вторник, 29 апреля 2014 г.

Апалёнія Цьвінтар. Вандроўка ў Якутыю протаірэя Балёньнікава. Койданава. "Кальвіна". 2014.





                                      
                                       Протаіерэй Аляксандар Балёньнікаў (Болонников)

    Выкладчык Дагматычнага Багаслоўя (МИНДА, МИНДС) і Асноўнага багаслоўя (МИНДА).
                    Нарадзіўся ў 1974 году ў абласным горадзе Гомель БССР - СССР
                                                  адукацыя, навуковыя званні:
                              Менская духоўная семінарыя - 1995 (бакалаўр багаслоўя),
                              Ecumenical Institute (Bossey, Switzerland) - 1998,
                              Маскоўская духоўная акадэмія - 1999 (кандыдат багаслоўя),
                              Аспірантура МДА пры ОВСЦ - 2001,
                              дацэнт – 2006
 
    Якутыя - край незьлічоных прыродных багацьцяў. Гэта край нафты, газу, дыямэнтаў і золата. Аднак у глыбіні сэрца яе жыхароў захоўваецца золата куды большай каштоўнасьці, чым у нетрах гэтай зямлі - золата хрысьціянскай веры. Простай, але вельмі жывой і непасрэднай. Пра сваё вандраваньне ў Якутыю, назіраньнях за арганізацыяй царкоўнага жыцьця ў гэтай краіне распавядае протаіерэй Аляксандар Балёньнікаў, які пабыў у Рэспубліцы Саха (Якутыя) на Сьветлым Тыдні ў рамках удзелу ў І-м моладзевым зьезьдзе Якуцкай эпархіі, які адбыўся напрыканцы красавіка 2012 г. пад дэвізам – “Прысьвяціць сваё жыцьцё Богу і Айчыне”.
                                                      ВАНДРОЎКА  Ў  ЯКУТЫЮ:
                            НА КРАЙ  СЬВЯТЛА  І  Ў  ЦЭНТАР  ЦАРКОЎНАГА  ЖЫЦЬЦЯ
    - Пералёт з Менска ў Якуцк займае каля 7 гадзін, гэтулькі ж гадзінных паясоў падзяляюць два гэтых горада. Вам паездка больш спадабалася ці больш змарыла?
    Паездка больш спадабалася. Увесь час нашага знаходжаньня ў Якуцку было суцэльным Вялікаднём. Можна нават сказаць - асаблівым Вялікаднём. Не было ніводнага дня, каб я не цешыўся. Зразумела, першым чынам, гэтаму спрыялі зносіны з маімі сябрамі, якія цяпер працуюць у гэтым краі. Але і ўсё, што я ўбачыў: а менавіта то, як яны працуюць, як умела яны рэалізуюць назапашаны імі раней патэнцыял…
    - Вы маеце на ўвазе вучобу ў Духоўных Школах?
    Так, бо мы разам з уладаром Раманам вучыліся ў Маскоўскай Духоўнай Акадэміі. Па заканчэньні ён быў прызначаны прарэктарам сэмінарыі ў Стаўрапалі. Затым быў абраны вікарным біскупам Стаўрапальскім, а потым Якуцкім і Ленскім. Вось ужо хутка год, як ён нясе гэта паслухмянства.
    - а. Аляксандар, калі глядзіш на мапу сьвету, мімаволі задаешся пытаньнем: якім чынам два прадстаўніка Беларускай Праваслаўнай Царквы апынуліся амаль на краю Сьвета ў Якутыі? Няўжо толькі сяброўства гэтаму спрыяла?
    Гэтаму, вядома, спрыяла сяброўства, гэта сапраўды так. І я лічу, што ў гэтым няма нічога дрэннага. Калі асабістыя сяброўскія адносіны прыводзяць да супрацоўніцтва людзей, аб’ядноўваюць сяброў у адзіным рабеньні на ніве Хрыстовай. Я лічу, што гэта вельмі добра. І дай Бог, каб мы ўсё выкарыстоўвалі свае асабістыя адносіны вылучна і як мага больш для прац у Цэрквы.
    - Ну што ж, верагодна нітка Вашага сяброўства настолькі моцная, што не ірвецца нават быўшы нацягнутай паміж Менскам і Якуцкам.
    Спадзяюся, што яна не разарвецца ніколі.
    - Адным з пунктаў праграмы Вашага візыту быў удзел ва ўрачыстым акце Якуцкай сэмінарыі. Напэўна, сам факт наяўнасьці вышэйшай духоўнай навучальнай установы сьведчыць пра вызначаны ўзровень арганізацыі духоўнага жыцьця…
    - І трэба сказаць, што гэта насамрэч так. Прычым сэмінарыя яшчэ маладзей, чым сам архірэй. Я маю на ўвазе час знаходжаньня яго на Якуцкай катэдры. Гэта было адно з першых дзеяньняў Уладыкі Рамана пасьля ягонага прызначэньня - пераўтварэньне Духоўнай Вучэльні ў Сэмінарыю. Безумоўна, гэта вельмі важна для Якутыі. Паколькі гэта адзін з самых аддаленых ад цэнтра Патрыярхіі краёў, то мясцоваму насельніцтву, вядома, вельмі складана атрымаць вышэйшую багаслоўскую адукацыю дзеля таго, каб пасьля стаць сьвятарамі.
    Мы ж, з Уладыкам Серафімам, прыбыўшы ў Якуцк, убачылі выдатную школу. У першую чаргу мы змаглі ацаніць, вядома ж, матэрыяльны складнік, г.зн. будынак, інтэрнат, абсталяваньне і г.д. Выдатны будынак навучальнага корпуса: новы, сьвежы, з прасторнымі аўдыторыямі, са сьветлымі калідорамі, з велізарным, які сустракае вас у галоўнага ўваходу, помнікам сьвяціцелю Інакенцію, мітрапаліту Маскоўскаму, асьветніку гэтай зямлі. Выдатны сваім узроўнем камфорту студэнцкі інтэрнат, спартзала, вельмі добры будынак кватэр выкладчыкаў: трохпакаёвыя, двухпакаёвыя, аднапакаёвыя ў залежнасьці ад сямейнага становішча.
    Акрамя таго, прыемнае, вельмі прыемнае, ўражаньне вырабіла атмасфэра сэмінарыі. Увесь час нашага знаходжаньня ў Якутыі нас атачалі зіхатлівыя, адкрытыя твары студэнтаў.
    - А твары з раскосымі вачамі Вам таксама сустракаліся?
    - Так, там навучаецца вельмі шмат мясцовых жыхароў. Мы, дарэчы, пазнаёміліся з адным з іх, яго імя Мікалай і ён быў з самага выдаленага ўлуса (раёна) ад Якуцка; да яго трэба ляцець самалётам дзьве гадзіны, бо сама Якутыя - гэта пяць Францый.
    - Тым не менш, у Якутыі ўсё яшчэ моцныя мясцовыя культы. Паганскае сьвята Ыгэх, да прыкладу, мае статут рэспубліканскага дзяржаўнага сьвята. Можа быць, уладар Раман пасьпеў падзяліцца з Вамі тымі складанасьцямі, з якімі яму даводзіцца сутыкацца, сьцьвярджаючы хрысьціянства на гэтых землях?
    - Я заўважыў, што ў працы з мясцовым насельніцтвам ня толькі Ўладыка, але і наогул усе сьвятары вельмі асьцярожныя, і я лічу гэта вельмі правільным. Усе яны карыстаюцца прынцыпам “не нашкодзіць”. Зразумела, што карэннае насельніцтва будзе памятаць пра традыцыі сваіх продкаў і, нават разумеючы сьвядома, што тыя ці іншыя абрады зьяўляюцца паганствам, забабонамі, бясплодным вераваньнем, усё адно будзе гэта выконваць. Яны папросту не захочуць і не змогуць з гэтым растацца раптоўна. Гэта трэба разумець і заўсёды пра гэта памятаць.
    І не толькі ў Сыбіры. Бо і сярод нашага славянскага насельніцтва мы таксама дагэтуль сустракаем некаторыя забабонныя абрады. Не гледзячы на тое, што Праваслаўе нават тут на тэрыторыі Беларусі, налічвае сваю больш за тысячагадовую гісторыю. Таму не трэба, як мне здаецца, занадта драматызаваць сытуацыю. Усёткі большасьць мясцовага насельніцтва - хрысьціянскае насельніцтва і прыкметныя тыя плады, якія былі пасеяныя сьвяціцелем Інакенціем і яго паплечнікамі ў 19 стагодзьдзі.
    Да таго ж я не думаю, што сытуацыя ў Якуцкай эпархіі прынцыпова іншая чым, скажам у Менску, Краснаярску або Ўладзівастоку. Таму што ва ўсіх праблемах, ва ўсіх гэтых рэгіёнах адзін агульны корань - савецкае мінулае. “Бальшавікі” зьнішчалі веру Хрыстову, і ў выніку гэта прывяло да адраджэньня паганства. Уся своеасаблівасьць сучасных праблем гэтай тэматыкі ў кожным з рэгіёнаў Рускай Праваслаўнай Царквы зводзіцца толькі да своеасаблівасьці мясцовых паганскіх культаў, якія суадносяцца з нацыянальнай самасьвядомасьцю той ці іншай народнасьці. Але ў сутнасьці сваёй усе гэтыя праблемы падобныя.
    Тым не менш, што да Якуцка, нароўні з усім тым, што я назваў, там бачная вельмі моцная згуртаванасьць народа вакол новага біскупа. І гэта, трэба прызнацца, вырабляла каласальнае ўражаньне. Усюды, дзе мы толькі ні былі, мы бачылі, як народ сьпяшаўся выказаць сваю любоў да архірэя. Простыя людзі беглі пад блаславеньне, абдымалі яго, размаўлялі з ім пра самыя простыя свае побытавыя справы, праблемы, радасьці. Яны сустракалі яго проста як свайго сябра. Вось гэта самае прыемнае было з таго што мне запомнілася ў нашай паездцы. І, вядома ж, я ўпэўнены, што менавіта гэтае і прынясе свае плады. Толькі асабісты прыклад чалавека, сьвятара, актыўнага хрысьціяніна, эпіскапа натхняе і падахвочвае быць такім жа дбайным хрысьціянінам, як і той, на каго ім жадаецца ўраўноўвацца.
    - А сьвятары таксама лёгка маюць зносіны са сваім эпіскапам?
    - Усе тыя дні, пакуль мы былі ў гасьцях ва ўладыкі Рамана, чалавек 10-12 мясцовых сьвятароў увесь час знаходзілася поруч яго, так што мы маглі бачыць іх зносіны паміж сабой і з эпіскапам. І гэты фармат зносін нас вельмі натхніў. Уладыка не тое, што з павагай размаўляў з імі, ён выслухваў іхнія просьбы і звароты як словы тых, хто яму дапамагае, не як рабоў, а менавіта як памагатых. Г. зн., глядзеў на іх з вялікай павагай, чым да сябе. Вось гэта і ўражвае.
    Нядзіўна, што калі ўзімку ў Якутыю з яе 50-ці градуснымі маразамі прыехаў хор Санкт-Пецярбурскай Духоўнай Акадэміі і яго ўдзельнікі выйшлі з  самалёта ў піцерскіх туфліках і пінжачках, першачарговай задачай для боку, які іх прымаў, зрабіўся клопат пра тое, каб іх “уцяпліць”. Тады Ўладыка са сваімі сьвятарамі бярэ сэмінарыстаў, вязе ў крамы, апранае іх, абувае і толькі пасьля гэтага ўжо пачынаецца праграма гэтага хору. І, бачачы стаўленьне архірэя, студэнт Пецярбургскай Духоўнай Акадэміі, праз два тыдні пасьля вяртаньня ў Піцер, тэлефануе і кажа: “Уладыка, Вы прымеце мяне да сябе?”. Сёньня ён быў з намі, ён прыняў манаства з імем Сімеон.
    Насамрэч, гэта вельмі важная якасьць архірэя - умець згуртаваць абшчыну, спачатку сьвятарскую, а затым шырэйшую - абшчыну парафіян. Гэта вельмі і вельмі складана, але гэта самае важнае. Ва Ўладыкі Рамана гэта выдатна атрымліваецца. Ён сапраўдны Ўладыка, сапраўдны бацька, сапраўдны сябар для сваіх сьвятароў, для сваіх парафіян і для ўсёй сваёй паствы.
    - Кажуць, што грэцкае Праваслаўе адрозьніваецца ад рускага, яны разам адрозьніваюцца ад сэрбскага і г.д.  А якуцкае Праваслаўе чымсьці своеасабліва? Ці Вы, а. Аляксандар, за гэты час не пасьпелі разглядзець гэтых асаблівасьцяў?
    - Я не заўважыў нічога такога, таму што, напэўна, місіянэрская праца сьвт. Інакенція і яго паплечнікаў была сапраўды выбітнай, апостальскай настолькі, што народ, які паверыў, усім сэрцам зьменьваўся. І гэта ператварэньне выяўлялася не толькі ў прыняцьці веры, але і ў зьмене культуры народа, можа быць, нават у русіфікаваньні культуры. Таму што, скажам, на сёньняшні дзень, самыя распаўсюджаныя імёны, якія мы сустракалі ў Якутыі - гэта Інакенцій, Матрона, Агрыпіна, Аграфена. Яны карыстаюцца імі ніколькі не саромеючыся.
    - Пісьменнасьць бо таксама ў іх зьявілася з прыходам сьвт. Інакенція?
    - І пісьменнасьць у іх зьявілася 150 гадоў назад, калі рускія сьвятары дапамаглі якутам стварыць алфавіт. І народ удзячны Праваслаўю за сваю адукаванасьць.
    - Ці не бывае ў Якутыі канфліктаў на нацыянальнай глебе?
    - Нічога такога мы не заўважылі і не чулі.
    - А з мясцовымі культурнымі традыцыямі Вам атрымалася пазнаёміцца за час паездкі?
    - Мы сустракаліся з Міністрам культуры і духоўнага разьвіцьця. Ён жа зьяўляецца галоўным рэжысёрам Нацыянальнага тэатра Саха (Якутыі). Гэта па-сучаснаму творчы чалавек, які знаходзіцца ў авангардзе культуры рэспублікі, у родзе якога было два праваслаўных сьвятара. І ён, дарэчы, вельмі гэтым ганарыцца. Разам з ім мы наведалі мноства музэяў у тым ліку і этнаграфічных. Але трэба сказаць, што нацыянальныя традыцыі берагуцца і захоўваюцца не толькі ў музэі, але і ў самым грамадзтве.
    Разам з гэтым, захоўваючы свае спрадвечныя традыцыі, Якутыя актыўна разьвіваецца, на месца юрт прыходзяць шматпавярховыя гмахі. Але галоўнае захоўваецца.
    - Можа быць, Вы яшчэ пасьпелі паспытаць чаго-небудзь смачнага і нацыянальнага?
    - Вядома! У прыватнасьці знакамітую струганіну. Рыба, якую рыбаляць, тут жа замярзае падчас лоўлі і захоўваецца ў лёдзе, а затым, не размарожаная, адразу ж рэжацца, стругаецца тоненькімі скрылікамі. Узяўшы адзін яе скрылік перш за ўсё трэба памачаць яго у соль, потым у перац і пасьля правільна запіць, паколькі рыба сырая.
    Але хоць усё гэта было і трэба адзначыць вельмі смачнае, але не запомнілася занадта ўжо ярка. Можа быць, таму што не гэтае было галоўнае. Гэта ўсё толькі суправаджала нашыя зносіны. Гэта ўсё садзейнічала радасьці зносін сяброў.
    - а. Аляксандр, мне б хацелася яшчэ задаць Вам пытаньне адносна I зьезду моладзі Якуцкай эпархіі ў якім Вы таксама прынялі ўдзел. Справа ў тым, што цяпер вельмі часта даводзіцца чуць пра зьезды, форумы, сэмінары і г.д. якія адбываюцца ў розных месцах. Але калі ж можна будзе ўбачыць загалоўкі навін, дзе гаварылася б пра пэўнае ўвасабленьне тых спраў, якія там звычайна абмяркоўваюцца? Што, да прыкладу, эпархія N дапамагла дзіцячаму дому, прыход X накарміў ялмужных і г.д.
    - Справа ў тым, што адно з характэрных уласьцівасьцяў Праваслаўя - не крычаць пра свае дабрадзейнасьці. Але пры гэтым я вам скажу, што фармальны бок гэтага зьезду складаўся толькі з адной сустрэчы, аднаго пленарнага паседжаньня. А ўжо далей было практычна то, пра што ты кажаш  - г. зн. зусім пэўнае сацыяльнае служэньне гэтага моладзевага зьезду. У рамках яго прайшоў турнір па дзюдо для дзяцей – для тых, якія жывуць з бацькамі, так і для дзяцей-сірот. Далей, былі праведзены дабрачынныя кірмашы; сабраныя сродкі былі зноў такі выдаткаваны на дзяцей, якія патрабуюцца у апецы. Праведзены майстар-клясы і я лічу, што гэта таксама нефармальнае дзеяньне, бо гэта тое, што дапамагае правільна арганізоўваць працу з моладзьдзю. Напрыклад, я праводзіў майстар-кляс па арганізацыі летніх прыхадзкіх летнікаў, паколькі я 4 гады вывучаў гэта пытаньне на Кіпры. І сёньня гэты досьвед вельмі пасьпяхова перанесены ў Беларусі моладзевым брацтвам Петрапаўлаўскага сабора г. Менска. У Гарадзенскай эпархіі вельмі добра разьвітыя гэтыя летнікі, у тым ліку і ў Зэльвенскім Сьвята-Траецкім прыходзе, дзе я нясу паслухмянства. У гэтай сустрэчы бралі ўдзел дырэктары летнікаў, якія задавалі вельмі пэўныя пытаньні і мы шукалі сумесна шляхі іх вырашэньня і, па-мойму, знаходзілі.
    - Г. зн., гэта зрабілася простым чаяваньнем, як гэта часам бывае ў нас праваслаўных.
    - Гэта не было ні простым чаяваньнем, ні пустымі гутаркамі, ні партсходам са справаздачамі, лічбамі і г.д. Гэта былі прадметныя,  вельмі карысныя зносіны.
    Ты правільна кажаш, што ў апошні час занадта шмат разьвялося сэмінараў і канфэрэнцый, якія нярэдка скончваюцца нічым, у лепшым выпадку выданьнем складанкі дакладаў. А вось прыклад Якуцкага I зьезду моладзі мне быў вельмі прыемны: зносіны з зацікаўленымі людзьмі, з дабрачыннымі акцыямі, з набажэнствам на дзьвюх мовах - якуцкай і царкоўнаславянскай. Я нават прывёз для нашай бібліятэкі выданьне Новага Запавету на якуцкай мове. Адным словам усё было вельмі пісьменна арганізавана. Пісьменна ў тым сэнсе, што выключаўся ўсякі фармалізм і паказальнасьць і ўсе высілкі накіроўваліся на зусім адчувальны, а не ўяўны вынік.
    - Дзякуй, а. Аляксандар за інтэрв’ю. Думаю, карыстачам нашага парталу будзе цікава зьдзейсьніць гэтакае ўяўнае вандраваньне ў Якутыю за чытаньнем Вашага аповяду, хоць, вядома, усіх адценьняў густу струганінны падчас такога ўяўнага вандраваньні не рассмакаваць. Напрыканцы жадалася толькі дазнацца ці не прывезьлі Вы з сабой якіх-небудзь памятных сувэніраў для нашых Акадэміі і Сэмінарыі?
    - Па-першае, я прыехаў сам натхнёны ўсім убачаным. І шматлікае жадаў бы перадаць нашым студэнтам з таго, што ўбачыў, як і з якой прагай варта працаваць на месцах. Таму што цяпер шматлікія адразу жадаюць атрымаць усё гатовенькае. Таму першае і самае галоўнае, што я прывёз - гэта натхненьне да працы.
    Ну а вонкавае, матэрыяльнае, што я прывёз, акрамя Новага Запавету на якуцкай мове, гэта зуб маманта, дакладней маманцяняці для царкоўна-археалягічнага кабінэта МінДАіС.  Гэта будзе найстаражытнейшы экспанат нашай музэйнай калекцыі: ягоны ўзрост складае 80 000 гадоў.
      Гутарыў Павлюкевич Зміцер, студэнт 5-го курсу МінДС
                                                         Геаграфічная даведка.
    Плошча Рэспублікі Саха (Якутыя) складае больш за 3 000 000 км2. Гэта самы вялікі рэгіён Расейскай Фэдэрацыі, але з самай нізкай шчыльнасьцю насельніцтва - меней за мільён чалавек.
    Такое ж колькасьць рэк, якія працякаюць па тэрыторыі гэтай рэспублікі, у чыіх водах знаходзіцца велізарная колькасьць рыбы - аднаго з галоўных прыродных багацьцяў Якутыі. Нароўні з гэтым нетры гэтай зямлі маюць шмат радовішчаў дыямэнтаў, золата і вугалю.
    У Якутыі адвечная мерзлата. Але ўлетку там можна жыўцом сасмажыцца і быць зьедзеным камарамі і аваднямі. Амплітуда сярэдніх тэмпэратур зімовых і летніх месяцаў у асобных рэгіёнах даходзіць да 75 градусаў. (-640 - узімку і +380 - улетку).
    Апалёнія Цьвінтар,
    Койданава.