четверг, 1 мая 2014 г.

Іван Ласкоў. Кніга блуканьняў. Ч. 1. Койданава. "Кальвіна". 2014.





    Іван Антонавіч Ласкоў нарадзіўся 19 чэрвеня 1941 года ў абласным горадзе Гомель Беларускай ССР ў сям’і рабочага. Бацька, Ласкавы Антон Іванавіч, украінец з Палтаўшчыны, які уцёк адтуль у 1933 годзе ў Гомель, ратуючыся ад галадамору, працаваў на гомельскай цукеркавай фабрыцы “Спартак”, у чэрвені 1941 году пайшоў на фронт і прапаў без звестак. Маці, Юлія Апанасаўна, якая нарадзілася ў былой Мінскай губерні і да вайны працавала тэлеграфісткай у Гомелі, неўзабаве з маленькім дзіцем пераехала да сваякоў ў вёску Беразякі Краснапольскага раёну Магілёўскай вобласці, дзе працавала у калгасе, памерла ў 1963 годзе. З Беразякоў, у якіх жыў да 1952 года, Ваня Ласкоў дасылаў свае допісы ў піянерскія газеты, пачаў спрабаваць сябе ў паэзіі. З 1953 года Ласкоў выхоўваўся ў Магілёўскім спецыяльным дзіцячым доме. Пасля заканчэння з залатым медалём сярэдняй школы, ён у 1958 годзе паступіў на хімічны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, а ў 1966 годзе на аддзяленне перакладу ў Літаратурны інстытут імя М. Горкага ў Маскве, які скончыў у 1971 годзе з чырвоным дыпломам. З 1971 года па 1978 год працаваў у аддзеле лістоў, потым загадчыкам аддзела рабочай моладзі рэдакцыі газеты “Молодежь Якутии”, старшым рэдактарам аддзела масава-палітычнай літаратуры Якуцкага кніжнага выдавецтва (1972-1977). З 1977 году ён старшы літаратурны рэдактар часопіса “Полярная звезда”; у 1993 г. загадвае аддзелам крытыкі і навукі. Узнагароджаны Ганаровай Граматай Прэзідыуму Вярхоўнага Савета ЯАССР. Сябра СП СССР з 1973 г. Памёр пры загадкавых абставінах 29 чэрвеня 1994 г. у прыгарадзе Якуцка.
     Юстын Асятроўскі,
     Койданава.



                                  КНІГА  БЛУКАННЯЎ


                                           СТАЛЬ
                             Бывае і сталь вельмі крохкай,
                             І нават зламаць яе лёгка.
                             Яе трэба доўга каваць,
                             Яе трэба загартаваць.
                             Стаградусным ахаладжэннем
                             І гарачынёю пячэй
                             Гартуецца сталь у цярпенні,
                             У дбаласці дзён і начэй.
                             І моладзь — пакуль гартаванне
                             Яе не кранецца рукі, —
                             Не будзе гатовай к змаганню,
                             Не ўзніме, як трэба, штыкі.
                             Каб моладзі загартавацца,
                             Няўжо не хапае мясцін?
                             Даволі на горы падняцца,
                             Спусціцца да морскіх глыбінь.
                             А холаду, браце, нямала
                             У аколіцах Варкуты.
                             У жылах там кроў застывала,
                             Калі мы узводзілі дбала
                             Палацы, дарогі, масты.
                             Наперад, наперад заўсёды!
                             Нас вабіць празрыстая даль,
                             І ломячы ўсе перашкоды,
                             Ніколі не гнемся: мы — сталь!
            /Чырвоная змена. Мінск. № 202. 14 кастрычніка 1956. С. 3./

                                       ЛЕСАРУБЫ
                             Завечарэла. Снег нам
                                                                     па калені.
                             Нас жорсткі вецер твар у твар
                                                                                     сустрэў
                             Як прывіды падсіненыя цені,
                                                                                   слізгалі паміж
                                                                                                             дрэў.
                             - Давай! Сячы! Цяпер нам
                                                                               не да смеху! -
                             Адрывіста загадвае стары.
                             І тапара падвоенае рэха
                             Разносіцца далёка у бары,
                             Нібы кара шурпатая яліны,
                             У старога на далонях мазалі.
                             Схапіў рукамі елку за
                                                                    чупрыну
                             I, быццам волат, цягне
                                                                       да зямлі.
                             Даўгія рукі!..
                                                    Зачапіў аборку
                             І дрэва гне да ўласнага
                                                                       камля.
                             Здаецца, толькі дай яму апору,
                             І ўмомант перавернецца
                                                                          зямля.
                    /Чырвоная змена. Мінск. № 57. 22 сакавіка 1959. С. 3./

                                              ПАРОГ
                             Наш плыт імчала прама на парог.
                             Здавалася, няма выратавання.
                             Ударыць зараз аб падводны рог,
                             І ад плыта не застанецца звання.

                             І трохі страшна стала нават тым,
                             Хто мірна спаў у зацені палатак.
                             А на хрыбце ракі — тугім, крутым,
                             На нас імчаўся хваль сярдзітых статак.

                             ’Шчэ момант — і загіне плыт і мы,
                             І лес, што гонім мы да гідрастанцыі,
                             Загіне ў пашчы жудаснае цьмы,
                             Закруціцца ў апошнім страшным танцы.

                             А трошкі ўправа ў водбліску зары,
                             Шырокая спакойная дарога.
                             Мы наляглі плячамі на багры
                             І плыт свой адапхнулі ад парога.

                             Стыхію ў барацьбе перамаглі
                             І на бярвенні ўпалі у знямозе.
                             А міма праплывалі берагі
                             І вецце акунала вербалоззе.

                             І хто ні слова гаварыць не мог,
                             Праз сілу ўсміхаецца нясмела.
                             Успамінаем пройдзены. парог,
                             І мужнасць уліваецца у цела.
                  /Чырвоная змена. Мінск. № 95. 17 мая. 1959. С. 3./
    [Як паведамляе даследчыца Сіма Герасімаўна Нісневіч у працы “Народный артист БССР Н. И. Аладов” /Минск. 1959. С. 41./, вядомым кампазітарам былі напісаны тры рамансы-мініяцюры, сярод якіх адзін на словы І. Ласкава “Плытагоны”, хаця, пэўна, гаворка тут ідзе пра верш “Парог”.]

                                               СХОД
                             На сходзе ўсё бурліла, як рака.
                             Камусьці ўжо дыхання не хапала...

                             Тут маладосць пачуццяў не хавала,
                             І за рукой ўзнімалася рука.

                             Стары прафесар з цёплымі вачыма
                             Маўчаў, камечыў пачак цыгарэт.
                             Успамінаў дарогі ён, якімі
                             Прышоў у гэты універсітэт.

                             Ахутаныя шэрым горкім пылам
                             Далёкія, суровыя шляхі!..
                             Яны пазарасталі чорнабыллем,
                             Якога не краналі лемяхі.

                             Перад вачыма сходы усплывалі
                             За нейкай паўгадзіны да атак,
                             Калі штыхамі ўсе галасавалі,
                             Да згоды не прыходзячы ніяк.

                             Ледзь бачныя у папяросным дыме,
                             Прамоўцы там скрыжоўвалі мячы,
                             І ўсе кляліся горача, з уздымам,
                             Загінуць чэсна ці перамагчы.

                             О, маладосць! Ён сёння зноў з табою,
                             Хоць спрэчкам і канца шчэ’ не відно...
                             Як быццам там, на сходзе перад боем,
                             Сягоння ён з усімі заадно.
                             /Маладосць. Мінск. № 9. 1959. С. 3./

                                                МАРА
                             Будаўніка, што мёрз каля кастра,
                             Каб у сівой тайзе гулі заводы,
                             Нязломнага у бітвах змагара,
                             Які памёр у першы дзень свабоды.

                             І марака, што полюс адкрываў
                             Ды не прайшоў зваротную дарогу, —
                             Натхняла мара на здзяйсненне спраў,
                             На працу, подзвіг і на перамогу.

                             Яна ў радах паўстанцаў Спартака
                             Ішла ў сівой далечыні вякоў.
                             Гэта яе магутная рука
                             На барацьбу ўзняла бальшавікоў.

                             Яе вачмі глядзеў у тэлескоп
                             Той астраном, які адшукваў зоры,
                             Каб з сутарэнняў Азій і Еўро
                            Узняцца у касмічныя прасторы.
                            Зямному прыцяжэнню не стрымаць
                             Заўжды крылатай чалавечай мары!..
                             Мо’ прыйдзецца і мне яе здзяйсняць,
                             Штурмуючы міжзорныя абшары?
                           /Маладосць. Мінск. № 9. 1959. С. 4./

                                                        * * *
                             І дзе б я ні быў, ці далёка, ці блізка,
                             Успомню, якая б бяда ні спаткала,
                             І строгія літары на абеліску,
                             І кветкі ля помніка Янку Купалу,

                             І цёплае неба, і нават хмурынкі,
                             I раніцу, ў Свіслачы чыстай адбітую,
                             Дзядзькоў, што так важна праходзяць па рынку,
                             І мову іх свежую і сакавітую.

                             Не, Мінск не забыць у любым падарожжы,
                             Бо стаў для мяне ён такім дарагім
                             Не толькі таму, што мой горад прыгожы—
                             Таму, што і людзі прыгожыя ў ім.
                              /Маладосць. Мінск. № 9. 1959. С. 4./

                                                    * * *
                             І ў гэтай справе скончыліся святы!
                             І ў гэтай справе святы адгулі!
                             У чорнай прорве гінуць касманаўты,
                             Так недалёка – ледзь не на зямлі.

                             А нам прывыкшым да спаўненняў мары.
                             Ці нам не верылася доўгі час,
                             Што можа толькі Марс чырванатвары
                             Жалобай першай пачастуе нас!

                             Плыве жалоба плошчаю Камуны,
                             І плача, і варожыць: ад чаго?
                             Маўчаць зацята велічныя труны,
                             Маўчыць у трупах кожнае чало.

                             Стаю ўначы пад космасам варожым.
                             О, як жа ён нас святамі купіў!
                             Ён перакрэсліў наш святы наіў,
                             Калі мы адступаць ужо не можам.

                             Нічога, хлопцы, мы на вас не ў крыўдзе,
                             Што не паспелі нас асцерагчы.
                             Мы усё роўна зноў у космас выйдзем,
                              І будуць, будуць святы – смерць, маўчы!..
                             1970

                                                 * * *
                             Мне усёроўна, што пякло яму —
                             Пахмельны боль, жанчына ці саркома.
                             Я не жадаю варажыць, чаму
                             Ён так шалёна кінуўся пад кола.
                             Пра мёртвых - добрае або нічо...
                             О, пазнаю цябе, святая фраза.
                             Даволі фраз! загублена жыццё,
                             І я заву забойцу да адказу.

                             ... О, ён усё датла абмазгаваў,
                             Як са сваёю разлічыцца доляй.
                             Ён нават кола задняе абраў,
                             Каб адвярнуць вадзіцель не адолеў.
                             Ён кінуўся пад кола галавой,
                             Каб грэх не скончыўся адным калецтвам,
                             І пэўна думаў, што з хвіліны той
                             Ні у чым не вінен перад чалавецтвам.

                             Так, не чужую ён распырскаў кроў,
                             Ён за сабой не пацягнуў нікога,
                             І нат вадзіцель не згубіў  правоў,
                             Бо што зрабіў бы ў момант той, нябога?..
                             А ён ці думаў хоць крыху пра нас
                             Перад сваім добраахвотным сконам -
                             Пра тых, хто ў аўтобусе якраз
                             Сядзеў над гэтым велізарным колам?
                             Ці думаў ён, што хруст яго касцей
                             Аж у мазгі па нервах перадасца
                             I што людзей дарослых, як дзяцей,
                             Агорне страх і закалоціць трасца?
                             Што кожны дзень я еду ў інстытут
                             У тым аўтобусе, па тым маршруце,
                             Што кожны дзень, закончыўшы маршрут,
                             Я адыходжу толькі ў інстытуце?
                             А мой сусед, на выгляд бегемот,
                             Сціскае рот, нібыта пласкагубцы,
                             Калі штодзённа едзе на завод
                             Паўз растаптаны чэрап самагубцы.

                             Кахай жыццё - вялікі дар зямлі,
                             Найпрыгажэйшую з надзорных рэчаў.
                             Шануй жыццё! Яго табе далі
                             Не для таго, каб ты яго знявечваў.
                             Зірні у сябе - мо вінаваты сам
                             І ў болю тым, і здрадзе, і саркоме.
                             Кахай жыццё як найяснейшы храм,
                             Цані жыццё і не кляні ніколі.
                             Калі ж не зможаш памірыцца з ім,
                             Сябе, як звер, надумаеш загрызці -
                             Згінь у звярыным гушчары лясным,
                             Канай у трах на імху і лісці.
                             Не пакідай слядоў, якіх не змыць,
                             Якіх нічым у памяці не сцерці,
                             І шчасце жыць для тых, хто хоча жыць,
                             Не скарачай сваёю бруднай смерцю.

                                   КРУЖНОЕ ЛЕТА

                                               * * *
                             Даўно не еду я нікуды,
                             Але бадзяжы сверб не згас:
                             Адзін і той жа сон прыблудны
                             Блюзніцца мне за разам раз.

                             Дакучны сон, назола брыдкі,
                             Малю, каб ён адстаў і знік:
                             Штоночы бачу ўвачавідкі,
                             Што я пазнюся на цягнік.

                             Бягу аднекуль з набярэжжа,
                             Бягу праз мост, трасецца мост -
                             А ўжо даўно паветра рэжа
                             Сталёвым целам цеплавоз.

                             Спрашчаю шлях з жалезным звонам,
                             Бягу па рэйках напрасткі, -
                             Але між мною і перонам
                             Стаяць чужыя цягнікі.

                             А ці ж не я ў сваім блуканні
                             Заўжды такім сцярожкім быў -
                             Не спаў пры дні, не піў уранні,
                             Ні разу грошы не згубіў.

                             Мае сябры, добразычліўцы,
                             Хай гэта гора вас міне:
                             Не проста сон атрутны сніцца —
                             Душа сівая помсціць мне

                             За тое, што ў дарожным гуле,
                             Калі сарвацца мучыў страх,
                             Заўжды яе, як рысь зязюлю,
                             Трымаў у вострых кіпцюрах.
        /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 5-6./
     /Краса і сіла. Анталогія беларускай паэзіі ХХ стагоддзя. [Складальнік М. Скобла.]. Мінск. 2003. С. 541-542./

                                          УСХОД
                                        ЦЮМЕНЬ

                                             * * *
                             Зашпіляюцца рамяні.
                             Самалёт раве пераможна.
                             Адсякаюцца карані.
                             Пачынаецца падарожжа.

                             Зорка хліпкая на крыле.
                             Па салоне гойсаюць цені.
                             Тры гадзіны ў рудой імгле
                             Да нябачанай век Цюмені.

                             Наўзамен мурагоў і меж
                             Планаванага мной Прысожжа.
                             Ты куды мяне звалачэш,
                             Транссібірскае падарожжа?

                             Што знайду я у Цюмені той,
                             Што пачую і што убачу,
                             На сібірскай зямлі глухой
                             Напаткаю сваю удачу?

                             Край сцюдзёнай сляпой імжы,
                             Балатоў і маруднай пошты,
                             Ці не з дурасці я, скажы,
                             Спакусіўся казённым коштам?

                             Тры гадзіны імгла, імгла,
                             Тры гадзіны рудога змроку,
                             Толькі прывідны цень крыла
                             За ваконцам даступны зроку.

                             І гудзе самалёт, гудзе,
                             І лячу я насустрач ветру,
                             І не ведаю, дзе я, дзе,
                             Над якім завіс кіламетрам.

                             І ніяк не заплюшчыць воч,
                             Штосьці муляе мне на сэрцы,
                             Чымсьці грукнула злая ноч
                             Па маёй па штодзённай мерцы...
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 15./

                                                * * *
                             Успамінаю у сумным недаўменні.
                             Што за брыдота? - быццам чорт наслаў:
                             Двух землякоў сустрэў я ў Цюмені,
                             А па-зямляцку
                                                             не паразмаўляў.

                             Хлапцы нішто:
                                                       Жывуць у інтэрнаце,
                             Шчэ ні кватэр у хлопцаў, ні жанок,
                             І ў скупых радках дамоў, да маці,
                             Яшчэ не выспеў першы халадок.

                             Чаму ж тады не склалася гаворкі,
                             Сябры мае, суседзі, крывічы?
                             Адно смалілі,
                                                     Быццам дымам горкім
                             Маглі размове мы дапамагчы.

                             О, каб знянацку срэбнаю лускою
                             У ручайку прывычных млявых слоў
                             Успыхнула хаця б адно наское -
                             Паролем і вітаннем землякоў!

                             Ды толькі што ж,
                                                           Адкуль яму азвацца,
                             Калі мы словам тым усё часцей
                             Саромеемся дома карыстацца,
                             Не тое што сярод чужых людзей.

                             Снаваў натоўп,
                             Гулі кіёскі ў парку
                             Ад весялой нядзельнай рагаты,
                             А мы смакталі слізкія агаркі,
                             Іх гарчынёй заклеіўшы раты.
                             1971
    /Матчына слова. Кніга пра беларускую мову. Мінск. 1991. С. 188-189./

                                                  * * *
                             Па пустэчы, па гліне, па смецці
                             Кожны дзень я прыходжу туды,
                             Дзе эфіру забытыя дзеці
                             Касцянеюць ад ёлкай нуды.

                             О планёры, фанерныя птушкі,
                             Сіні колер, стракаты ад плям!
                             Колькі тыдняў вас вецер не гушкаў
                             На ухабах паветраных ям.

                             Лёс планёра, да скону нямілы -
                             За чужымі хвастамі ўзлятаць,
                             Без чужое спагадлівай сілы
                             На абрыдлай зямлі векаваць.

                             Ім бы толькі са жвіру - штуршкамі,
                             Ім бы толькі -
                                                       а там,
                                                                    нацянькі,
                             Над марамі і мацерыкамі,
                             Дыхаць небам, сачыць маякі.

                             Ды даўно іх ніхто не трывожа,
                             Іх вартуюць з зары да зары
                             Ад дарослых - у рост агарожа,
                             Ад дзяцей - з дубальтоўкай стары.

                             Ні матора, ні гнуткага троса,
                             На хрыбтах не варушыцца пыл,
                             І сінеюць насмешкаю лёсу
                             Абцякальныя лініі крыл.
                          /Маладосць. Мінск. № 4. 1971. C. 4-6./
      /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 17-18./

                                          САЛЯХАРД

                                                  * * *
                             Дажджы, дажджы, на поўначы дажджы,
                             Скалмачаныя вымпелы абвіслі,
                             Аэрадромы бедныя раскіслі,
                             Метэазводкі -
                                                        ў горла, як нажы.
                             А нам ляцець у горад Саляхард,
                             Адно ляцець - няма другога шляху.
                             Пытаюся - і чую, быццам жарт:
                             - Ды кінь ты, хлопец, не марней са страху!
                             Глядзі на свет і неба весялей!
                             У нас тут не якія білі-бомы,
                             На Поўначы – ого аэрадромы,
                             Каб ні вады баяцца, ні завей,
                             А ў Саляхардзе - нават і жалезны.
                             Ну што ж, пабачу сам, чаго ён варт,
                             З такой характарыстыкай пампезнай -
                             Аэрадром ў пункце Саляхард.
                             На тым жаргоне, што ужо ў загоне,
                              “Жалезна” - значыла на тым жаргоне
                              “На яць”,
                              “На пяць”
                             І нават “на пяцьсот”.
                             І вось АН-2, лятучая скарбонка,
                             Дрыжачы у паветры, як сасонка.
                             Рэліквія,
                                             амаль не самалёт,
                             Працерабіўшы тысячу з давескам,
                             Спазнаўшы ўсе вышыні і нізы,
                             Там дзе не трэба сеўшы тры разы,
                             Ледзь не зблудзіўшы ў хмурыні нябескай,
                             І не зблудзіў -
                                                       сплыла аблокаў воўна,
                             І пад пчаліным пад яго крылом
                             Бліснуў у вочы нашыя раптоўна
                             Жалезны сапраўды аэрадром.
                             І я ступіў на гулкія палосы,
                             Ды так, што рэха ў неба паняслося.
                             І я рукой пакратаў іх, дзівак,
                             І я сказаў аэрадрому так:
                             - Як добра, брат, калі аэрадромы
                             Ахоўваюць надзеі ад завей.
                             Жыві ж трывала,
                                                              новы мой знаёмы,
                             Ні летам, ні зімой не іржавей!
               /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 7-9./

                                                 * * *
                             Апоўначы сонца заходзіць,
                             А дня ўсё адно не стае;
                             На поўначы сонца заходзіць
                             І там жа адразу ўстае.
                             О, белая ноч Запаляр’я,
                             Бяссонны спачынак людскі!
                             Я бачу - буфетчыца Мар’я
                             Ідзе да вялікай ракі.
                             На Обі жаўтлявая хваля,
                             Над хваляй кусачы туман.
                             Я бачу -- раздатчыца Галя
                             Зрывае з плячэй сарафан.
                             Кідаюцца у хвалі абедзьве
                             Пад роспачны роў камароў
                             І, ў цьмянасці бачныя ледзьве,
                             Сплываюць да дальніх віроў.
                             А я іх праводжу вачыма,
                             І дзівяцца вочы мае:
                             Купаюцца ноччу жанчыны,
                             Нібыта ім дня не стае.
                             А ўрэшце, чаго тут дзівіцца,
                             Што дзіўнага ўвогуле ў тым,
                             Што цешацца дзве маладзіцы
                             Вясёлым купаннем начным?
                             Плывуць і ныраюць жанчыны,
                             Ім добра вядома даўно,
                             Што летні салодкі спачынак
                             Так стромка сплывае на дно,
                             Што нам ад ласкавай прыроды
                             Дармовых гасцінцаў не мець:
                             За ласку любоўную - роды,
                             За Жыцце -няўмольная смерць.
                             Дык лашчы свой стан не дзявочы,
                             Пакуль не сышлі з вышыні!
                             Расплатай за белыя ночы
                             Зімовыя чорныя дні.
                             А я, чалавек выпадковы,
                             На іншую з’еду раку,
                             Ды ведаю, што ад суровай
                             Расплаты і я не ўцяку,
                             І ўспомню я белыя ночы
                             І ласку начнога святла,
                             Калі сярод поўдня аднойчы
                             Мне вочы засцеле імгла...
                           /Полымя. Мінск. №1. 1972. С. 74./

                                             * * *
                             Скажу вам шчыра,
                             Даспадобы мне
                             Калматыя палярныя сабакі.
                             Іх можа лашчыць і цягаць усякі:
                             Звяругі - аніводзін не раўне.

                             А можа б і раўнуў, ды помніць ён,
                             Што без людской спагады і падмогі
                             За дзвесце пяцьдзесят зімовых дзён
                             Сто пяцьдзесят разоў адкінеш ногі.

                             Худзенькае дзяўчо -
                                                                  адна каса -
                             Прынёсшы бульбін цёплых у прыполе,
                             Бярэ ў абдымкі гэтакага пса,
                             Што ўздрыгваюць вантробы мімаволі.

                             Яшчэ адна карцінка - рагачу:
                             Рабы хлапчук, разбойнік ад калыскі,
                             Жывой гразёй шчанятам мажа пыскі
                             У страхалюднай маці на ваччу.

                             О, каб сюды хоць на адзін сезон
                             Барбосаў нашых,
                                                              шавак,
                                                                            ваўкалакаў,
                             На той сезон, калі зямля, як звон -
                             І больш ад іх ніхто б, глядзіш, не плакаў,

                             Бо і да іх, не бог якіх, мазгоў
                             За тыя дні, як снег з хвастоў страсалі,
                             Дайшло б, нарэшце, неяк,
                                                                              на каго
                             Раней брахалі і каго кусалі.
              /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 10-11./

                                           * * *
                             І мы з табой хадзілі
                             Да камароў у госці.
                             Па купінах кашлатых,
                             Па травах і вадзе
                             У тундру векавую,
                             Дзе мамантавы косці
                             Сурова ледзянеюць
                             У вечнай мерзлаце.

                             Палярныя бярозкі
                             Усім самлелым целам
                             Нам слаліся пад ногі
                             Па ўспаранай зямлі.
                             Быў ліпеня пачатак,
                             І ў тундры адпацелай
                             Шыпшыны і марошка
                             Захліпіста цвілі.

                             Нявінная ахвяра
                             Злачыннага падману,
                             Да гэтай белай ночы -
                             І хто табе наплёў? -
                             Ты так саманадзейна
                             Была пераканана,
                             Што камары калеюць
                             Ад паху гваздзікоў.

                             Я за табой па тундры
                             Ішоў амаль без мовы,
                             І казыталі ноздры
                             Да болю у вачах
                             Шыпшынавы - салодкі,
                             Разбойны - багуновы,
                             І пах духоў любімых,
                             Твой гваздзіковы пах.

                             А камары дурману,
                             Як быццам і не чулі,
                             На нас ішлі, як хмары,
                             Ахутвалі, як змрок,
                             І джгалі без падману,
                             І абляплялі твары,
                             І біліся, як кулі,
                             Аб твой дажджавічок...
                      /Маладосць. Мінск. № 4. 1971. C. 4-6./
     /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 14-16./

                                          * * *
                             За Об’ю, у далі далёкай,
                             Найлепшай з пагодных прыкмет
                             З густых вынырае аблокаў
                             Бязважкі Уральскі хрыбет.

                             Прыкмета - у чым жа прыкмета?
                             А ў тым, што з’яўляецца ён
                             За ўсё запалярнае лета
                             На нейкую тузіну дзён.

                             Нічым ён у вочы не лезе,
                             Ды цягне ўвесь час паглядзець
                             На лёгкія схілы у снезе,
                             На контураў цьмяную медзь.

                             Працуеш кайлом ці дамкратам,
                             Ці рыбу ад рэчкі нясеш,
                             Ці проста сумуеш -
                                                                і раптам
                             На захад з трывогай зірнеш;

                             А там, у заобскай прасторы,
                             Уносячы ў сэрца спакой,
                             Свіцяцца ранейшыя горы
                             З ранейшай бязважкасцю той.

                             Як мала усё ж такі трэба,
                             Каб жыць чалавеку усмак:
                             Кус хлеба, ды чыстае неба,
                             Ды нечага добрага знак...
                         /Маладосць. Мінск. № 4. 1971. C. 4-6./
      /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 12-13./

                                                    * * *
                             Сярод бяскрайняй тундравай слаты
                             Драўляны горад на гары, як варта.
                             Плывуць па Обі доўгія плыты,
                             Ніводзін не мінае Саляхарда.
                             Драўляны горад востраю касой,
                             Нібы багром, цаляе ў стрыжань пенны.
                             Паўзе у порт магутнай каўбасой
                             Па дзвесьце ў пачку - склізкае бярвенне.
                             Вішчыць тартак,
                                                             стукочуць кругляшы.
                             Інакшай стравы Саляхард не мае -
                             Самшэлы густ драўнінае душы
                             Ні каменя, ні цэглы не прымае.
                             Змяіцца па зямлі водаправод,
                             Уцеплены сасновым пілавіннем.
                             Драўляны рыбкансервавы завод
                             З драўляных труб плюецца духам вінным.
                             Пузатыя драўляныя дамы,
                             Што ўздоўж дарог паселі, як мядзведзі,
                             На забяспек ад лютае зімы
                             Абшаляваны у чатыры рэдзі.
                             Драўляны цэнтр — бы танцавальны зал:
                             Што могуць даць фантазія і пошук!
                             Раве за самазвалам самазвал
                             Па маставой з адгабляваных дошак.
                             І ўсюды - дровы, белых дроў стагі
                             Наўсцяж скубуцца і зімой, і летам.
                             Наўсцяж чакаюць смертнае чаргі
                             Няспраўджаныя яхты і кларнеты.
                             Дыміцца горад,
                                                          пыжыцца,
                                                                              расце,
                             Вішчыць тартак,
                                                             на дол стукочуць дошкі.
                             А навакол на вечнай мерзлаце
                             Адны імхі ды бедны ліст марошкі.
                             На летняй сцюжы вечнай мерзлаты
                             На сотні вёрст ні вольхі, ні сасонкі...

                             Шуміць на поўдні цьмяны лес высокі.
                             Плывуць на поўнач доўгія плыты...
                             /Полымя. Мінск. №1. 1972. С. 73-74./
           /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 22-24./

                                               * * *
                             Святкуйце, палярныя СМУ!
                             Дастаўлена з поўдзеня піва.
                             Хто вымавіць кпліва, што піва не дзіва -
                             Сахáру у глотку яму!

                             Хай сам бы ён годзік ці два
                             Без гэтага, скажам, пітва
                             Пажыў у ружовых палярных умовах -
                             Што спеў бы тады, галава?

                             Буфетчыца Мар’я ў бядзе -
                             Пітво абручамі гудзе:
                             Два тыдні ад Омска з падмогаю боскай
                             Гуляла па обскай вадзе.

                             Адчайна буфетнае SOS
                             Імчыцца на вест і на ост:
                             Як сёння, ды з ракам, шчэ можна са смакам,
                             А заўтра - сабакам пад хвост!

                             На чорныя бочкі ляцім,
                             Як радасны вырай грачыны:
                             Ці ж мы не мужчыны? Паможам жанчыне,
                             Прапасці дабру не дадзім!

                             У чайнікі, вёдры, збанкі
                             Якія там гэткія куфлі!
                             Дзмі пену на туфлі, каб ногі не пухлі,
                             А рэшту - у рот, мужыкі!

                             Кароткая белая ноч
                             Калыша на травах лісточкі.
                             Гэй, трэцяя бочка даспела, браточкі,
                             Да свежае подбегам кроч!

                             Зара запалярных крывей
                             Лімоніць ілбы і сарочкі.
                             Гэй, пятая бочка даспела, браточкі,
                             Да свежае кроч весялей!

                             А Мар’я нібыта пяе
                             І ззяе ад носа да лытак.
                             Пампуе напітак ды піша у сшытак,
                             Каму на пазыку дае.

                             Прахожы са смехам глядзіць,
                             Накручвае вус зухаваты.
                             А што яму, лётчыку, нашыя святы?
                             Ён заўтра у Омск паляціць...
                  /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 19-21./

                    БАЛАДА ПРА АБЕДЗЕННЫ ПЕРАПЫНАК
                             Сем паэтаў - вясёлы зброд,
                             Палкіх вершаў бадзячы рынак -
                             Іх прывезлі на рыбзавод
                             У абедзенны перапынак.

                             З аганьком павітаўшы ўсіх
                             Перад нізкім драўляным цэхам,
                             - Што ж, — звярнуўся прафорг да іх
                             З бесклапотным няшчырым смехам, -

                             Не сказаць, каб сярод жанчын
                             Быў лірычны радок не ў модзе.
                             Ды з-за розных ліхіх прычын
                             План на нашым гарыць заводзе,

                             І павінен прызнацца я,
                             Хоць не ўхваліце наш учынак:
                             Скарацілі мы ўдвая
                             Наш абедзенны перапынак.

                             Секанулі мы напалам,
                             І цяпер таго перапынку
                             Ледзь хапае працаўнікам,
                             Каб наспех праглынуць скарынку.

                             Можа, так бы нам паспытаць -
                             Чуў, было ўжо такое дзесьці:
                             Покуль будзеце выступаць,
                             Людзі будуць паціху есці?

                             - Эх, - сказаў яму ў адказ
                             Кіраўнік паэтычнай банды, -
                             План, браток, гарыць і ў нас,
                             Не абы-які - прапаганды.

                             Так што хай там свой хлеб жанкі
                             Не саромячыся цярэбяць.
                             А не ўчуюць радок які -
                             Перацерпім, браток, як-небудзь. -

                             І заціснуў сурова рот,
                             Бы схаваў за шчакою здраду.
                             Сем паэтаў, вясёлы зброд,
                             Пацягнуліся ў цэх адзаду,

                             І няўцям бедакам было,
                             Што рыхтуе ім тая змова,
                             Што з сябе уяўляць магло
                             Спалучэнне яды і слова.

                             Толькі ў цесным, бы нейкі грот,
                             У закутку, дзе людзі елі,
                             Сем паэтаў, вясёлы зброд,
                             Непрадбачана спахмурнелі.

                             Чулі ж, чулі усё датла,
                             Прадчувалі штось, прадчувалі,
                             Небяспека ўсіх пякла,
                             Дык чаму ж усе прамаўчалі?

                             Ці не з той бяды, што тады,
                             Ім не змог бы ніхто давесці,
                             Што пад вершы іх сапраўды
                             Хтось асмеліцца нешта есці?

                             Ды насустрач не ўстаў ніхто,
                             Не састроіў прыязнай міны.
                             Можа, сто, можа больш за сто
                             Моўчкі елі свой харч жанчыны.

                             Быў важнейшым за ўсё для іх
                             Неадкладны занятак гэты,
                             I ўсё зразумеўшы ўміг,
                             Моўчкі згорбіліся паэты.

                             І пакуль кіраўнік іх зух
                             Мёў паветра рукой з запалам,
                             Моўчкі рыбны ўдыхалі дух
                             І дыхання ім не хапала.

                             І паліла ўсім мазгі
                             Думка даўкая,
                                                        хто з іх першы
                             Па ўзмаху тае рукі
                             Ахвяруе на поед вершы.

                             Ды наперад, сухі, як клін,
                             Рукі сунуўшы ў кішэні,
                             Нечакана ступіў адзін,
                             Не чакаючы запрашэння.

                             Шмат бадзяўся сярод людзей,
                             Шмат ён бачыў і шмат што зведаў,
                             І ў гэты няшчасны дзень
                             Сам не снедаў і не абедаў,

                             I ступіў той крок не таму,
                             Што на нейкі цуд спадзяваўся.
                             Проста страшна было яму -
                             За малодшых сяброў баяўся.

                             І яшчэ ён лічыў здаўна,
                             Што паэзія - мужных справа,
                             Што нібыта хірург, яна
                             На гідлівасць не мае права.

                             Ён сябе шкадаваць не стаў
                             I, у памяці ўзняўшы вершы,
                             Цвёрдым голасам распачаў
                             Верш пра маці -
                                                           свой верш найлепшы.

                             І глядзеў не кудысьці ў столь -
                             Прад сабою глядзеў і бачыў,
                             Як, мачаючы порстка ў соль,
                             Хтось з жанчын ад цыбулі плача,

                             Як, пакроіўшы селядца,
                             Нехта згроб са стала адкіды...
                             Ён спакойна глядзеў, хаця
                             Да канца не здалеў агіды.

                             Так ва ўпор за радком радок,
                             Верш за вершам з агнём у сэрцы,
                             Покуль стомленыя ўбок
                             Не адсунуліся відэльцы.

                             Можа, пяць, можа, больш мінут
                             Білі воплескі ў сцены цэха -
                             Гэта ўсё-ткі адбыўся цуд,
                             Папярэдняга цуда рэха.

                             Гэта, стрыманыя заўжды
                             Шчодра дзякавалі за мукі
                             Ад штодзённай яды-нуды
                             Ўрэшце вызваленыя рукі.

                             Ну, а потым усё было
                             Найяснейшага ў свеце гарту,
                             Бы з паэтаў рукой зняло
                             І апаску іх, і пагарду,

                             І з запалам абняўшы ўсіх
                             Каля залежу нейкіх скрынак,
                             Не сварыўся прафорг на іх,
                             Што падвоілі перапынак.

                             Нат прыём закаціў мясцком,
                             І ў даволі прасторнай залі
                             Шэсць паэтаў з кіраўніком
                             Шумна поспех свой абмывалі.

                             Толькі сёмы - як што згубіў,
                             Ці пад сэрцам бы нешта ссала:
                             Стукаць стукаўся, а не піў
                             І нічога не еў таксама...
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 15./

                                                     * * *
                             Кожным раннем дакладна а пятай гадзіне
                             Чую стук абуха за сцяной па сцяне.
                             Недабачаны сон мой спалохана гіне
                             І ужо не вяртаецца больш да мяне.

                             Гэта двое шабашнікаў новага тыпу
                             Абшалёўваюць наш запалярны атэль.
                             І сусед мой абуджаны лае да хрыпу
                             I шалёна нагамі ўзбівае пасцель.

                            Толькі я на руплівых студэнтаў з Палтавы
                             Не крыўдую за сон недабачаны мой,
                             Хоць і ведаю добра, што не дзеля славы
                             З гэткай рані грукочуць яны за сцяной.

                             Я ім дзякую нават, вясёлым прыблудам,
                             Па прыступках рыпучых сыходзячы зноў.
                             Колькі чыстых гадзін, што сплылі б у нікуды,
                             Мне ад сну ўратавалі сякеры хлапцоў!

                             Я іду па агні надбярэжнай шыпшыны,
                             І гудзе нада мною, бы зык авадня,
                             Пачуццё беззваротнасці сплыўшай хвіліны,
                             Пачуццё непаўторнасці кожнага дня.

                             I стаіўшы дыханне над схілішчам стромкім,
                             Я абвострана бачу, нібы ўпершыню,
                             Хваль задумлівы бег, і на хвалях абломкі,
                             І пад хвалямі рыбнай дзятвы мітусню.

                             Мне б урэзаць у памяць свае адчуванні,
                             Каб усе іх як след перамацаць пасля...
                             Будзе ж час у мяне, бо сябры-палтаўчане
                             Аж да поўначы бёрнам даюць кухталя.
                              /Полымя. Мінск. №1. 1972. С. 74-75./
           /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 25-26./

                                                          * * *
                             Калі смерць бліснула са свістам нечакана,
                             І уздыхнуў змагар,
                             І дух высокі згас,
                             Прыйшоў гаротны люд на бераг акіяна,
                             Каб выканаць свайго натхняльніка наказ.

                             Там, каля белых скал, пад раніцай пахмурнай
                             На ўвесь абшар вады разбегліся кругі
                             Ад горкай урны той,
                             Што ў глыбіні хаўтурнай
                             Навек схавала попел дарагі.

                             Чаму, скажыце, спапяліў сябе дазвання,
                             Чаму адрокся ад магілы барацьбіт -
                             Ад тое памяткі зямнога існавання,
                             Што нам даецца па сыходзе у нябыт?

                             О, цвёрда верыў ён, што сціплай жменькай пылу,
                             Навекі кінутай у найвялікшы схоў,
                             Сабе змайструе найвялікшую магілу -
                             Бяздонную углыб,
                             Ушыр без берагоў.

                             І што яму грудок, дзе ціха дрэмле памяць!
                             Хай памяць тую разнясе наўсцяж буян -
                             Ніхто яе павек затое не спаганіць,
                             Ці ж можна апаганіць акіян!

                             Шалёна грукаціць паверхня акіяна,
                             Спакой і цішыня на акіянным дне.
                             Ніхто не заарэ магілу велікана,
                             Бульдозерам сляпым пліту не скалупне...

                             Але калі і ты, змагар за ўсе народы,
                             Не змог даверыць пыл свой людзям і зямлі,
                             То што ж тады да нас, якія ў час нягоды
                             Скарынкі чэрствай жабраку б не падалі?
                             1970
     /Анталогія беларускай паэзіі ў трох тамах. Т. 3. Вершы і паэмы. Мінск. 1993. С. 329./

                                                 * * *
                             Яшчэ вядуцца спрэчкі па праекце,
                             І каштарыс яшчэ у стане мар,
                             А Саляхард ужо на белым свеце,
                             Як у народзе кажуць, не жыхар.

                             Паўстане ГЭС,
                                                        унізе ГЭС паўстане,
                             І разальецца Об,
                                                            ды так, што аж
                             На поўдні, у сасмяглым Казахстане,
                             Зазелянее ярасна пейзаж.

                             А тут -
                                          знянацку вал ударыць брудны
                             Па шэрай нітцы кінутых дамоў,
                             І знікне горад,
                                                        доўгі і няўклюдны,
                             Зусім не лепшы з нашых гарадоў.

                             Здаўна ён мае старажылаў мала,
                             І пакрысе, здабыўшы лепшы кут,
                             Забудзецца на Саляхард трывала
                             Часовы люд, што сёння церпіць тут.

                             Ды будзе так:
                                                      перад патопам самым
                             У нейкім доме з’явіцца хлапчук
                             І заадно з апошнім крыкам мамы
                             Учуе ён паводкі першы гук.

                             Яго ўратуюць з зоны затаплення,
                             Ды не звязуць ад іншае бяды,
                             Бо занясецца месца нараджэння
                             У дакументы хлопца назаўжды.

                             I будзе ён нудзіцца па радзіме,
                             Па той зямлі, якой даўно няма,
                             Па гарадку, што па сабе адзіна
                             Пакінуў сыну срэбнае імя.

                             І прыйдзе ён да мора маладога,
                             І сядзе ён на камені ў журбе,
                             І слабым зрокам з-пад вады нічога
                             За цэлы дзень не вывудзіць сабе.

                             І ён мяне успомніць з крыўдай злою,
                             І прыме для душы сваёй за здзек -
                             Чаму ніяк яму не ўгледзець тое,
                             Што бачыў я -
                                                        старонні чалавек...
                          /Маладосць. Мінск. № 4. 1971. C. 4-6./
     /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 27-29./

                                       ЛАБЫТНАНГІ

                                                  * * *
                             Дух бадзяння, ты куды нас гоніш?
                             Рух бязмэтны, ты куды нясеш?
                             Жыта ж недажатае, на гонях
                             У гаршчку не з’едзены кулеш.

                             Гэта што за дзіўная старая
                             Падпірае спінаю барак?
                             Над вачмі – хусціначка рабая,
                             На клубах – пякельны андарак.

                             Гэй бабулька, ты адкуль нябога –
                             З Маластоўкі ці з-пад Гайшына?
                             Чым цябе павабіла дарога
                             Ад гарода і верацяна?

                             Як ты мех сцалела, не падрала,
                             Не разбіла шклянку аб пуці?
                             Пэўна, страху страшнага дабрала
                             За дарогу больш, чым у жыцці.

                             Што ж смяешся, можа люд палярны
                             Добрую капейчыну дае?
                             Як арэхі, не гібеюць марна?
                             А бяруць жа, дзетачкі мае!

                             За палярным колам гандаль спорны,
                             Што ня выстаў – добра бачу я:
                             Перамеле увесь тавар бы жорны,
                             Прынясе прыбытак утрая.

                             Толькі мне арэхі для прычэлля,
                             Каб мазгі нявестцы задурыць.
                             Хай хто хоча тыя грошы меле,
                             Мне ў дарозе іншае гарыць. -

                             Добра, добра, бабка, бог даруе,
                             Бі сабе аб зубы языком:
                             Мо, пачуўшы, нехта й памудруе,
                             З-за чаго пакінула ты дом.

                             Вывучай з-за меху Лабытнангі
                             Раз занятку іншага няма.
                             Ды глядзі уважліва на флангі:
                             Тут табе не Кляпін, не Карма!

                             Я б забыўся на гандлярку тую,
                             І яе гаворку нараспеў,
                             Каб знячэўку блудную старую,
                             У Ханты-Мансійску не сустрэў.

                             - Гэй, бабуля, тут жа гандаль горшы,
                             Што цябе на поўдзень звалакло?..
                             - А мае ж вы дзеткі, зноў пра грошы,
                             Не з-за іх я кідала сяло…

                             А калі праз тыдзень на Таболе,
                             Спатыкнуўся з бабкай нос у нос,
                             Ні пра што я не пытаўся болей,
                             Нават мех да прыстані паднёс.

                             І пасля, куды б я ні прыехаў,
                             Галавой круціў, нібыта грак,
                             Бы чакаў за пацяганым мехам
                             Вогненны ўбачыць андарак.

                             Дух бадзяння, ты куды нас гоніш?
                             Рух бясконцы, ты куды нясеш?
                             Жыта ж не пасеяна на гонях,
                             У гаршчку не звараны кулеш.

                             Едзе, едзе блудная бабулька –
                             Пятым класам, калі ёсць такі.
                             Не каляна бабцы і не мулка,
                             Колы не таўхаюць пад бакі.

                             Едзе наваколле азірае
                             Смех і радасць граюць у вачах…
                             Толькі зрэдку уздыхне, бывае:
                             Мех лягчэе, карацее шлях…

                                                 * * *
                             I слупам пыл, і брэх сабак,
                             І бляск вінтовак.
                             На лесабазу, на тартак -
                             Семсот ватовак.

                             Да дзесяці гадоў і звыш,
                             Рэжым асобы.
                             Нясі зароблены свой крыж,
                             Гняці вантробы.

                             За крокам крок, за тварам твар -
                             Пусты, бяствары,
                             А ў вачах нібыта твань
                             Асенняй хмары.

                             Не дай жа, госпадзі, і мне -
                             Нідзе, ніколі,
                             Ні ў цёмным лесе пры сасне,
                             Ні ў чыстым полі,

                             Ні ў час гарэзлівасці злой,
                             Ні ў дні нястачы -
                             Чужой сарочкі ніцяной,
                             Чужое клячы.

                             Не ўпусці, не дапусці
                             Да воўчай мроі.
                             Руку дурную адвядзі
                             Ад змрочнай зброі.

                             Асцеражы мяне ўсяляк
                             Душу скалечыць,
                             Бо ні штыхі, ні брэх сабак
                             Яе не лечаць...
       /Літаратура і мастацтва. Мінск. № 5. 31 студзеня 1997. С. 15./
    /Краса і сіла. Анталогія беларускай паэзіі ХХ стагоддзя. [Складальнік М. Скобла.]. Мінск. 2003. С. 542./

                                                  ОБ

                                                 * * *
                             Ад тундравых шэрых зямель,
                             Сцяжком памахаўшы Ямалу,
                             Няўклюдны даўгі карабель
                             Шыбуе на поўдзень памалу.

                             Тры ночы на поўдзень плыву,
                             Штоночы цямней у затонах,
                             І ўсё ж падсвядома жыву
                             Яшчэ па палярных законах.

                             Да рэзі ў стамлёных вачах
                             Гляджу на вячэрнія хвалі,
                             Сумую па белых начах,
                             Што гэтулькі спаць не давалі.

                             Паспешна ўстае над вадой
                             І свеціць настойліва з поўдня
                             Даўно ўжо забытая мной
                             Вялізная бледная поўня.

                             Ды у супрацьлеглым баку,
                             Дзе сонца пайшло на спачынак,
                             Ахутвае неба раку
                             Мільярдам агністых пылінак,

                             І ў тым беспраменным агні
                             Губляюцца цьмяныя промні
                             Завіслае у вышыні
                             Нязвыкла вялізнае поўні.

                             Гляджу я да рэзі ўваччу
                             На белае ночы палову
                             І ціха на вецер шапчу
                             Журбу развітальнага слова...
    /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 30-31./

                                                 * * *
                             Правы бераг ракі быліннай...
                             Я не стаў у яго пытаць,
                             Як ён здолеў сярод нізіны
                             Высачэзным хрыбтом устаць.

                             І не стаў я прыгадваць шэрых,
                             Сцёртых ісцін накшталт такой,
                             Што не можа быць іншым бераг
                             Над агромністаю ракой...

                             Вокам зважыўшы тую масу,
                             Думаў я у ціхай журбе,
                             Колькі ж трэба вады і часу,
                             Каб такое намыць сабе...
    /Чырвоная змена. Мінск. № 194. 4 кастрычніка 1973. С. 4./
    /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 32./

                            ХАНТЫ-МАНСІЙСК

                                           * * *
                             Я бачыў горад арабін -
                             Ці ёсць яшчэ такі у свеце?
                             Там не відаць вясной галін
                             Ад райскай беласці суквеццяў.

                             Я бачыў горад арабін -
                             Ці ёсць яшчэ падобны горад?
                             Там не відаць зусім галін
                             Ад чырвані асенніх гронак...

                             Шкада, што горад арабін
                             Я бачыў той парой няспелай,
                             Калі у зелені галін
                             Не бачна ягады нясмелай...
       /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 35./

                                                   * * *
                             Я раздзьмухну успамінаў прысак,
                             І устане зноў перада мной
                             Горад, што тайгі сваёй не высек,
                             Горад, што пабратаўся з тайгой.

                             І тайга ступіла без апаскі
                             Да людзей - на плошчы, у двары.
                             Пахне горад таямнічай краскай,
                             Пахне духам кедравай кары.

                             Тут паўсюдна - баль зялёных фесак,
                             Зухавата ссунутых набок.
                             Тут і парк - не парк,
                             А так - узлесак,
                             Плотам абгароджаны барок.

                             Я за плотам высачыў суніцы -
                             Там ужо не ўзлесак быў, а лес -
                             І жардзё
                                                умоўнае граніцы,
                             Абадраўшы рукі, пералез.

                             Ды зблудзіўшы на здзіўленне шпарка
                             У спляценні незнаёмых дрэў,
                             Я значэнне той граніцы парка
                             З лёгкаю трывогай зразумеў.

                             Пеў раўчук у неглыбокім рове.
                             Я спусціўся і пайшоў па ім.
                             Павуцінне ліпнула на бровы,
                             Біў у вочы камарыны дым.

                             Я ішоў уніз сцяжынкай ходкай,
                             Камароў галінкаю лупіў,
                             І было мне страшна і салодка,
                             Што пад самым горадам зблудзіў.
    /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 33-34./

                                       МАГІСТРАЛЬ
                                                  * * *
                             Вязём з сабою час маскоўскі свой
                             Насустрач сонцу па блішчастых рэйках.
                             А сонца і ўзыходзіць раніцой,
                             І спаць кладзецца не па нашых стрэлках.

                             Усё раней свяціла будзіць нас -
                             Падушку не паспееш ашчаперыць.
                             Усё цяжэй нам з-за яго у час
                             І мыцца, і галіцца, і вячэраць.

                             Б’е па галовах блытаніны град.
                             Што ж, пасажыр! Ці варта упірацца?
                             Каб з спрэчкі з сонцам выслізнуць без страт,
                             Адзіны спосаб - падпарадкавацца.

                             І вось здаёмся! Годзе калатні.
                             Лісліва перад сонцам карагодзім:
                             То раз у дзень, то два разы на дні
                             Гадзіннікі уперад пераводзім.

                             Кручу і я, а сэрца - хоць крычы:
                             Так мне шкада з-за нейкай блытаніны
                             Гадзіны аддаваць, не жывучы,
                             Кудысьці ў прорву адсякаць гадзіны.

                             А ўсе, каму пра гэта збалбатну,
                             Вясёла смехам бухаюць грымотным
                             І кажуць, што гадзіны я вярну -
                             Усе да бубкі! - на шляху зваротным.

                             Але не веру ў шлях зваротны я
                             І ўсё ў акно ўпіваюся бясконца,
                             Каб не згубіць ні кропелькі быцця
                             З тых, што яшчэ не адабрала сонца...
       /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 36-37./

                                                     * * *
                             Бясконцай гары ўздзірванелы язык,
                             Што дымна над возерам вісне,
                             Хваёвую голку - зялёны цягнік -
                             Да самага берага цісне.
                             Таропкі цягнік набірае хаду.
                             Глядзіш - і ад шчасця не цяміш:
                             Нагніся з вакна - і з Байкала ваду,
                             Здаецца, рукою дастанеш.

                             Байкал прада мною, а ў горле брыда,
                             І рукі трасе ліхаманка:
                             Мне шэрай, як здзек, падаецца вада
                             У шэрым паўзмроку світанка.
                             Гляджу нерухома у пыльнае шкло,
                             Адчаем і прагай прыкуты.
                             Калі ж ты, нарэшце, асвеціш, святло,
                             Байкалавы колер славуты?

                             Я тысячы вёрст пра Байкал летуцеў,
                             Да поўначы вогненна марыў,
                             Шукаў прыгажосць яго ў шоламе дрэў
                             І рысах прыяцельскіх твараў.
                             Устань жа, устань над абсягам зямлі,
                             О сонца, наш сябар высокі,
                             Абрыдлую шэрасць агнём спапялі,
                             Блакіту ліні у затокі.

                             Якога яшчэ ты чакаеш дабра -
                             На небе ж ніводнай хмурынкі!
                             Спяшаюцца колы. Марудзіць зара.
                             Мільгаюць, мільгаюць прыпынкі.
                             Лапоча цягнік.
                                                          Чырванее усход.
                             Ды сонца ніяк не ўзыходзіць,
                             І тое, што столькі ўяўлялася год,
                             Ізноў на гады адыходзіць.

                             Бліснула лускою палоска вады.
                             Цягнік павярнуў ад Байкала,
                             І сосны цягнік абступілі.
                                                                         Тады
                             Заспанае сонца устала.
                             Прывыкла па графіку ленае ззяць.
                             І твар мой пячэ праз ваконца...
                             Ды што там казаць і навошта казаць.
                             Ці мала ты познішся, сонца...
        /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 38-40./

                                                   * * *
                             Рабое сонца, раўнадушны бог,
                             Зямной несправядлівасці апора!
                             Як я яшчэ учора кленчыць мог,
                             Як пакланяцца мог яшчэ учора.

                             Калі б сапраўдным сонцам ты было,
                             Дык ты б само вакол зямлі хадзіла
                             І блаславёнае сваё цяпло
                             На ўсіх людзей па роўнасці дзяліла.

                             Тады б у нас - ні вогненных Сахар,
                             Ні полюсаў з адвечнаю зімою,
                             Ні барацьбы за месца пад табою,
                             Ні крывасмокаў прагных, ні ахвяр.

                             Глядзі, як шмат забітых і калек
                             Ад тых часоў, як палявым каменнем
                             Сваю руку узброіў чалавек!
                             А ты яшчэ чакаеш пакланення...
        /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 74-75./

                                                  * * *
                             Хацеў бы я на схіле дзён,
                             Калі кругом жыццё папаліць,
                             Ізноў прыехаць на Анон,
                             Паром анонскі узначаліць.

                             Ды зрэшты, хто на той вадзе
                             Уладкавацца не захоча?
                             Не ты паром, а ён цябе
                             Вязе ды радасна булькоча.

                             Хаця, вядома, і не след
                             Даваць у вершах тлумачэнні,
                             Ды ўсё ж скажу, што тут сакрэт
                             У дзікай хуткасці цячэння.

                             Стырно наўкоса заламай,
                             Штурхні нагой у край прычалу,
                             На дошкі цёплыя сядай
                             Ды і плыві сабе памалу.

                             Скрыгоча трос, цурчыць вада,
                             Сама сабой ідзе работа,
                             Ажно на сэрцы любата
                             І заспяваць бярэ ахвота.

                             Хацеў бы я на схіле дзён,
                             Калі не стане сіл бадзяцца,
                             Ізноў прыехаць на Анон
                             І на паром уладкавацца.

                             Я б са стырном пасябраваў,
                             Я б кожны дзень падшыпнік змазваў
                             І ўсё, што зведаў і спазнаў,
                             Анону б весела расказваў.

                             Адно кладзе нядобры цень
                             На прадчуванне той удачы:
                             Хаджу да рэчкі з дня у дзень,
                             А перавозчыка не бачу...
       /Кружное лета. Мінск. “Мастацкая літаратура” 1973. С. 41-42./

                                   ЗАБАЙКАЛЛЕ
                                            * * *
                             Дзвесце вёрст да кітайскай граніцы.
                             Стэп і неба, палын і пясок.
                             Гэта праўда ці толькі мне сніцца -
                             Як я трапіў у гэты куток?
                             Бачу брата я, роднага брата,
                             Бачу жонку яго, пацянят.
                             Блішча вокнамі новая хата;
                             Хай пакуль што яшчэ небагата -
                             Не з бядой,
                                                  атаўбуецца брат.

                             ... Як жа ў бога цікавага многа!
                             Я выходжу у стэп раніцой.
                             Пахне дзікай цыбуляй аблога
                             Уздоўж дарогі, як шпага прамой.
                             Тут не конікі скачуць па травах -
                             Саранча зеляніну арэ.
                             Змрочна шчоўкаюць злева і зправа,
                             Быццам ножны, надкрылкі яе.
                             Жоўты мак нахіляецца ніцма,
                             Б’е ў вочы рамонкаў блакіт.
                             Дзвесьце вёрст да кітайскай граніцы,
                             Восем тысяч - да нашых ракіт.

                             Сее промні адхоннае сонца,
                             Аж гарыш ад прамога святла.
                             Хто б падумаў, што ў гэтай старонцы
                             Пад зямлёй мерзлата залягла?
                             Медны цэбар грыміць у калодзеж,
                             Недзе ў цемры ломячы лёд.
                             Ціха п’еш і душой адыходзіш,
                             Абапёршыся з кубкам на плот.
                             Злубянелая сінька іскрыцца,
                             І спалохана б’е ў беражкі...
                             Дзвесьце вёрст да кітайскай граніцы!
                             Восем тысяч - да Проні-ракі.

                             Свішча вецер наўзрыд несціханы,
                             А пра што і нашто - не дапяць.
                             Палыну надвячэрнія хвалі
                             Па расхрыстаным полі імчаць.
                             Свішча вецер у душнай прасторы,
                             І ў крутой, як скала, вышыні,
                             Рызыкоўна гайдаюцца зоры
                             Буйнай стэпавай велічыні.
                             З краю ў край шапацяць бліскавіцы,
                             Знічка ляскае камнем у дол...
                             Дзвесьце вёрст да кітайскай граніцы.
                             Толькі ўспомніцца - ссі валідол.

                             Што ж тут скажаш, такога каленца
                             Не чакаў я ад брата свайго.
                             Доўгай сцежкаю перасяленца
                             За Чыту прыкаціла яго.
                             Бачу брата і братаву хату,
                             Бачу братавую і дзяцей.
                             Небагата яшчэ, небагата, -
                             Ды не горш, як у іншых людзей.
                             Ёсць трывалы заробак у хаце,
                             Ёсць і хлеб, і да хлеба стае...

                             Што ж так часта ў гутарцы, браце,
                             Апускаеш ты вочы свае?

                             Мо грудочак пакінуты маці
                             Спаць спакойна табе не дае?..

                             Мо і выгады ўсе, і выгоды,
                             Што спачатку здаліся сытой,
                             Медна крэсляць калін карагоды
                             І балоты з рудой асакой?
                             Можа дзеці, што ўсе ў абновах,
                             З-за якіх ты сюды і прыйшоў?
                             Нахапаўшыся слоўкаў мясцовых,
                             Што раз горш разумеюць бацькоў?..

                             Дзвесьце вёрст да кітайскай граніцы,
                             Дзвесьце вёрст ад гасціннай Чыты.
                             Чую; нокаюць недзе вазніцы -
                             Гэта нечыя едуць браты...
                             1970
     /Матчына слова. Кніга пра беларускую мову. Мінск. 1991. С. 186-188./