікіх пакут.
         /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 57-58./


                                                  * * *

                             Хлопец латку у выглядзе сэрца
                             На кашчавым калене нясе.
                             Што ж! Варшава -
                                                              ніхто не смяецца,
                             Азіраюцца нават не ўсе.

                             Ды і сам ён набраўся адвагі,
                             Мне здаецца, зусім не затым,
                             Каб хвасты неадчэпнай увагі
                             Валачыліся следам за ім.

                             Не! Ён мае вышэйшую мэту -
                             Сэрца носіць хлапец для таго,
                             Каб другое праз тую прыкмету
                             У натоўпе пазнала яго.

                             І калі нечакана наступіць
                             Момант той, што ламае жыццё,
                             Ён на сэрца каленам наступіць,
                             На чырвонае сэрца сваё.

                             Ну, а покуль герой не сустрэне
                             Тую мрою, што сэрца пячэ,
                             Знак кахання на вострым калене
                             Дасца ў знакі, напэўна, яшчэ.

                             То на шпацырах неасцярожных
                             Бедны сімвал абсядуць дзяды,
                             То з-пад шын флібусц’ераў дарожных
                             Грымнуць залпы нязмыўнай брыды.

                             І прасуючы мокрае сэрца
                             З калашыннем пабляклым зараз,
                             Летуценнік не раз здрыганецца,
                             І замрэ недаціснуты прас.

                             Не здавайся, дзівосны пакутнік!
                             Можа, праўда якраз і твая,
                             Можа, будзеш праз гэты трохкутнік
                             Шчаслівейшым за ўсіх утрая!
          /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 59-60./

                                 ЖАЛЯЗОВА ВОЛЯ

                                                     * * *
                             Даруй, Шапэн, што музыку не слухаў,
                             Далоні да грудзей не прытуляў
                             І задуменных воч тваіх і рухаў
                             За цэглаю сцяны не уяўляў.

                             Навошта цешыць мне падманам сэрца,
                             Навошта думаць мне, што ты жывы,
                             Калі ён выйдзе з дома па канцэрце
                             З нахілам лысаватай галавы.

                             О, гэта ўсё - ілюзія з ілюзій:
                             Іграць Шапэна ў месцы, дзе яго
                             Не толькі сцены - нат фіялкі ў лузе
                             І туі ў парку помняць як свайго.

                             Ды выйдзе ён пад воплескі густыя,
                             Як быццам сам стварыў і падарыў,
                             А прада мною у імгненні тыя
                             Успыхне смерці вогненны абрыў.

                             Даруй, Шапэн, што на тваім канцэрце
                             Я не хацеў нічога уяўляць...
                             Ты ж так усё жыццё баяўся смерці.
                             Я не хацеў ізноў цябе хаваць.
        /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 61-62./

                                          КРАКАЎ

                                              * * *
                             Зноў на Кракаў спадае змярканне,
                             Дым начы спавівае двары,
                             І ізноў на маё скрыжаванне
                             Дзіўнаваты выходзіць стары.

                             Будзе пан над кашом абважанак
                             Невядомыя думкі малоць,
                             Покуль сонечны жнівеньскі ранак
                             Не абмые святлом мімаходзь.

                             Ноч гусцее, туман халадзее,
                             На ваччу даражэе тавар.
                             З незалежнасцю звышбагацея
                             Не гукае прахожых гандляр.

                             Ззяе соллю мясцовы ласунак
                             У насычаным змроку начным.
                             Нешта злоты з кішэняў і сумак
                             Не спяшаецца сёння за ім.

                             Можа толькі хітрушчы падлетак,
                             Што блукае цішком ад радні,
                             Моўчкі схопіць птушыны наедак -
                             Дагані-ка яго, дагані!

                             Можа двое якіх закаханых,
                             Каб суцішыць у грудзях палын,
                             Возьмуць пару баранкаў каляных
                             І пахрумстаюць іх на успамін...

                             Спаць бы пану у мяккай пасцелі,
                             Ногі снамі юнацкімі грэць.
                             Што ж, ты, Кракаў, у ноч на нядзелю
                             Дазваляеш старому калець?

                             Ты таўхні яго, Кракаў, пад локаць,
                             Абважанкі рассып па зямлі
                             І агеньчыка ціхую лотаць
                             У акне насупроць запалі.

                             Хай убачыць ён цёплы агеньчык,
                             Безнадзейна забыты даўно.
                             Ён падыйдзе і кіне каменьчык,
                             І адчыніцца насцеж акно...

                             Ноч бяжыць, набліжаецца ранак,
                             Вее вецер па чорнай шашы.
                             Жорстка свеціцца соль абважанак
                             У старанным лазовым кашы.

                                                  * * *
                             Што спахмурнеў, хлапчына,
                             Дзе твой заўсёдны спрыт?
                             ... Дзесяць год за плячыма.
                             Поліяміэліт.

                             Так ты прывык да мыліц
                             Кожнай сваёй рукой -
                             Пэўна, не перасіліць
                             Рук аднагодак твой.

                             Меха, прылад мазольных
                             Не заўважаў бы нат,
                             Каб не грымнуў няўмольна
                             Імі спецінтэрнат.

                             Ах да таго імгнення,
                             Як празвініць адбой,
                             Чуецца стукаценне
                             Тых, хто жыве з табой.

                             Глянеш, як іншы з крэктам
                             Дрэвам паркет дзяўбе,
                             І заўважаеш раптам
                             Мыліцы у сябе.

                             О, каб ад тых падскокаў
                             Збегчы - а як? - у свет,
                             Дзе ад дзіцячых крокаў
                             Не тарахціць паркет.

                             Там, у здаровым свеце,
                             Меней бы гора сніў;
                             Хай і не так, як вецер, -
                             Вольным бы усё-ткі быў.

                             Нат бы ў гарах бадзяўся
                             Пад вадаспадны гром.
                             Нат бы ў хакей змагаўся
                             Класным варатаром.

                             ... Толькі да той свабоды
                             Доўга расці, хлапчук:
                             Свету не даспадобы
                             Выгляд дзіцячых мук.

                             Людзі, павер, не злыя.
                             Проста няўцям, ма,лыш,
                             Ім, што на мукі тыя
                             Змучаны ты глядзіш.


                                       ВЯЛІЧКА

                                            * * *
                             І калі сышлі мы ў капальню
                             Па прыступках шахтнага ствала -
                             Солі не убачылі крыштальнай:
                             Соль, як вугаль, чорнаю была.

                             Гэта пыл і бруд паверхні люднай,
                             Прасачыўшыся у глыб зямлі,
                             Чарапашай замеццю маруднай
                             Чысціню зямную замялі.
         /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 65./

                                                  * * *
                             Што было? Ды быццам і нічога.
                             Проста, як шукалі мы капроў,
                             Нашую вясёлую дарогу
                             Чорны ксёндз раптоўна перайшоў.

                             Чорны ксёндз, сутулы прывід ночы,
                             Тупаў гулка,
                                                     а прад ім на крок
                             Служка з ліхтаром вялізным крочыў,
                             Трасучы без радасці званок.

                             А навокал сонца балявала,
                             Беллю залівала тратуар
                             І па ёй злавесна малявала
                             І ксяндза, і служку, і ліхтар.

                             І была так страшна недарэчы
                             Тая тройца пад прамым святлом,
                             Што ужо праз міг пасля сустрэчы
                             Мне б яна здалася толькі сном.

                             Толькі побач нехта барадаты,
                             Прыглушыўшы словы ў барадзе,
                             Раптам растлумачыў грубавата:
                             Ксёндз да паміраючага йдзе.

                             Што ж спыніўся, друг шаноўны Янка?
                             Што збялеў,
                                                    ці, можа, ў першы раз
                             Ты адчуў, што нават гэткім ранкам
                             Чорныя ксяндзы знаходзяць нас?

                             Дык нясі у памяці, нябога,
                             І ліхтар, і служку, і ксяндза,
                             І бяду, што ранне анікога
                             Шчэ не ратавала ад канца.
        /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 66-67./

                                      АСВЕНЦЫМ

                                              * * *
                             Тут гандаль “памёнткамі” -
                             Можна купіць напамінак:
                             Паштоўкі з баракамі,
                             З дротам калючым значкі...
                             Адскокваюць злотыя ў ветлыя рукі дзяўчынак
                             Ад нечае белай, ад нечае жоўтай рукі.

                             Няўжо для таго, хто прайшоў па гнілых казематах,
                             Хто ўласнай далоняй пакратаў калючасць дратоў,
                             Яшчэ патрабуецца памяць кардонак стракатых,
                             Яшчэ патрабуецца памяць бляшаных кружкоў?

                             Ты хто, чалавек?
                             Ты адкуль,
                                                  ад каго ты паходзіш?
                             Хто продкі твае і ў нашчадкі гадуеш каго?
                             Калі мне нарэшце душы тваёй цьмяны калодзеж
                             Адчыніцца насцеж, каб мог я спасцігнуць яго?

                             Пры бляску запалкі:
                              “Увага, панове і пані.
                             Як шкода, што вечар.
                             Прашу вас, панове, бліжэй...
                             Тут месца надзвычай...
                             Тут попел, прашу вас, ссыпалі...
                             Глядзіце — у глебе бялеюць драбінкі касцей”.

                             Вы, людзі, вы, тыя, каго на імгненне з’яднала
                             Вакол скамянелага пылу запалкі святло -
                             Няўжо вам імгнення вар’яцкага гэтага мала,
                             Каб памяць настылай будзённасцю не замяло?
                             Бярыце ж, бярыце, грабіце свае напамінкі,
                             Але памятайце: калі вы, і маючы іх,
                             Забудзеце шэрую страшную глебу Бжэзінкі -
                             Вас нейчымі ботамі ў глебу затопча саміх!
                             12 лютага 1971 г.
    /Анталогія беларускай паэзіі ў трох тамах. Т. 3. Вершы і паэмы. Мінск. 1993. С. 328./

                                               ОЙЦАЎ

                                                  * * *
                             Цёплае вецце над горнай вадой.
                             Падаюць яблыкі ў плынь ручаіны.
                             То засцілаюцца лёгкай смугой,
                             То набліжаюцца зноў далячыні,

                             Белыя яблыкі ў сіняй вадзе...
                             Вы нам даруйце, Варшава і Кракаў:
                             Лепшых за гэтыя ў Польшчы прысмакаў
                             Не каштавалі яшчэ мы нідзе.

                             Дзякуй, гуралі, за тое, што вы
                             Яблыню над ручаём пасадзілі,
                             Плотам клыкастым не абгарадзілі,
                             Не пракапалі навокал равы.

                             Верце — запомніцца нам назаўжды,
                             Як ля плаціны фарэлі дурэлі,
                             Як надвячоркам мы яблыкі елі,
                             Прагна схапіўшы з пякучай вады.
       /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 63-64./

                                   ЗАКАПАНЭ

                                                  * * *
                                                         Пані Мар’і

                             Па вузкіх вулках Закапанэ
                             Паважна едуць пан і пані.
                             Пан, як ні дзіўна - гэта я.
                             Затое пані - без падману,
                             Да пары не такому пану.
                             Яна - настаўніца мая.

                             У нас вясёлая машына:
                             Замест бензіну - канюшына,
                             Сіл конскіх - усяго адна,
                             Затое едзем мы угору,
                             Дзе больш магутнаму матору
                             Блюзніцца стромкая сцяна.

                             Рамізнік нокае старанна.
                             А пані свеціцца, як панна,
                             Усмешка вусны лашчыць ёй,
                             Нібыта зноўку уваскрэсла
                             Усё да кроплі, што растрэсла
                             Другой звярынаю вайной.

                             А трыццаць год чужога неба?
                             А праца нудная для хлеба?
                             Іх не было, іх не было!
                             Было ўвесь час адно расстанне
                             З гуральскім мястам Закапанэ,
                             Здалёк падобным на сяло.

                             Наверх, наверх грабуцца колы,
                             Рамізнік цмокае вясёлы -
                             Знайшоў, нарэшце, седакоў.
                             Усё чысцейшае паветра,
                             Усё свяжэйшы подых ветру,
                             Гушчэюць іскры з-пад падкоў.

                             І ўсё наперадзе у пані -
                             Неверагодныя спатканні
                             І развітанні назаўжды.
                             Каго адсюль сцяжынкай простай
                             Да местачковага пагосту
                             Звялі прабеглыя гады?

                             Усё наперадзе у пані,
                             А за плячыма - Закапанэ
                             Неверагоднай той пары,
                             Калі без усялякай брычкі
                             Такі даступны быў і блізкі
                             Дамок зялёны на гары
                       /Дзень паэзіі 1972. Мінск. 1972. С. 165./
      /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 68-70./

                                           ОРША

                                             * * *
                             Ты так зацягнулася, лета,
                             Ды ўрэшце канчаешся ўсё ж!
                             Па гуме плашча і берэта
                             Малоціць кастрычніцкі дождж.

                             Вярбіна скалелая гнецца,
                             Ручай па пероне цячэ.
                             Зайсці б у вакзал і пагрэцца,
                             Ды я не даехаў яшчэ.

                             Ужо за спіною маёю,
                             Скрыгочучы у тумане,
                             Гарластай шалёнай трубою
                             Цягнік падганяе мяне.

                             Я сяду ў купэ на канапу,
                             І хуткі Варшава - Масква
                             Як пойдзе уперад нахрапам,
                             Аж кінецца ўроссып жарства.

                             Я заўтра даеду, даеду,
                             Дамоў дабяруся без страт
                             І доўгаму тлумнаму лету
                             Наладжу цвярозы агляд.

                             Нататкі усе прагартаю,
                             Знаходкі усе раскладу,
                             Ды толькі з радзімага краю
                             Драбніцы і той не знайду.

                             Ты так мяне, лета, кружыла,
                             Само вызначаючы шлях,
                             Ты гэтулькі, лета, насіла
                             Мяне у сваіх цягніках.

                             Я бачыў такія мясціны,
                             Дзе болей не буду павек -
                             І толькі абсягі Радзімы
                             Я ноччу адно перасек...

                             Стаю на пероне у Оршы.
                             А ўласна...
                             На тыдзень хаця...
                             Вось грошы патрача...
                             Што ж грошы.

                             Здабуду. Даўно не дзіця...
                             Ды позна. Закончана лета.
                             Не вольны ў кастрычніку я.
                             Накладвае жорсткае “вета”

                             Штодзённая праца мая.
                             А зрэшты, каб нават і вольны -
                             Закончана лета. Закон...


                             Цягнік адыходзіць павольна
                             Ад цёплых вакзальных акон.
    /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 78-80./

                                                  ЯКУЦІЯ

                                                      * * *
                             Чым далей на усход і паўночны усход,
                             Тым часцейшае мілае слова “таварыш”,
                             Тое слова, што ў месцы інакшым, як сход,
                             Гэтак рэдка “на захадзе” ў нас сустракаеш.

                             Чым далей на усход і паўночны усход,
                             Тым цвярдзейшая глеба, цяжэйшае неба.
                             Мо таму на паўночным усходзе ў людзей
                             На сяброўскае слова такая патрэба.

                             Чую ўсюды яго, ледзь ступлю за парог.
                             Кожны раз перад тым, як на вокліч азвацца,
                             Углядаюся пільна:
                                                                каму б гэта мог
                             Я таварышам з першага погляду здацца?

                             І хаця, прызнаюся па шчырасці, мне,
                             Хто таварышам кліча, зусім не ўсё роўна,
                             Толькі хто б ні паклікаў - а ў сэрца кальне,
                             Быццам дзятліка ўбачыў у голлі раптоўна...
         /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 43-44./


                                                           * * *

                             Ты узляцела на няўмольным самалёце,
                             На развітанне ледзь ускінуўшы руку,
                             А для мяне адна уцеха ў адзіноце,
                             Што мы з табою на адным мацерыку.

                             Калі б, марозна страсянуўшы валасамі,
                             Ты збегла ў даль, дзе заўжды ходзяць басанож, -
                             Я б суцяшаў сябе, напэўна, гэтаксама:
                             Што мы з табою на адной зямлі ўсё ж.

                             І калі б нават на зусім чужой планеце
                             Табе прысуджана было свой лёс знайсці,
                             Я б грэўся думкаю, што мы ў адным сусвеце,
                             Што нам сустрэцца не адрэзана ў жыцці.

                             О, як я ведаю, што суцяшэнне гэта -
                             Цень суцяшэння, летуцення горкі дым.
                             Вось паміж намі мацярык - дзве часткі свету
                             Якая радасць мне з таго, што ты на ім...
          /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 76-77./

                                               * * *
                             Я на адным, ты на другім
                             Канцы мацерыка.
                             Давай разгутаем яго,
                             Як некалі - арэлі,
                             Каб выплюхнулася вада
                             З любога азярка,
                             Каб зоры смешныя вакол,
                             Як школьніцы, звінелі.

                             Равуць мядзведзі у тайзе:
                             Тайгу трасун трасе,
                             Куляе бурых пехцяроў
                             З канца ў канец каляны.
                             Раве ўскалмачаны мядзведзь,
                             Не можа зразумець:
                             Ці то зямля скакаць пайшла,
                             Ці мёд папаўся п’яны?

                             Затое рыбінам лафа,
                             Пяюць і соль, і фа:
                             Есць шанс нарэшце пабываць
                             У новых вадаёмах!
                             Святкуюць плоткі і язі,
                             Шыкуюць карасі,
                             Самы абнюхваюць куты
                             Завулкаў незнаёмых.

                            Адны краты - і ні туды,
                             І нават ні сюды.
                             Нішто не ўразіць іх ніяк -
                             Зашыліся у норы!
                             Давай націснем - я і ты,
                             Яшчэ раз - я і ты,
                             Няхай вылазяць на прастор,
                             Хоць раз зірнуць угору!

                             Ажно міліцыя бяжыць:
                             Даволі! Супыніць!
                             Прашу: таварыш старшына!
                             Не падымайце шуму.
                             Канечне, разумеем мы
                             Усё... Ды што ж рабіць?
                             Нас падзяляе мацярык -
                             Як нам пазбыцца суму?
       /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 71-73./

                                                       * * *
                             Калі ўзмахнуў Манчары* батыёй**
                             І у сасну ўляпіў крывое джала,
                             Пярун пякельны грымнуў над сасной
                             І ўся тайга ад болю задрыжала.

                             Прайшло сто год, вакол зрадзеў гушчар,
                             Сплылі ў нябыт асілкі і пачвары,
                             А на сасне ўсё той жа свеціць шнар,
                             Не заплывае памятка Манчары.

                             Да той каржакаватае сасны
                             Нясе народ, як сімвал пакланення,
                             То медны грош, то пасік скураны,
                             То нейкае таемнае каменне.

                             Там быў і я, стаяў пад дрэвам я,
                             Шурпатую кару далоняй лашчыў,
                             А у вушах свішчэла батыя,
                             І біў пярун з рудой нябеснай пашчы.

                             Ды што за дзіва бачу угары?
                             Хто здагадаўся сам сябе знявечыць,
                             Каму прыйшло да беднай галавы
                             На той кары сябе увекавечыць?

                             Ты хто такі, мой дарагі К. Б. -
                             Хлапец зялёны ці мужчына сталы?
                             Адкуль узнікла думка у цябе
                             Надрапаць тут свае ініцыялы?

                             І дзе бясстрашша гэткага набыў,
                             Каб свой складанчык выцягнуць з кішэні
                             Там, дзе зямны пярун у дрэва біў, -
                             Аж захлынаўся лес ад галашэння?
                             -------------------
                             * Манчары - легендарны якуцкі змагар за справядлівасць.
                             ** Батыя - кшталт кап’я.
                   /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 45-46./

                                               * * *
                             Я надумаўся жонку-якутку
                             Нашым дранікам пачаставаць.
                             Помню, маці так смачна і хутка
                             Іх любіла калісь гатаваць.

                             Што ж, рэцэпт нескладаны як быццам:
                             Міска бульбы ды жменя мукі.
                             Толькі марна я ўзяўся галіцца:
                             Нешта мыліцца мне не з рукі.

                             Покуль справа дайшла да аладак,
                             Сто разоў свае рукі падраў
                             І цяжкі немужчынскі занятак
                             Сто разоў нечувана пракляў.

                             Помню, помню – як спеў калыханкі:
                             Б’ецца ў шыбу сляпая пчала.
                             Хтось кароў выганяе на ранкі.
                             Ціха ў печы грыміць чапяла.

                             Кот прачнуўся і ходзіць ласкава,
                             Маме хуркае песню ля ног.
                             Толькі сыну не муляе лава,
                             Бы гадзінка якая, як лёг.

                             Як стараўся я, любая мама,
                             Затрымацца у сне хоць на міг...
                             так шкадую цяпер я, што мала
                             Праглядаўся да рухаў тваіх.

                                               * * *
                             У дзівосныя твары метысаў
                             Бессаромна, як воран, гляджу:
                             Так дарослыя сынавы рысы
                             Уявіць хоць на момант хачу.

                             Як вам, гожыя людзі, жывецца?
                             Хто за блізкіх у вас, за сяброў?
                            Як сябе пачувае у сэрцы
                            Розных рас аб’яднаная кроў?

                             Не хавайце, прашу вас, нічога,
                             Адкажыце, як крэўнаму, мне:
                             Быць залогам яднання людскога —
                             Гэта лёгкая доля ці не?

                             Што, скажыце, рабіць мне для сына,
                             Ад чаго, ад каго ратаваць,
                             Да якое суровай часіны
                             Чысты розум яго гартаваць?

                             Сын мой супіць трохкутныя бровы,
                             Нездаволена ў коўдру сапе,
                             Быццам знае, як цяжка тры мовы,
                             Тры культуры ўбіраць у сябе.

                             Ды хаця не гаворыць ні “тата”,
                             Ні ласкавага слова “ійе”* -
                             Нада мною смяецца заўзята,
                             Гучна чхае на страхі мае.

                             Чхае хлопец на тыя прысуды,
                             Што гучалі над бедным не раз:
                             Рускі хлопец - бурчэлі якуты,
                             Чыста ў матку - бурчэлі у нас.

                             Чхае хлопец на прымхі і плёткі,
                             А бабуля ад страху дрыжыць
                             І з рухавасцю спуджанай плоткі
                             З новай коўдрай да ўнука бяжыць.
                             ------------------
                             * “Ійе” — маці (якуцкае).
         /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 47-48./

                                                       * * *
                             Рэшткі кратаў драўляных і гнутыя міскі
                             Раскідалі наўсцяж па паляне гады.
                             Тут калісьці калгасныя чорныя ліскі
                             Дратавалі падлогу ў чаканні яды.

                             Кучы конскіх касцей  пад шатрамі лістоўніц -
                             Не аўсом-канюшынай кармілі лісіц.
                             Немы скрыгат паветра надрэчнае поўніць.
                             Грэх касцей туманом над палянай вісіць.

                             Абыходжу забыты канцлагер лісіны,
                             Спарахнелыя дошкі нагамі таўку.
                             Цьмяна ззяе трава,
                             Глуха крэкчуць лясіны,
                             Мурашы карагодзяць сваю талаку

                             З ціхім болем гляджу на руіны душыльні
                             Зверафермы лясной канцавое звяно.
                             Цела гнуткае ліскі і нораў умільны
                             Тут скавычучы клаліся пад бервяно.

                             Ёсць, я ведаю, людзі, у розных краінах –
                             Ды й не толькі “у розных”, а нат у маёй -
                             Што глыбока ў душы пашкадуюць руіны,
                              [Над радком маім крутнуць галавой.]

                             Адшукаецца недзе над зорамі хтосьці –
                             Нават зубы ад злосці ў яго зарыпяць:
                             Бо гатовы ён скуру садраць з прыгажосці
                             Каб пад ёю пачварнасць сваю прыхаваць.

                             Што ж няхай сабе стогне -
                                                                           прыватная справа...
                             Я ж хаджу па аласе. Вакол ні душы.
                             Рэшткі кратаў гібеюць і злева, і з права,
                              І спакойна бягуць па траве мурашы.

                                                       * * *
                             Сонца паліць, глеба парыць, луг буяе,
                             Б’юць у скроні промні, быццам малаты,
                             Толькі сэрца непадкупна адзначае
                             Неадольнае дыханне мерзлаты.

                             Гэты холад днём пасопвае рахмана,
                             Ноччу - кіпці выпускае з-пад зямлі.
                             Мо таму у намагільніку шамана
                             Дзве зараначкі гняздо сваё звілі.

                             І ў прыцемку лістоўнічнага зруба,
                             Не прыйшоўшага яшчэ у заняпад! -
                             Недаступныя амаль усякай згубе,
                             Гучна пырскаюць ціўціўкі птушанят.

                             Спіць нябожчык, злубянелы, як палена,
                             І не ведае, што ён труной сваёй
                             Засланяе ад марознага павеву
                             Круглы домік з мітусліваю сям’ёй.

                             І за што яму такое пакаранне?
                             Чым нябожчык перад небам вінават?
                             Мерзне ў горы і не ведае нізвання,
                             Што магілай засланяе птушанят...
             /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 49-50./

                         НЕШТА ХУТКА Я СТАЎ ДЗІКУНОМ
                                                  (Масква)
                             Дзіўлюся сам: за пяць якуцкіх год
                             Такім таёжнікам я стаў - паверце:
                             Спаць не дае Масквы машынны гуд
                             Ні на адным завоблачным паверсе.

                             Няўжо не я пад гэты мерны шум
                             Пяць год назад і зоркі сніў, і марыў,
                             Няўжо пад колы тых жа вось машын
                             Сягаў бесцырымонна з тратуараў?

                             Прад святлафорам -
                                                               не скрануць нагі,
                             Бездапаможна ў метро тапчуся,
                             А у вушах — то цішыня тайгі,
                             То салаўіны пошчак Беларусі.
                             19.ХІ. 76.
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 15./

                                               * * *
                             Дымок, лядок і вербалоз у скрусе...
                             Не думаў я, сцюдзёная зямля,
                             Што я з табой не толькі паміруся -
                             Сардэчна пакахаю спакваля.

                             Ды мне заўжды няёмка так бывае
                             Ад нейчых пышных і бяздумных слоў,
                             Што ён у гэтым непрывычным краі
                             Сабе радзіму новую знайшоў.

                             І я прыехаў да цябе не ў госці
                             З такой няблізкай Белае Русі,
                             І ты на ледзяным сваім пагосце
                             Апошні мо прытулак мне дасі.

                             Ляглі на сэрца белай ночы дзівы,
                             Люблю тваю бясконцую зару,
                             Ды ўсё адно - прабач мяне - Радзімай,
                             Хай і другой, цябе не назаву.

                             Усё аддам - табе - душу і слова,
                             Працуючы з відна і да відна,
                             Але не станеш мне радзімай новай:
                             Яна, як маці, ў кожнага адна...
                             4. ХІІ. 1976 (1988)
    /Анталогія беларускай паэзіі ў трох тамах. Т. 3. Вершы і паэмы. Мінск. 1993. С. 330./
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 14./

                                              * * *
                             Хілю няўмольна скронь да скроні,
                             Шапчу бяссэнснае, а ты
                             У безабаронныя далоні
                             Хаваеш твар свой малады.

                             А я далонямзабабоны,
                             А я твае далоні ўбок,
                             Каб родны твар безабаронны
                             Ізноў душу маю апёк.

                             П’ю нагібом твой твар адчайны,
                             А ты, ахвярная, маўчыш:
                             Безабароннымі вачамі
                             Мне ў вочы страшныя глядзіш.

                             Нашто агледзеў я такую,
                             Нашто цябе разгледзеў я,
                             Навошта я цябе катую,
                             Безабаронная мая?

                             Не дам на ганьбу анікому
                             З вады ўратую і з агню,
                             Адно мне рэжа па жывому
                             Як ад сябе абараню?

                             Самім сабе не суддзі людзі,
                             Не саступіць, не адступіць.
                             Даруй жа мне ўсё, што будзе,
                             Даруй усё, чаму не быць.
                             Май 1976.
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 14 15./

                                            * * *
                          Пад неабсяжным небам мая,
                          Ад воч чужых, ад шэптаў злых
                          Усё далей нас гоніць мара
                          На міг застацца ўдваіх.

                          Куды ідзем — не бачым самі,
                          Трывожым дах бяздонных вод.
                          Звініць і стогне пад нагамі
                          Перадсмяротны майскі лёд.

                          Ідзе наўпрост ракою весняй
                          Да чорнай плямы астраўка.
                          Усё гразней, усё злавесней
                          Нас папярэджвае рака.

                          Нібы з пакутнага палону
                          Бяжым, бяжым праз бель і сінь.
                          Сляпая сіла крыгалому
                          Ужо ўздымаецца з глыбінь.

                          Мы дабяжым - я веру ў гэта,
                          І крыгаходу грозны пас
                          Ад воч і слоў чужых да лета
                          Нібы нажом адрэжа нас.

                          Мы страх і долю перасілім,
                          І панясе гара вады
                          Да акіянскай дальняй сіні
                          Не нас, а нашыя сляды.

                          Бяжым, счапіўшыся рукамі,
                          І веру я, і верыш ты,
                          І паліць неба ўслед за намі
                          Усе зваротныя масты.
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 15./

                                        * * *
                          Ці ты думаў, Скарыне,
                          Прашчур наш знакаміты,
                          Мог ці не ты прадбачыць
                          Самлелай душой.
                          Што не толькі твой князь -
                          Што і люд паспаліты
                          Загаворыць аднойчы на мове чужой!

                          Памяняў на чужацкую
                                                                     матчыну мову,
                          Быццам світку сваю перашыў на
                                                                                        мундзір -
                          Той мундзір, што яго вынішчаў на
                                                                                         палову,
                          Бізуном катаваў, гнаў штыком у Сібір.

                          Праз стагоддзі гарэлыя, з дымам
                                                                                      і прыскам,
                          Праз цяжкую чыгунную гліну з жарствой
                          Чую я невымернае гора Францыска,
                          Чую, прашчур, я голас задыханы твой:

                           “Што вы робіце, людзі,
                          Што вы ўжо нарабілі!
                          Не сасніцца таго наймудрэйшай саве!
                          Вы не матчыну мову адну загубілі -
                          Загубілі, няшчасныя, самі сябе.

                          Не, яшчэ жывяце, жывяце вы нібыта,
                          Носіць вас сюд і туд.
                          Цешыць плоцкая сыць;
                          Мяса валіцца ў рот,
                          Льецца ў рот акавіта, -
                          Толькі мову надоўга вам не перажыць.

                          Мову кінулі вы ў балотную плесень,
                          Разышліся кругі па смярдзючай вадзе.
                          Разам з ёй захлынуліся тысячы песень, -
                          Іх ніхто і ніколі болей не завядзе.

                          Мову вы бы асенні бульбоўнік спалілі
                           [А ўвесну ён вас як яшчэ б ратаваў!],
                          З ёю кніг вы мільёны на вецер пусцілі -
                          І навошта я іх шчыраваў-друкаваў.

                          Мову, родную мову ў магіле згнаілі,
                          Толькі гэтая страшная праўда не ўся -
                          Разам з ёю вы глеем і пяском завалілі
                          Неўміручасць Францыска, ільва, Кастуся.

                          Так вы самі абсеклі свае карані -
                          Валіць ветрыкам з ног вас цяпер,
                                                                 недатумкі.
                          Скуль збавення чакацьмеце, скуль
                                                                                          паратунку?
                          Божа літасцівы, Беларусь барані!”

                          Не магу я дапяць, гэты голас прарочы
                          Па-сапраўднаму чуў ці прысніўся ён мне.
                          Толькі варта прыжмурыць пад раніцу
                                                                                                 вочы –
                          Бачу я несваё у сваёй старане.

                          Цішыня над палямі і ціш над гаямі,
                          Ні віхуры, ні буры, ні вайны, ні чумы;
                          Ды, як дрэвы з абсечанымі каранямі,
                          З крэктам падаем, падаем, падаем мы.

                          І ніхто нам хаўтурнай кашулі не шые,
                          Не збірае на нашы памінкі рублі.
                          Толькі цягнуцца, цягнуцца рукі чужыя
                          Да Чарнобылем сплямленай нашай
                                                                                            зямлі.

                          ...Не, вялікі Скарына, не ўсіх нас скарыла
                          Злая пуга праклёну, злое мора хлусні!
                          Той, якога імя тваё крыллем акрыла -
                          Ён ніколі не страціць свае карані.
              /Літаратура і мастацтва. № 8. Мінск. 22 лютага 1991. С. 12./
              /Краязнаўчая газета. Мінск. № 33. Верасень. 2009. С. 3.



                                                        ДАДАТАК

    Аляксей Пысин
                                                       У ПОШУКАХ СЯБЕ
                                                                                Іван Ласкоў. Кружное лета. Вершы.
                                                                                    “Мастацкая літаратура”, 1973.
    Была залатая капальня. Людзі выбралі самародкі, усе, як ім здавалася, крупінкі высакароднага металу і пайшлі далей. А птушкі цяпер выдзёўбваюць з пяску пакінутай капальні драбнюткія залацінкі. Паэт у нечым нагадвае крылатых здабытчыкаў: ён заўважае тое, што абмінулі ўвагай іншыя. бо такі ў яго асаблівы зрок, бачанне і ўспрыманне свету і праяў жыцця.
    Першую палавіну кнігі вершаў Івана Ласкова “Кружное лета” складае паэтычнае падарожжа на ўсход краіны ў абсягах Урала і Сібіры. Мясціны гэтыя, хоць яны даўно ўжо не з’яўляюцца літаратурным нерушам, тояць шмат цікавага і эахапляючага. Чытаючы верш за вершам, мы ўсё глыбей уваходзім у абуджаную людзьмі тайгу, знаёмімся з індустрыяльнымі краявідамі, сустракаемся з будаўнікамі новых гарадоў і электрастанцый.
    На адной з сібірскіх рэк узводзіцца магутная ГЭС. Рака разальецца так, што аж на поўдні, у Казахстане, “зазелянее ярасна пейзаж”. А тут, на месцы будаўніцтва, знікне драўляны горад. Здавалася б, ніхто не пашкадуе, бо ўсе пераселяцца ў новы, сучасны. Але ў адным з дамоў старога горада народзіцца хлапчук. “Яго ўратуюць з зоны затаплення, ды не звязуць ад іншае бяды. Бо занясецца месца нараджэння у дакументы хлопца назаўжды”. I будзе чалавек смуткаваць па сваёй “малой радзіме”, па той зямлі, што сышла пад ваду і якой ён ніколі не ўбачыць. Гэтае пачуццё абгрунтавана, і яно, учутае і прыкмечанае, высвечвае верш знутры, узмацняе лірычную плынь.
    Студэнты з Палтавы абшалеўваюць запалярны атэль. Раней звычайнага пачынае грукаць абух за сцяной. Хтосьці з часовых пастаяльцаў абураецца на працавітых юнакоў: маўляў, спаць не даюць, спуджваюць няўгледжаны сон.
    А можна не толькі парадавацца такому выпадку, але і ўзбагаціць свой жыццёвы вопыт:

                                        Я іду на агні надбярэжнай
                                                                                       шыпшыны,
                                        І гудзе нада мною, бы зык авадня,
                                        Пачуццё незваротнасці кожнай
                                                                                            хвіліны,
                                        Пачуццё незваротнасці кожнай
                                                                                              дня.

    Добры ўвогуле верш псуецца далейшым пералікам убачаных дэталяў, дыдактычным пажаданнем “урэзаць у памяць усе адчуванні”, наіўным суцяшэннем: “Будзе ж час у мяне, бо сябры-палтаўчане аж да поўначы бёрнам даюць кухталя».
    Іншы раз здараецца, што, выказаўшы тое галоўнае, дзеля чаго пішацца верш, паэт бянтэжыцца: а ці зразумее чытач? I пачынае нагрувашчваць дэталі, удакладняць, расшыфроўваць. Вядома, што па дарозе на ўсход з перасячэннем кліматычнага поясу стрэлкі гадзінніка пераводзяць уперад. Лірычны герой прызнаецца: “Кручу і я, а сэрца — хоць крычы: так мне шкада з-за нейкай блытаніны гадзіны аддаваць не жывучы, кудысьці ў прорву адсякаць гадзіны”. У даверлівай інтанацыі адчуваецца і пэўнае засмучэнне, і стрыманая ўсмешка. Паэту здалося, што гэтага замала, ён прымае трагічную паставу: “Б’е па галовах блытаніны град”; “А ўсе, каму пра гэта збалбатну, вясёла смехам бухаюць грымотным”.
    Многія вершы з цыкла “Усход” уяўляюць сабой лірычны рэпартаж, дарожныя нататкі. Сустрэча з Байкалам. Палярны аэрапорт. У тундру прывезлі піва... Радкі гэтых вершаў часам нагадваюць звычайную прозу: “Плывуць па Обі доўгія плыты, ніводзін не мінае Саляхарда”; “Колькі ж трэба часу і вады, каб такое намыць...”. Але сустракаюцца вобразы і словазлучэнні, якімі хочацца любавацца: “Ружовы дым цвіце ўвысь”; “Паліць неба, парыць глеба, луг буяе”. Сцяжынка ў жыце, дзе нельга збочыць, параўноўваецца з канатам: “Ідзём праз жыта і асот — вясковыя канатаходцы”.

                                        Радзіма, радзіма,
                                                                     хаціна і рэчка, —
                                        То крыкам гусей, то пушком на
                                                                                               вярбе.
                                        То роднаю назвай чужога мястэчка
                                        З любой пуцявіны завеш да сябе.

    Радкі гэтыя наструньваюць душу лірычнага героя, вызначаюць яго настрой і паводзіны.
    Іван Ласкоў знаёміць чытача з жыццём людзей братняй Польшчы. У яго вершах прысутнічаюць і досціп, і добры жарт, і гарэзлівая ўсмешка, так уласцівая палякам. Эмацыянальнымі фарбамі, што перадаліся ад сяброў-палякаў, паэт узбагаціў свае выяўленчыя сродкі. Вось адзін з малюнкаў: “Па цесных вулках Закапанэ паважна едуць пан і пані. Пан, як ні дзіўна, — гэта я. Затое пані без падману, да пары не такому пану, яна — настаўніца мая. У нас вясёлая машына: замест бензіну — канюшына, сіл конскіх — усяго адна”.
    Да лепшых твораў з цыкла “Захад” трэба аднесці верш “Ойцаў”, у якім з цеплынёй і сардэчнасцю выказаны сяброўскія пачуцці да гураляў.
    Асобныя вершы паэта не маюць акрэсленай думкі, не сагрэты пачуццём, шэрыя: “Ты ўзляцела на няўмольным самалёце”, “Ты так зацягнулася, лета”, “Даруй, Шапэн, што музыку не слухаў”.
    Штосьці знаёмае адчулася ў чатырохрадкоўі:

                                        Як мала ўсё ж такі трэба,
                                        Каб жыць чалавеку ўсмак:
                                        Кус хлеба ды чыстае неба,
                                        Ды нечага добрага знак.

    І тут выплылі з памяці радкі з верша Анатоля Астрэйкі “Радзіме”:

                                        Многага сэрцу не трэба.
                                        Глянеш—яно запяе,
                                        Чэсны навалачак хлеба,
                                        Трошачкі ласкі твае.

    Паэма “Трыццаць” — першая спроба I. Ласкова з вышыні пражытых год у эпічна разгорнутым творы азірнуцца на шлях пакалення, засяродзіцца на ўнутраным свеце свайго равесніка. Паэт зноў і зноў звяртаецца да філасофскага асэнсаваяня часу, спрабуе знайсці адказ на пытанне:

                                        Што дадаюць, о вечнасць, дні мае
                                        Да невычэрпнага твайго запасу?

    У творы адчуваецца пульс сучасніка, роздум пра час і пра сябе, прага маральнага абнаўлення. наказ нашчадку.
    Аднак паэма ці не занадта расцягнута. Сустракаюцца сырыя, недапрацаваныя мясціны, якія, нічога не дадаючы ў фактычным і эмацыянальным напаўненні, запавольваюць пульсацыю думкі, абцяжарваюць тканіну твора.
    Іван Ласкоў шукае сваю тэму, стыль і інтанацыйны лад, якія вызначылі б яго творчую індывідуальнасць. I ў гэтым пошуку мае пэўныя набыткі, аб чым сведчаць лепшыя вершы яго кнігі.
    /Полымя. № 8. Мінск. 1974. С. 242-244./


    Алесь Разанаў
                                              АСЭНСОЎВАЮЧЫ  ЎБАЧАНАЕ
                 Іван Ласкоў.
               КРУЖНОЕ  ЛЕТА
    Выдавецтва “Мастацкая літаратура”.
                    Мінск, 1973 г.
    “Кружное лета” Івана Ласкова — зборнік падарожжаў і сведчанняў. Амаль ва ўсіх вершах ягоных прысутнічае вандроўная першая асоба: “Даўно не еду я нікуды...”, “А нам ляцець у горад Саляхард...”, “Скажу вам шчыра, даспадобы мне калматыя палярныя сабакі...”, “I мы хадзілі да камароў у госці...” Вершы такога плану, вершы-сведчанні, прывабліваюць сваімі дакладна выпісанымі рэаліямі і сілай непасрэднага выяўлення: бачыш, што захапіла аўтара і наколькі захапіла — таксама. Асновай верша і штуршком да яго робіцца ўбачанае і сустрэтае: усход і захад з усімі сваімі адметнасцямі і непаўторнасцю. Не наадварот — душэўны стан ці канцэпцыя цягнуць асацыяцыі і вобразы, а якраз так, як дзіця і падарожнік успрымаюць наваколле: і зрокам, і слыхам, і сэрцам, і яшчэ прадчуваннем нейкага спакою і дабрыні. Вершы Івана Ляскова не дыктуюць сваё меркаванне, яны проста вядуць, як вядзе дарога, як той Уральскі хрыбет:

                                        Нічым ён у вочы не лезе,
                                        Ды цягне ўвесь час паглядзець
                                        На лёгкія схілы у снезе,
                                        На контураў цьмяную медзь.

    Сказаць, што вершы ў “Кружным леце” адно толькі сведчаць, хоць сведчаць і эмацыянальна, было б не зусім правільна — адчуваецца яшчэ добрае веданне з’явы, пра якую вядзецца размова: да прыкладу, “пагодная прыкмета”, паводле якой Уральскі хрыбет за ўсё запалярнае лета толькі на нейкі тузін дзён вызваляецца ад аблокаў. Адчуваецца і схільнасць аўтара да філасафічнасці і абагульненняў, без чаго, урэшце, вершы-сведчанні былі б толькі фрагментамі ці замалёўкамі.
    Іван Ласкоў паслядоўны і дэталёвы ў разгортванні сюжэту — нібы цесля пры пабудове хаты. Яго вершы завершаныя, ён падступае да аб’екту здалёк, з дробнага плану, набліжаючыся ўсё бліжэй і бліжэй.

                                        Яшчэ вядуцца спрэчкі па праекце
                                        І каштарыс яшчэ у стане мар,
                                        А Саляхард ужо на белым свеце,
                                        Як у народзе кажуць, не жыхар.
                                        Паўстане ГЭС,
                                                                   унізе ГЭС паўстане —
                                        I разальецца Об,
                                                                    ды так, што аж
                                        На поўдні, у сасмяглым Казахстане,
                                        Зазелянее ярасна пейзаж.
                                        А тут —
                                                        знянацку вал ударыць
                                                                                              брудны
                                        Па шэрай нітцы кінутых дамоў,
                                        І знікне горад,
                                                                  доўгі і няўклюдны,
                                        Зусім не лепшы з нашых гарадоў.

    Прычыны, фактары і вынік, як гаворыцца, перад вачыма. Праўда, верш на гэтым не канчаецца, бо, па сутнасці, верша яшчэ няма — ёсць уводзіны, а верш там, дзе ўзнікае нейкая праблема, няпростасць, зачэпка: так жывое дрэва адрозніваецца ад выгабляванай дошкі. У прыведзеным вышэй вершы зачэпка простая: “перад патопам самым у нейкім доме з’явіцца хлапчук...”

                                        І будзе ён нудзіцца па радзіме,
                                        Па той зямлі, якой даўно няма,
                                        Па гарадку. што па сабе адзіна
                                        Пакінуў сыну срэбнае імя.

    Наогул, Іван Ласкоў умее спалучаць простае і няпростае, канкрэтнае і адцягненае, умее і ў “падарожна-вандроўных” вершах ставіць самыя сур’ёзныя праблемы — культуры, радзімы, спадчыны... Так, у вершы “У дзівосныя твары метысаў...” Ласкоў стараецца пранікнуць у свет людзей, якія стаяць на лініі судакранання нацый і народаў: свае яны ці чужыя ў краі бацькі і ў краі маці?.. Прадбачыць, з якімі цяжкасцямі сутыкнецца сын — дзіця трох моў, трох культур... Адказу верш не дае, адказ застанецца за часам, за немаўлём.
    Але тады-сяды Ласкоў за вушы і гвалтам прыцягвае тую ці іншую праблему або выснову да назірання, а абагульненні падмяняе прапіснымі ісцінамі.

                                        Яна умее толькі падзяляць,
                                        Яднаць людзей яна спрадвек
                                                                                          не можа,

піша ён пра мяжу ў вершы “А я ужо на тым баку мяжы...” Гэта ўсё правільна, але правільна настолькі, што, бадай робіцца спрэчным.
    Унутрана супярэчлівы і цьмяны верш “Даруй, Шапэн, што музыку не слухаў...” Аўтар адмаўляецца слухаць музыку Шапэна таму, што тут, на яго радзіме, усё помніць Шапэна жывым — будынкі, дрэвы, кветкі. а, маўляў, скончыцца музыка — скончыцца і ілюзія, што ён жывы. I выснова:

                                        Ты ж так усё жыццё баяўся смерці,
                                        Я не хацеў ізноў цябе хаваць.

    Дзе логіка? Каб не паддацца ілюзіі прысутнасці Шапэна, Ласкоў якраз дапускае такую прысутнасць.
    Штучныя жахі запаланілі верш “Што было? Ды быццам і нічога...” I сапраўды, нічога не адбылося, каб жахацца і палохацца: недзе ў польскім горадзе дарогу двум сябрам перайшоў ксёндз са служкам — яны ішлі да паміраючага. Але аўтар прыдае гэтай сустрэчы нейкі звышісны сэнс:

                                        Што спыніўся, друг шаноўны Янка?
                                        Што збялеў,
                                                             ці, можа, ў першы раз
                                        Ты адчуў. што нават гэткім ранкам
                                        Чорныя ксяндзы знаходзяць нас?

    Цалкам надуманы верш “Рабое сонца, раўнадушны бог...” Ласкоў абвінавачвае сонца, што яно не ўсюды аднолькава грэе, што не круціцца вакол зямлі і што наогул яно не сапраўднае, бо калі б было інакш, то

                                        Тады б у нас — ні вогненных Сахар,
                                        Ні палюсоў з адвечнаю зімою,
                                        Ні барацьбы за месца пад табою,
                                        Ні крывасмокаў прагных, ні ахвяр.

    Навошта блытаць паняцці? Хіба ва ўсіх сацыяльных антаганізмах і канфліктах вінавата нераўнамерна размеркаванае сонечнае цяпло?..
    Заўважаецца, што Ласкоў не зусім патрабавальны да сябе, калі побач з цікавымі вершамі (“Даўно не еду я нікуды...”, “За Об’ю, у далі далёкай...”, “Яшчэ вядуцца спрэчкі па праекце...”, “Хацеў бы я на схіле дзён...”, “Ружовы дым цвіце увысь...”, “Па цесных вулках Закапанэ...”) стаяць і не дадуманыя, і не даробленыя, а то і слабыя. Акрамя адзначаных вышэй недахопаў — там-сям штучнасці высноў, часам эклектычнасці эмпірычнага і адцягненага — вершам-сведчаннем з “Кружнога лета” пагражае і пэўная абмежаванасць — яны пра тое, і куды даходзяць ногі і сягае зрок, таму нездарма ў зборніку шмат паўтораў: “Бягу аднекуль з набярэжжа”, “Тры ночы на поўдзень плыву”, “Таропкі цягнік набірае хады”, “З Варшавы да Мінска ідзе электрычка”, “Я сяду ў купэ на канапу”.
    Варта адзначыць як станоўчую такую рысу паэзіі Івана Ласкова, як усмешлівасць, іранічнасць — рысу цёплую і светлую.

                                        Па цесных вулках Закапанэ
                                        Паважне едуць пан і пані.
                                        Пан, як ні дзіўна — гэта я.
                                        Затое пані — без падману,
                                        Да пары не такому пану.
                                        Яна — настаўніца мая.
                                        У нас вясёлая машына:
                                        Замест бензіну — канюшына,
                                        Сіл конскіх — усяго адна...

    Праўда, здараецца, Ласкоў перабірае меру, гаворыць ад нейкага ўяўнага вобраза, выдае сябе за кагосьці выдуманага. I тады: “хто вымавіць кпліва, што піва не дзіва — Сахару у глотку яму!”, “за дзвесце пяцьдзесят зімовых дзён сто пяцьдзесят разоў адкінеш ногі”, “уздрыгваюць вантробы мімаволі...” — тут ужо іронія перарастае ў гульню.
    Змястоўны і важкі трэці раздзел зборніка — паэма “Трыццаць”: своеасаблівы аналіз трыццаці гадоў жыцця, многія з якіх патрачаны не так, як хацелася б: “Як я не ўмеў магчымасцяў сваіх з жаданнямі сваімі суадносіць”. Па-філасофску асэнсоўваючы паняцце часу — “свой час у кожнага, асобны час”, — Ласкоў вымярае яго не колькасцю пражытых гадоў, “а тым, ці выканана прызначэнне”— чалавечая праграма. I пра сябе гаворыць, не апраўдваючыся “на неспрыяльны звышдажджлівы май, на звышзасушлівы Пятрок...”, а так, як паэт — бязлітасна і праўдзіва.
Гэтая кніга ў Івана Ласкова — трэцяя па ліку і першая на беларускай мове. Мяркуючы па зборніку, беларуская мова для яго родная і блізкая: думка ў яго паэзіі лёгка і натуральна выяўляецца праз беларускае слова. У “Кружным леце” усе без вынятку вершы пазначаны прыкметай асаблівасці, нават горшыя. Верыцца, што ў наступным зборніку Іван Ласкоў рэалізуе і сцвердзіць тыя задумы і запаветы, якія наважыў у “Кружным леце” — зборніку шчырым і цэласным.
                                           /Маладосць. № 8. Мінск. 1974. С. 181-183./

              В. Ярац,
      аспірант Гомельскага
    дзяржаўнага універсітэта.

                                                        НА ДАВЕРЛІВАЙ НОЦЕ
    З цікавасцю сачу за творчасцю маладога паэта Івана Ласкова. Першыя яго кнігі. якія выходзілі на рускай мове — “Стихия”, і “Белое небо” засведчылі, што ў аўтара ёсць як паэтычны густ, так і неблагая літаратурная школа. Аднак. пры ўсіх удачах і знаходках. першым кнігам паэта яшчэ не хапала часам арыгінальнасці ў падыходзе да вырашэння тэм, кідаліся ў вочы пэўная тэзіснасць і дэкларацыйнасць.
    І вось — зборнік “Кружное лета”, што летась выйшаў у выдавецтве “Мастацкая літаратура” на беларускай мове. Аблічча яго вызначае паэма “Трыццаць”, якая названа ў дужках “рэквіем”, хоць у часопісным варыянце  (“Маладосць”; № 10, 1973) правільна вызначаўся жанр. Кампазіцыйна яна ўспрымаецца, як цэласны, шчыры маналог маладога чалавека, раніца жыцця якога была аглушана свістам куль і гулам варожых самалётаў, азмрочана смерцю блізкіх не толькі ў вайну, але і ў нялёгкія пасляваенныя гады, калі “на наш галодны стол гаротных трун стаўлялася даволі”.
    Філасофскае асэнсаванне хуткаплыннасці жыцця, асабістага ўдзелу ў яго вялікіх і малых справах — адна з галоўных думак твора. І яшчэ адна, не менш важная, — вызначэнне сваёй грамадзянскай пазіцыі, сваіх адносін да ўсяго жывога ў сусвеце, адчуванне сыноўняга абавязку перад краем, “якому вінен ты без меры”.
    У паэме, вузлавыя моманты якой закранаюць важныя маральна-этычныя праблемы, ставяць пытанні аб сутнасці мастацтва, месцы мастака ў жыцці — усё падпарадкавана адзінай мэце: высветліць сэнс пражытага героем, падрахункаваць зробленае за трыццаць гадоў, каб адпушчаныя лёсам наступныя гады былі не загублены марна. Гэтым самакрытычным падыходам, у першую чаргу да сябе, аўтар і дасягае ўвагі чытача, робячы лагічную выснову, што праца — “адзіны спосаб лёсу не паддацца, адзіны спосаб да змагання з імі”.
    Нібы азарэнне, мільгае перад зрокам і розумам ўсведамленне сваей фізічнай нявечнасці, няспыннасці часу, калі герой заклікае:

                                        Імгненне, стойі —
                                                                    гукаю з-пад далоні;
                                        Грыміць, грыміць імгненняў вадаспад,
                                        Тане слабы мой голас
                                                                              у прадонні,
                                        Секунда — кропля,
                                                                          сто секунд — ручай,
                                        Гадзіна — Свіслач, суткі — Ніягара...

    Але якім бы кароткім ні было жыццё, як бы ні ляцелі гадзіны,

                                        Ды як бы наш ні скарачалі
                                                                                       век
                                        Імкненні нашы і ўчынкі нашы,
                                        Не памяняю іх я, чалавек,
                                        На сон двухсотгадовы
                                                                               чарапашы.
    Гэтая думка — своеасаблівы лейтматыў паэмы, у якой сцвярджаецца вечнасць чалавека, бо нават і тады, калі ён адыходзіць з жыцця, застаюцца “пароходы, строчки и другие добрые дела”, застаецца “Жыцця працяг” — дзеці. Не выпадкова ў фінале паэмы герой твора вядзе размову са сваім сынам, наказваючы яму:
                                        Каб ты ў стагоддзя новага
                                                                                     прасцяг
                                        Ішоў пад бацькавым суровым
                                                                                           сцягам,
                                        Мой любы сын, жыцця майго працяг,
                                        Будзь на зямлі душы маёй
                                                                                      працягам!

    Твор гэты, несумненна, дасягненне паэта. Тым больш прыкра, калі ў паэме сустракаюцца дзе-нідзе занадта не паэтычныя натуралізмы, тыпу: “Я хлеб скубу” альбо “дні свае ператрасаючы, нібы анучы”...
    Вершы ў кнізе пададзены ў двух цыклах “Усход” і “Захад”. Трэба заўважыць, што яны, не сімвалізуючы назвы геаграфічных напрамкаў свету, падказаны паэту самой рэальнасцю, яго знаходжаннем далёка ад Беларусі, дзе можна хадзіць “да камароў у госці па купінах кашлатых, па травах і вадзе ў тундру векавую, дзе мамантавы косці сурова ледзянеюць у вечнай мерзлаце”.
    Не экзотыка поўначы вызначае асаблівасці вершаў паэта, а ўдумлівыя адносіны да прозы жыцця, калі ў палярных умовах людзі рады вестцы з родных мясцін, калі без какецтва святкуюць палярныя СМУ такую падзею, як дастаўка з поўдня піва (“Святкуйце, палярныя СМУ!”) Амаль за кожным вершам адчуваецца пэўны імпульс, які садзейнічаў узнікненню твора. Вершам I. Ласкова ўласцівы структурная цэласнасць і трапнасць дэталей, якія, па-мойму, выклікаюцца багатым запасам назіранняў і ўяўлснняў. Чалавечы вопыт адыгрывае рашаючую ролю, ў мастацкім асэнсаванні рэчаіснасці, але пры ўмове, калі за ім стаіць тонкі і шчыры мастак, які не парушае жыццёвых прапорцый, не зводзіць да фарсу матэрыял сапраўднасці.
    Арганізаванасцю жыццёвага матэрыялу, вобразнай гарманічнасцю адлюстравання свету вызначаюцца лепшьія вершы I. Ласкова. Цікавая дэталь — усе вершы, за выключэннем двух, не маюць назваў. Вершы “пад зорачкамі” ў сённяшняй паэзіі — не навіна. Гэта даўняя з’ява, якая стала ў лірыцы традыцыйнай, прымушае думаць аб тым; што не заўсёды варта навешваць на лірычны твор шыльду, рэгламентуючы яго пэўнай назвай. Усведамляючы дыскусійнасць гэтага погляду і не абсалютызуючы яго, хочацца сказаць, што ў рэцэнзуемым зборніку “безназоўны” прынцып з’яўляецца арганічным і таму апраўданым. Аўтар не імкнецца называць нават такія вершы, дзе, здаецца, назвы просяцца самі (напрыклад, вершы “Дажджы, дажджы, на поўначы дажджы...”, “Скажу вам шчыра...”, “Ружовы дым цвіце увысь...”, “Хацеў бы я на схіле дзён...” і г. д.). Такі падыход я апраўдваю тым меркаваннем, што змест лірычнага верша, часам значна шырэй самой назвы, якая можа іншы раз звужаць, кананізаваць аўтарскую задуму.
    Услаўленне надзённага, незвычайнага ў звычайным, разуменне дыялектыкі душы, падыход да чалавека не з касмічных, завоблачных вышынь, калі ўсё здаецца мікраскапічным, а з пазіцыі; зямных вышынь, з’яўляецца характэрнай рысай паэта.

                                        Як мала ўсё ж такі трэба,
                                        Каб жыць чалавеку ўсмак:
                                        Кус хлеба, ды чыстае неба,
                                        Ды нечага добрага знак...

    Менавіта такім добрым знакам адзначаны лепшыя вершы кнігі.

    Але ці ўсё ў I. Ласкова выклікае задавальненне? Не. Некаторыя з вершаў мне здаюцца крыху літаратурнымі, безаблічнымі (“Рабое сонца, раўнадушны бог...”, “Ты узляцела на няўмольным самалёце...”. “Калі ўзмахнуў Манчары батыёй...”), некоторыя — расцягнутымі (“Ты на адным, я на другім...”, “Кожным раннем дакладна а пятай гадзіне...”). некаторыя — манернымі (“Я слоў мудрагелістых сам выдумляць не імкнуся...”, “Даруй, Шапэн што музыку не слухаў...”, “Хлопец латку ў выглядзе сэрца..”).
    Верыцца, што паэт, які пільна ўглядаецца ў сённяшні дзень, кажучы яго словамі “не згубіць ні кропелькі быцця” на шляхах, якія “яшчэ не адабрала сонца”.
--------------------------------
    І. Ласкоў. “Кружное лета”. - Вершы. Мінск. “Мастацкая літаратура”. 1970.
                          /Літаратура і мастацтва. Мінск. 16 жніўня 1974. С. 5./