среда, 26 июля 2017 г.

Эрлена Смуга. Мапаскладальнік Царук. Койданава. "Кальвіна". 2017.



    Зьміцер Юр’евіч Царук нарадзіўся 4 студзеня 1951 г. у в. Ярэмічы Карэліцкага раёну Гарадзенскай вобласьці Беларускай ССР (СССР). Бацька быў селянінам, але вельмі цікавіўся жывапісам, маці працавала калгасьніцай. У 1968-1973 гадах вучыўся на геаграфічным факультэце Беларускага дзяржаўнага ўнівэрсытэта. Ад 1974 г. працуе ў Якуцку. Працаваў у Аэрагеадэзічным упраўленьні інжынэрам-географам, галоўным рэдактарам мапаў. Ад 1998 года ўзначаліў Беларускае таварыства “Суродзіч” у Рэспубліцы Саха-Якутыя.
    Эрлена  Смуга,
    Койданава

                                                       НУЖНО ВЕРНУТЬ ИМЕНА
                                 Многие географические названия в Якутской-Саха ССР
                                                         нуждаются в уточнении
    Меня подтолкнула к выступлению статья М. И. Иванова «Не терпит кампанейщины». Не будучи руководителем, имею профессиональную заинтересованность не только в упорядочении географических названий Якутии, но и в участии в создании «Национальной базы данных Государственного автоматизированного каталога географических названий по карте масштаба 1:25000». Создание каталога географических названий посильно коллективу (государственному предприятию, наделенному полномочиями) в содружестве с учеными, общественными организациями, Советами.
    Есть ли такая организация в Якутской-Саха ССР? Да, есть. Это Якутское аэрогеодезическое предприятие.
    Так, в 1988 году вышел словарь «Географические названия Якутской АССР». Объем 9747 названий. Основная задача словаря — нормализация (стандартизация) географических названий Якутии, т. е. установление единого, научно обоснованного написания географических названий по-русски и по-якутски. В словаре систематизированы названия всех населенных пунктов, объектов гидрографии и орографии.
    Выполняется ли это требование на местах?
    Названия населенных пунктов в сведениях любого ведомства и организации должны соответствовать справочнику «Административно-территориального деления ЯАССР». А что в действительности? В аэропортах Батагая, Белой Горы, Усть-Неры в расписании встречал Саккырыр, Уолбут, Юбилейный, Маршальский вместо Батагай-Алыта, Кенг-Кель, Предпорожный, Эльгинский. Используются местные или вторые названия населенных пунктов взамен официальных и в других районах разными ведомствами с молчаливого согласия Советов. 
    Да и в справочнике «Административно-территориального деления ЯАССР» названия некоторых населенных пунктов подлежат уточнению и правильному написанию. Например: Энгольжа — Онгельде, Ленинский район; Юнкюр — Унгкюр, Верхоянский; Юттях — Уэттях. Таких неточностей можно привести множество.
    Особый разговор о географических названиях на картах. Специалистам известно, как географические названия попадают на карты. Это опрос местных жителей, ведомственные картографические источники. В конце 60 - начале 70-х годов практиковалось присвоение названий рекам, озерам, другим объектам топографами при создании карт, особенно на малонаселенную территорию. Часто эти названия были случайными, не отражающими исторические особенности местности, язык коренной национальности. В написаниях географических наименований на картах присутствуют разночтения, вызванные изменениями в правилах транскрипцирования.
    Расценивая географические названия как важнейший слой информации с четкими различительными и адресными функциями, представляющими практический интерес для всех органов госуправлений, служб транспорта, связи, радио и телевидения, для учреждений науки, культуры и просвещения, а также обороны, задача фонда — установление научно обоснованного однозначного написания.
    С провозглашением суверенитета Якутской-Саха ССР проблемы названий административно-территориальных единиц, населенных пунктов, географических объектов и их правильное написание приобрели повышенную остроту и общественную значимость.
    Географические названия должны быть приравнены по статусу к памятникам культуры и истории, охраняемым законом.
    Начиная с 1991 года, в системе ГУГК СССР будут проводиться работы по формированию Национальной базы данных Государственного автоматизированного каталога географических названий на основе топографической карты территории СССР в масштабе 1:25000.
    Для выполнения указанной широкомасштабной и ответственной работы на Якутском аэрогеодезическом предприятии имеются все условия.
    В предстоящей работе мы рассчитываем на постоянную связь через отдел государственного геодезического надзора с республиканскими и районными органами Советской власти, специалистами институтов, общественных организаций, всех заинтересованных лиц.
    Д. Царюк,
    ведущий редактор
    Якутского аэрогеодезического предприятия.
    /Социалистическая Якутия. Якутск. 12 января 1991. С. 3./








                                                    КОГДА БЕЛОРУСЫ НЕ СПЯТ
    Республика Беларусь, находящаяся за многие тысячи километров отсюда, известна якутянам не только бульбой и «бацькам» Лукашенко. По якутским полям резво бегают тракторы «Беларусь», в карьерах Нерюнгри и Мирного важно гудят многотонные БелАЗы. Многим дамам (полагаю, мужчинам тоже, на дамах, разумеется) нравятся белорусский трикотаж и изделия фабрики «Милавица». Всем известны и любимы песни в исполнении ансамблей «Песняры», «Верасы», «Сябры».

                                                           Потерявшиеся в веках
    Своеобразно прошлое Беларуси. Сначала самостоятельно, а затем в соединении с Литвой (Великое княжество Литовское) Беларусь пережила период наивысшего расцвета государственности и общественности, (в XI-XVI веках), национальной культуры (в XIII-XVI века), построенных на свободных демократических началах. Последовавшая затем многовековая жизнь в составе Польши и России не растворила в горниле истории, как это иногда бывало с менее удачливыми народами, белорусов. Они: не утратили черты своей нации, сумели сохранить родной язык, верования, обычаи, свой общий культурный и экономический уклад жизни. Впрочем, в Беларуси никогда не было такого фетиша языка и национализма, коим нынче «страдают» иные постсоветские республики. Может, эта гибкость и помогла жителям Белой Руси?
    В Сибири белорусы начали селиться примерно с конца XVI века, убегая от невыносимого феодального гнета, от малоземелья. Были здесь и вынужденные переселенцы – песчинки в смерче советской власти, сосланные с родных мест, и поселение военнопленных.
    Современные белорусы приехали в Якутию в основном добровольно – многие специалисты по распределению, веселые комсомольские отряды на всесоюзные стройки. По официальной переписи 1989 года, в Республика Саха проживают около 9900 белорусов.
                                                       Пасхальные куличи и русалки
    Верования белорусов обусловлены беле чем близким соседством Польши и России. В большинстве своем христиане, белорусы придерживаются двух основных ветвей христианства - католичества и православия. Этим и обусловлены праздники народа: Рождество Христово (Каляда), Пасха, Иван Купала, Дзяды. Позднее к ним присоединились государственные праздники России, Беларуси, а якутские белорусы отмечают и День Республики Саха (Якутия).
    На Рождество принято, ходить в гости и принимать гостей, а ребятишки наряжаются и бегут колядовать.
    На пасху, как исстари повелось, с куличами идут в церковь, на всенощную. А утром традиционное «Христос врскресе! - Воистину воскресе!», и за праздничный стол. А на столе чего только нет: обязательные крашеные яйца, пасхальные куличи, блюдо из творога, носящее то же название, что и сам праздник, ароматный, сочащийся аппетитным жирком свиной окорок в тесте, приправы из жгучего хрена... И никакой картошки!
    В самую короткую летнюю ночь, на Ивана Купала, спать нельзя. Люди наряженные и красивые собираются вместе и разводят специальные очищающие костры. Вокруг этих костров и развертывается главное действо самой волшебной ночи в году, когда, по поверьям, выползает вся нечистая сила и русалки заманивают очарованных, щекочут их до смерти. Те, кто посмелее, ищут в загадочных лесных дебрях цвет папоротника, открывающий владельцу тайну всех земных кладов...
    А если в лес, кишащий лешими и лесовиками, да кикиморами болотными, идти почему-то неохота, то можно вволю навеселиться возле костра. Пляски, песни и смех не затихают до самого утра. Девушки плетут венки, а вот кому эти венки достанутся, знает только девичье сердце. И, конечно, все вместе прыгают через костер: кто будет удачливее да выше прыгнет, тому улыбнется счастье.
    Белорусская община эту ночь проводит на берегу Лены. На нескольких лодках люди сплавляются от Табагинского мыса, по пути устраивая праздник на берегу. Самые смелые открывают купальный сезон и пытают счастье в поисках огненного цветка, также плывут в волнах венки.

                                                               С одной родины
    Инициатором образования белорусской общины «Суродич» (что означает «с одной родины») в 90-е годы стал Алесь Барковский, родившийся и выросший здесь, в Якутии, но по книгам изучивший родной язык, традиции и обычаи. Активным участником нашей общины был известный белорусский писатель Иван Ласков, долгое время живший в Республике Саха (к скорби всего нашего народа, уже покинувший нас), Татьяна Ковалева, Вера Манько и другие.
    Участвуя в мероприятиях, проводимых в Якутске национальными объединениями, мы наряжаемся в национальные костюмы. К сожалению, у нас пока нет полного убора белорусского «шляхтича», в который входят кунтуш, жупан, пояс, сапоги-боты и шапка. Однако достаточно вспомнить Владимира Мулявина, руководителя ансамбля «Песняры», - вот где белорус во всей своей красе!

    Белорусов в Якутске много, около полутора тысяч, но община насчитывает гораздо меньше. Тому несколько причин. Кто уехал на историческую родину, у кого работа отнимает слишком много времени. Для решения же задач и целей общины, записанных в Уставе, нужны время, деньги и желание, и не всегда всего этого хватает.
    Уважаемые земляки! В Якутию я приехал в 1974 году после окончания Белорусского университета и прожил здесь без малого 30 лет. Все эти годы я занимаюсь созданием карт Якутии, объехал вдоль и поперек всю республику, побывал в 32 улусах, во всех наслегах. И везде я встречал приветливые и заботливые лица жителей республики всех национальностей, готовых оказать любую помощь. Я бесконечно рад этой атмосфере дружбы, взаимопонимания и мира, царящей в наших сердцах и сердцах нашей новой родины. И очень хочется верить, что эта доброта не исчезнет из наших отношений, несмотря ни на что.
    Если кто-то еще не знает о нашей общине «Суродич», мой телефон: 25-76-40.
    Дмитрий Царюк,
    председатель белорусского объединения «Суродич».
    Страницу подготовила Айгуль Кайгородова.
    /Эхо столицы. Якутск. 6 февраля 2002. С. 3./

                                                                МЫ - БЕЛОРУСЫ
    «Мы белорусы з братняю Русью
    Разам щукали к счастью дорог»
    (из советского гимна Беларуси).
    Своеобразно прошлое Беларуси. Пережив сначала самостоятельно, а затем в соединении с Литвой в форме Великого княжества Литовского период наибольшего расцвета государственности и общественности (XI-XIV вв.), национальной культуры (XIII-XIV вв.), построенных на демократических началах, белорусский народ на протяжении всей своей последующей многовековой совместной жизни с Польшей (XVI-XVIII вв.) и Россией (XVIII-XX вв.) не утратил черт нации, отличающих ее от других народностей, сохранив свой родной язык, свои верования, обычаи, свой общий культурный и экономический уклад жизни.
    Свидетельством этому являются не только наши песни в исполнении «Песняров», «Сябров», тракторы «Беларусь», «БелАЗы», но и многое другое, чем славится современная Белоруссия.
    А что же сам народ? В городах Белоруссии «Белорусскую мову не чуваць». И это при том, что 81% населения из 10 миллионов жителей (1999 г.) относит себя к титульной нации - белорусам. Более 70% населения - городское. Причин этому много. Не вдаваясь в подробности, отмечу: равенство шансов развития белорусского и русского языков в Белоруссии соответствует равенству прав Красной Шапочки и Серого Волка.
    В Республике Саха (Якутия) белорусов немало. По переписи населения 1989 г., было 9900, но из них только 3522 считали родным белорусский язык. И как узнать среди лиц славянской национальности земляка-белоруса? Только по поведению. Для примера приведем «идентифицирующую» народную примету. «Поставьте братьям-славянам стул с вылезшим гвоздем. Русский вырвет гвоздь и выбросит. Украинец вырвет и положит гвоздь в карман. Белорус сядет на стул и будет терпеть. И, несмотря на безысходность положения, скажет: «Абы не было горай». Может это и анекдот, но полагают, что по терпимости белорусы обошли самих китайцев. Вот уже семь лет наблюдаем за «долгостроем» Союзного государства России и Беларуси, где успешно трудится наш прораб П. П. Бородин. Ждем решения вопроса двойного гражданства в Республике Беларусь. Такие мы белорусы. Но главное - не различие, а то, что нас сближает с другими народами Республики Саха (Якутия) - наша общая история и культура. И мы признательны Земле Олонхо за возможность спокойно жить, работать в дружбе со всеми народами. С праздников вас, дорогие друзья, шаноуныя спадары. С Днем республики!
    Дмитрий Царюк
    /Наше время. Якутск. 26 апреля 2003./

    Алексей Березовский
                                                 НАШ ВЗГЛЯД НА ЛУКАШЕНКО
    В течение этой недели под пристальное внимание мировых СМИ вновь попали Россия и Белоруссия с их очередным «семейным» конфликтом на почве нефтяных поставок. На сей раз конфликт длился всего четыре дня и развивался, как всегда, бурно - от почти полной конфронтации до примирительного, обмена любезностями. За новостными сообщениями о новом российско-белорусском скандале внимательно следили и в Якутии, тем более что в нашей республике проживает достаточно много «сородичей» «Батьки» Лукашенко.
    Эта история берет начало еще в мае прошлого года, когда Владимир Путин распорядился полностью пересмотреть принципы торгово-экономических отношений с Белоруссией, в том числе и по нефтяному вопросу. Поэтому с 1 января 2007 года российское правительство ввело вывозную пошлину на поставки своей нефти в Белоруссию. И тогда, не сумев выторговать хоть какие-то преференции у Москвы, с 3 января Александр Лукашенко ввел «ответную» пошлину на транзит российской нефти в Европу через свою территорию. Однако Россия «лукашенковскую» пошлину платить отказалась, после чего и случился российско-белорусский нефтяной кризис. Белоруссия просто прекратила транспортировку российской нефти на Запад, что вызвало серьезные перебой с поставками топлива в странах Европы.
    Дальше началась череда взаимных обвинений и препирательств. В ответ на призывы западных коллег к переговорам Россия заявила, что готова начать их только после того, как Белоруссия отменит свою «незаконную пошлину». Правда, уже 9 января, в первый после каникул рабочий день, в Москву прибыла делегация белорусских парламентеров. А еще через сутки, 10 января, состоялся телефонный разговор двух президентов — Путина и Лукашенко, после которого, как сообщает официальная пресса, стороны достигли компромисса. Вчера утром нефть по транзитному нефтепроводу снова потекла в Европу.
    Если резюмировать все вышеописанное двумя словами, то можно сказать так: строптивый Лукашенко в очередной раз взбрыкнул против сильного соседа, а могущественный Путин его в очередной раз обуял. Непонятно только, будет ли при такой «странной любви» когда-нибудь построено пресловутое Союзное государство?
    В этой связи «НВ» показалось интересным обратиться за
комментариями к якутским белорусам, а именно к председателю белорусской общины «Сородичи» в Республике Саха (Якутия) Дмитрию Царуку.
    «НВ»: Дмитрий Георгиевич, вы наверняка следите за тем, как развиваются взаимоотношения двух государств?
    Д.Ц.: Конечно, у меня ведь много родственников живет в Белоруссии. Да и сам я там бываю почти каждый год. И меня лично очень расстраивает, когда возникают конфликты, подобные нынешнему.
    «НВ»: Как вы считаете, могут когда-нибудь между Россией и Белоруссией наступить по-настоящему братские отношения?
    Д.Ц.: Наши отношения и так братские. Во всяком случае, в Белоруссии абсолютно все население выступает за самое тесное сотрудничество с Россией. И русский язык там государственный. И телепередачи они смотрят все российские. Словом, постоянно нацелены на дальнейшее сближение.
    «НВ»: Почему же тогда мы не можем построить Союзное государство, если все вроде бы нацелены на сближение?
    Д.Ц.: Первая и главная причина — президент Лукашенко, который не хочет терять свою власть. Ведь присоединить Белоруссию к России можно только двумя способами: либо в качестве шести новых субъектов (по числу областей), либо в качестве единого субъекта. И так и эдак Лукашенко будет напрямую подчиняться Кремлю, а это ему невыгодно. И, кроме того, могу вас уверить, сама по себе Белоруссия сейчас довольно крепко стоит на ногах. Она хорошо развивается, очень много производит собственных товаров - и промышленных, и сельхозпродукции, и товаров народного потребления. На улицах чистота и порядок, настроение у людей хорошее. Поэтому они поддерживают своего президента и полностью доверяют ему.
    /Наше время. Якутск. 12-18 января 2007. С. 2./



     Белорусы (самоназв.: беларусы) - основное население Республики Беларусь (8;2 млн чел., 1999). Общая численность в мире - около. 10,5 миллионов человек. Крупные диаспоры (от 100 до 300 тыс. чел.) имеются в Украине, Польше, Казахстане и Латвии. Живут также в Литве, Эстонии, Бельгии, Германии, Великобритании, США, Канаде, Аргентине, Австралии.
     В Российской Федерации насчитывается 808 тысяч белорусов (2002). Территориями преимущественного проживания являются г. Москва (59,4 тыс.чел.), г. Санкт-Петербург (54,4 тыс.), Калининградская область (50,7 тыс.) чел., Московская обл. (42,2 тыс.), Республика Карелия (37,7 тыс.), Тюменская область (36,0 тыс.).
    Выделяется субэтническая группа полещуков - жителей Полесья, а среди них - пинчуков (население пинского полесья).
    Говорят на белорусском языке восточной подгруппы славянской группы индоевропейской семьи. Различаются юго-западные и северо-восточные диалекты. На границе с Литвой встречаются деревни с литовско-белорусским двуязычием, на границе с Польшей - польско-белорусским. Письменность на основе кириллицы. Старобелорусский язык использовался в ХIV-ХV в.в. в государственном делопроизводстве. Современный белорусский язык сложился на рубеже ХVIIIIХ веков.
    Верующие белорусы - преимущественно православные, около четверти - католики, есть униаты.
                                   Якутская городская общественная организация
                                                 Белорусская община «Суродич»

                                        Дмитрий Царюк и его заместитель Ольга Пашкевич.
    Белорусская община «Суродич» г. Якутска была зарегистрирована в г.Якутске 30 июня 1998 года. Председателем общины является Дмитрий Георгиевич Царюк. Задачами общины являются содействие духовному возрождению белорусского народа, развитие национального самосознания, языка, культуры, обычаев и традиций.
    Община активно участвует в проводимых Департаментом по делам народов и федеративным отношениям, Ассамблеей народов Республики Саха (Якутия), мэрией г. Якутска мероприятиях. Ежегодно проводятся белорусские народно-обрядовые праздники: Каляда – зимой, Гуккане Вясны – весной, Купалье – летом, Дзяды – осенью. Также организовывает праздники, посвященные историческим датам и выдающимся личностям Белоруссии.
    Налажены тесные контакты с объединением белорусов всего мира «Батьковщина», кроме того, ведется переписка с представителями белорусской диаспоры из Канады, Австралии, Польши. Многие учащиеся из белорусских и интернациональных семей Якутии обучаются в ВУЗах Республики Беларусь.
    Представители общины принимали участие в мероприятиях пребывания членов Правительства и представителей крупных предприятий и организаций Республики Беларусь в Республике Саха (Якутия) в апреле 1998 года. Кроме встречи делегации с Председателем и членами Правительства РС(Я), прием был организован в Министерстве по делам народов и федеративным отношениям РС(Я), где представители общины получили исчерпывающие ответы на волнующие их темы. Разговор с земляками был теплым и оставил много впечатлений.
    Дмитрий Георгиевич Царюк и активисты общины стараются делать все возможное, чтобы возродить и сохранить духовные и культурные ценности, нравственные основы белорусского народа в Якутии.

                                                       Народный поэт Янка Купала
                                                Плетение венков в день Ивана Купалы


                                                        Свадебный костюм девушки.
     /Илин. Историко-географический, культурологический журнал. № 1-2. Якутск. С. 44-45./




суббота, 10 июня 2017 г.

29 Июня 1934. Умер белорусский этнограф, географ, фольклорист Эдвард Пекарский. Койданава. "Кальвіна". 2017.




                                                                РОССИЯ БЕЛАРУСЬ
                                                                Историческая правда
                                                                 Этот день в истории
                                                                       29 Июня 1934
                                  Умер белорусский этнограф, географ, фольклорист
                                                                 Эдвард Пекарский.
    Нарадзіўся ў сям’і «высакародных» Караля і Тэрэзы Пякарскіх, у дзявоцтве Дамашэвіч, каталіцкага веравызнаньня. Пасьля сьмерці сваёй жонкі Караль Пякарскі аддае яго на выхаваньне ў сям’ю селяніна, але неўзабаве малога ўзяла да сябе ягоная родная цётка, якая жыла ў Менску. Неўзабаве ягоны бацька пабраўся 2-м шлюбам з Ганнай Язэпаўнай і на сьвет ад гэтага шлюбу зьявіліся: Марыля (1870 г. н., якая памерла ў дзяцінстве), Агафія (1874 г. н., якая памерла ў дзяцінстве), Антося (1879 /1880/ г. н., якая памерла ў 1918 г.); Ёсіп (1884 г. н. Які пераехаў у п. Старая Барда Бійскай акругі), Аляксандар (1887 г. н., які памёр у маленстве) ды Аляксандра (1888 г. н., якая яшчэ да кастрычніцкага перавароту 1917 г. ўехала ў Сыбір і пасялілася ў Бійску).
    Вучыўся ў Мазырскай гімназіі Менскай губэрні, а на вакацыі езьдзіў у бліжэйшае паселішча Барбараў да стрыечнага дзеда Рамуальда Пякарскага, у хаце якога вяла гаспадарку дзедава сястра пані Валасецкая.
    У 1873 г. гімназію ў Мазыры рэарганізавалі ў прагімназію і дзеля таго каб атрымаць сярэднюю адукацыю трэба было пераяжджаць у іншы горад. Недзе з паўгода Эдуард правучыўся ў Менскай гімназіі, але неўзабаве перавёўся ў Таганроскую гімназію, дзе блізка сышоўся з рэвалюцыйна настроенай моладзьдзю. Неўзабаве яго палічылі «стукачом» і ён, вытрымаўшы іспыты за 6 кляс, змушаны быў пераехаць вучыцца ў Чарнігаўскую гімназію, дзе ізноў далучыўся да таемнага гуртка. У лютым 1876 году пакідае гімназію і ўяжджае ў Барбароў да дзеда.
    Увосень 1877 г. паступіў у Харкаўскі вэтэрынарны інстытут зь якога быў выключаны ў 1878 г. за ўдзел у студэнцкіх хваляваньнях. Харкаўскі акруговы суд прыгаварыў яго да адміністратыўнай ссылкі ў Архангельскую губэрню, але ён здолеў схавацца. Пад імем Івана Кірылавіча Пякарскага працаваў сельскім пісарчуком у Тамбоўскай губэрні і вёў прапаганду арганізацыі «Народная воля» у Тамбоўскім павеце.
    Неўзабаве, асьцерагаючыся арышту, Пякарскі пад імем Мікалая Іванавіча Талуніна зьяжджае у Маскву, дзе 24 сьнежня 1879 году быў арыштаваны і прасядзеў каля году ў адзіночнай каморы Бутырскай турмы. Маскоўскі ваенна-акруговы суд прызнаў Пякарскага вінаватым ў тым, што ён «належаў да таемнага згуртаваньня, якое мела на мэце скінуць шляхам гвалту існуючы дзяржаўны лад» і прысудзіў да «пазбаўленьню ўсіх правоў стану і ссылцы на катаржныя працы ў рудніках на пятнаццаць гадоў», але суд пастанавіў хадайнічаць перад Маскоўскім генэрал-губэрнатарам зьмякчыць Пякарскаму пакараньне да ссылкі ў цяжкія працы на завадах на чатыры гады. Маскоўскі генэрал-губэрнатар, прыняўшы пад увагу маладосьць, легкадумства ды хваравіты стан Пякарскага, пастанавіў «па пазбаўленьню ўсіх правоў стану» саслаць «на паселішча ў аддаленыя месцы Сыбіры».
    27 верасьня 1881 г. быў дастаўлены ў г. Іркуцк, 2 лістапада 1881 г. у Якуцк, а 4 лістапада адпраўлены ў Батурускі ўлус, з устанаўленьнем за ім належнага паліцэйскага нагляду. У сьнежні 1881 г. быў дастаўлены ў 1-шы Ігідзейскі насьлег Батурускага ўлуса Якуцкай акругі Якуцкай вобласьці Расейскай імпэрыі /Цяпер Ігідзейскі насьлег Татцінскага ўлуса Рэспублікі Саха (Якуція) Расейскай Фэдэрацыі./.
    Першапачаткова Пякарскага пасялілі у юрце насьлежнага сходу, дзе жыў трымальнік міждворнай станцыі 1-га Ігідзейскага насьлега. Ягоны бацька, сьляпы стары Ачакун [Очокун] зрабіўся першым настаўнікам якуцкай мовы Эдуарда. Праз паўгода Пякарскі ужо вольна суразмаўляўся на якуцкай мове, а праз год яму паставілі асобную юрту ў мясцовасьці Джыэрэнгнээх /Дьиэрэҥнээх/, дзе хатняй гаспадыняй зрабілася 16-гадовая дачка Пятра Шастакова, трымальніка міждворнай станцыі Ганна Шастакова, якую ў 1882 г. прывёў да Пякарскага яе брат Мірон Шастакоў. Ад яе ў яго нарадзіліся «незаконнанароджаныя»: 4 чэрвеня 1894 г. дачка Сусанна, а 14 лістапада 1895 году сын Мікалай.
    У 1883 г. на пасяленьне ў Якуцкую вобласьць прыбыў Мікалай Цютчаў, які прывёз з сабой асобнік якуцка-нямецкага слоўніка расейскага акадэміка нямецкага паходжаньня А. Бётлінгка: Über die Sprache der Jakuten, і пры сустрэчы з Пякарскім, ён падараваў яму гэтую кнігу. Азнаёміўшыся з ім Пякарскі зразумеў што той невялікі па аб’ёму слоўнік, улічваў толькі 3.000 слоў. і гэта натхніла Эдуарда на складаньне поўнага слоўніка якуцкай мовы.
    Напачатку Пякарскі рабіў запісы на старонках гэтага слоўніка Бётлінгка /бо ня было паперы/, а потым і на старонках дзьвюх іншых кніг /чыстыя аркушы паперы, пераплеценыя у кнігу/.
    У 1887 годзе, калі Пякарскі склаў першапачатковы варыянт свайго слоўніка ў 7000 слоў, які прайшоў карэктуру ў мясцовых знаўцаў якуцкай мовы — протаіерэя Дзімітрыяна Дзьмітрыевіча Папова ды ўлуснага галавы Батурускага ўлуса Ягора Мікалаевіча Нікалаева.
    У 1894 г. Дзьмітрый Клеменц, кіраўнік справаў Усходне-Сыбірскага аддзела Імпэратарскага Рускага Геаграфічнага Таварыства, які ў 1881 г. быў сасланы ў Сыбір, дзе разгарнуў навуковую працу, да працы ў Якуцкай (Сыбіракоўскай) экспэдыцыі Таварыства (1894—1896), якая была арганізаваная на сродкі вядомага золатапрамыслоўца І. М. Сыбіракова, прыцягнуў, з дазволу ўлад, палітычных сасланых, сярод якіх быў і Эдуард Пякарскі. У абавязкі Пякарскага ўваходзіла вядзеньне перапіскі паміж удзельнікамі экспэдыцыі, якуцкім статыстычным камітэтам і разьмеркавальным камітэтам УСІРГТ. Але галоўным заняткам Пякарскага была апрацоўка і назапашваньне слоўнікавага матэрыялу. Клеменс прабіў для друкаваньня слоўніка 2.000 рублёў, якуцкі шрыфт заказаў ў словалітні Санкт-Пецярбурга за кошт экспэдыцыі і па гэтаму пытаньню вёў перамовы зь якуцкай абласной друкарняй, бо лічыў што слоўнік Пякарскага можа стаць «тым канём, на якім можна будзе выехаць, калі экспэдыцыя не дасьць чаканных ад яе вынікаў».
    У 1895 г. Пякарскі, пасьля ўсялякіх «маніфэстаў» і «скідак» атрымаў права вярнуцца ў Эўрапейскую Расею, але ён застаўся ў Якуцкай вобласьці, працягваць працу над якуцкім слоўнікам.
    Улетку 1897 г., як гэта часта практыкавалася сасланымі ў Якуцкай вобласьці, Пякарскі папрасіў бацькоў Ганны забраць яе назад, а да сабе ў дом прывёў багатую якуцкую ўдаву з суседняга Баягантайскага насьлега па імю Хрысьціна. Сваёй ўжо непатрэбнай якуцкай незарэгістраванай жонцы сумленны рэвалюцыянэр аддаў палову сваёй вялікай маёмасьці.
    У студзені 1900 г. Пякарскі пераяжджае ў Якуцк ды селіцца у доме купца М. Б. Васільева, у якога працаваў бугальтарам. Гэты дом быў зьнесены ў 1987 годзе і на ягоным месцы пабудаваны 9-павярховы /вуліца Чарнышэўскага 22/1/. У 1902 г. ён атрымаў месца справавода Якуцкага Абласнога Статыстычнага камітэту і склаў «Обзоры Якутской области за 1901 и 1902 гг».
    Тады ж Пякарскі робіць пэўныя захады наконт сваіх дзяцей. Удачарэньне Сусанны не адбылося, бо яна памерла 20 сакавіка 1903 году аб чым ён у той жа дзень напісаў родным у Пінск. А вось Мікалай Іванавіч Аросін зрабіўся Мікалаем Эдуардавічам Пякарскім.
    Летам 1903 г. Эдуард Пякарскі удзельнічае ў Нелькана-Аянскай экспэдыцыі інжынэра Папова.
    Пасьля пераезду ў Якуцк Пякарскі кідае, ужо непатрэбную якутку Хрысьціну /ёсьць меркаваньне, што тая сама ад яго сышла, бо знайшла лепшага/. У 1904 г. ён уступае ўжо ў законны шлюб з дачкой адваката Аленай Андрэеўнай Кугаеўскай, якая нарадзілася 14 красавіка 1976 г. і была шостым дзіцём у сям’і. Вянчаньне адбылося ў Праабражэнскай царкве горада Якуцка.
    Напрыканцы 1904 г. ён атрымаў ад сакратара Рускага камітэта па вывучэньні Сярэдняй і Ўсходняй Азіі Л. Штэнберга запрашэньне прыехаць ў Санкт-Пецярбург для перавыданьня першага якуцкага выпуску «слоўніка» і далейшай аўтарскай працы над ім.
    Атрымаўшы дазвол выехаць з Якуцка, ён адразу паведамляе аб гэтым брату Ёсіпу ў лісьце ад 6 жніўня 1905 г., а, прыехаўшы ў Санкт-Пецярбург, ён у красавіку 1906 г. выяжджае ў Пінск адведаць родных (бацька памёр ў 1900 г). У лісьце ад 3 траўня 1906 году ён паведамляе жонцы: «Даехаў я да Пінска шчасна ў 2.30 гадзіны ночы. На вакзале мяне сустрэлі брат, маці і сёстры. І мы на двух рамизниках адправіліся ў горад — „дахаты“. Маці ад радасьці амаль усю дарогу плакала. Пастарэла яна моцна, але не ў такой ступені, як я чакаў. Брат і сёстры зусім сталыя людзі, у параўнаньні зь якімі яны на дасланай раней картцы здаюцца дзеткамі…» Гасьцюючы ў Пінску Эдуард са зьдзіўленьнем выявіў, што ўсё ягоныя лісты дахаты дбайна захоўваюцца, захаваўся нават ягоны ліст ад 1867 году, калі яму было 8 гадоў. Больш Эдвард Пякарскі на радзіму не прыяжджаў.
    У 1912 г. за працы «Словарь якутского языка» і «Образцы народной литературы якутов» Пякарскі быў узнагароджаны Вялікім залатым мэдалём Імпэратарскага Рускага Геаграфічнага таварыства.
    У 1925 г. Эдуард Пякарскі быў абраны сябрам Польскага Арыенталістычнага таварыства ва Львове. 15 студзеня 1927 г. па прадстаўленьню акадэмікаў В. Бартольда, С. Альдэнбурга ды Ю. Крачкоўскага Э. К. Пякарскі быў абраны чальцом-карэспандэнтам АН СССР, а 6 сакавіка 1927 года адбылося паседжаньне прэзыдыюму АН ў гонар заканчэньня працы над слоўнікам якуцкай мовы. Пачынаючы з 1928 г. Якуцкая дзяржаўная нацыянальная бібліятэка пачала рэгулярна дасылаць Эдуарду Пякарскаму літаратуру і пэрыёдыку, і тым ліку і тую што выходзіла раней, на якуцкай мове. Прэзыдыюм Акадэміі навук сваім рашэньнем ад 30 сьнежня 1929 году перавёў з Музэя антрапалёгіі і этнаграфіі адну штатную адзінку навуковага супрацоўніка першага разраду ў цюркалягічны кабінэт Інстытута ўсходнезнаўства АН СССР. На гэтую пасаду быў прызначаны Э К. Пякарскі з тым, каб ён змог працягваць сваю слоўнікавую дзейнасьць. 1 лютага 1931 г. Пякарскаму надаецца званьне ганаровага акадэміка АН СССР.
    У «Звароце» мітынгу «працоўных», які адбыўся ў Якуцку ў гонар XIV гадавіны «Вялікага Кастрычніку» казалася: «... Горача ўшаноўваючы героя паўвекавой слоўнікавай працы Эдуарда Карлавіча, мітынг урачыста пастанаўляе перайменаваць Ігідзейскі насьлег ў Пякарскаўскі і Жулейскі насьлег — у Аляксееўскі. Выказаць гарачую удзячнасьць Акадэміі навук за неацэнны падарунак якуцкаму народу». Ігідзейская сярэдняя школа ў пасёлку Дэбдзіргэ [Дебдирге (Дэбдиргэ)] Аляксееўскага раёна носіць імя Э. К. Пякарскага. У 1933 г. урад ЯАССР ўзнагародзіў Пякарскага за заслугі перад Якуціяй ганаровай граматай. Зімой 1934 г. урад ЯАССР знайшоў магчымасьць павялічыць пэнсію Э. К. Пякарскаму.
    Эдуард Карлавіч Пякарскі памёр 29 чэрвеня 1934 году і быў пахаваны на Смаленскіх лютэранскіх могілках ў Ленінградзе. [Смаленскія лютэранскія могілкі /Нямецкія могілкі/ заснаваныя ў 1747 г. Знаходзяцца ў паўднёвай частцы выспы Дзекабрыстаў, набярэжная ракі Смаленкі, 27. 1 лютага 1919 г. могілкі былі нацыяналізаваныя і перашлі ў загадваньне да Камісарыяту па ўнутраных справах. Могілкі былі зачыненыя ў 1939 годзе, але асобныя пахаваньні працягваліся да 50-х гадоў ХХ стагодзьдзя.]
    Неўзабаве кватэра Ганаровага акадэміка была ператвораная ў камунальную і ад новых сужыцельнікаў па кватэры на Алену Андрэеўну пачаліся нападкі. Алена Андрэеўна, ўсе матэрыялы Эдуарда Пякарскага перадала ў АН СССР. Памерла пад час блякады Ленінграда ў 1942 годзе.
    У Санкт-Пецярбург Эдуард Пякарскі прывёз і свайго сына Мікалая ад якуткі Ганны Шастаковай. У архіве Санкт-Пецярбурскага філіі РАН захоўваюцца «Пахвальныя лісты» Мікалая Пякарскага за 2 — 5 клясы гімназіі Імпэратарскага Санкт-Пецярбурскага гісторыка-філялягічнага інстытута, і ў іх ён значыцца як «прыёмны сын» Э. К. Пякарскага. У 1918 г. працаваў у Архіве, ва Упраўленьні Артылерыі, служыў у 1921 г. ва Упраўленьні Ваенна-марскога порта ў горадзе Ачакаў. У 1924 г. працаваў выкладчыкам ангельскай мовы ў ваенным мараходным вучылішчы імя Фрунзе. Таксама ён нядрэнна ведаў францускую мову ды лаціну. У 1926 г. Мікалай паступіў у Інстытут жывых усходніх моваў імя Енукідзе на факультэт кітайскай мовы. 7 студзеня 1930 году Э. К. Пякарскі ў сваім дзёньніку пакінуў такі запіс: «Арыштаваны Мікалай; кажуць, што ягоны арышт зьдзейсьнены ў сувязі з арыштам Александра Кацін-Ярцава, па „справе“ якога нібыта бы арыштавана ўсяго 15 чалавек». Не атрымаўшы адказу 21 сакавіка 1930 году Эдуард Карлавіч ізноў зьвяртаецца ў ДПУ, каб задаволілі ягонае хадайніцтва. Адначасова ён піша прашэньне ў Нарадавольчаскі гурток пры Таварыстве паліткатаржанаў і ссыльнапасяленцаў, чальцом якога ён зьяўляўся, каб Прэзыдыюм гуртка падтрымаў ягонае хадайніцтва. 20 красавіка 1930 году Эдуард Пякарскі запісаў у сваім дзёньніку: «Учора Мікалай выпушчаны і сёньня прыйдзе да мяне. Дні 4 таму назад я вёў размову з тав. Карпенкам аб падтрымцы майго хадайніцтва перад ДПУ адносна аддачы Мікалая мне на парукі. Карпенка ўзбудзіў пытаньне аб пераглядзе справы, і трэба пачакаць дні 2-3 рашэньня з Масквы аб далейшым лёсе Мікалая». Эдуард Карлавіч пісаў у дзёньніку: «1932 г. 5 ліпеня. Быў Мікалай з паведамленьнем, што ён скончыў (па заканчэньні года) сваю асьпірантуру, як чалавек слабы ў мэтадалягічных адносінах; і нібы задаволены, што мае, прынамсі, званьне выкладчыка кітайскай мовы, але, як беспартыйны, ня мае магчымасьці атрымаць месцы па сваёй спэцыяльнасьці. Вось і мая надзея! Словам, няўдачнік, якому ўжо 36 гадоў!». 29 ліпеня 1933 г. Мікалай пісаў бацьку з Заходне-Сыбірскага краю, Нарымская акругі, Ніжне-Лумпакольскага паштова-тэлеграфнага аддзяленьня:
    «Другі месяц жыву ў Нарыме. Раскапаў агарод, пілую і пілую дровы. Фізычна адчуваю сябе выдатна і ва ўсіх іншых дачыненьнях няблага. Адно мне недарэчна, прыкра, што прыйшлося прыехаць у Нарым. Тут з навуковыя пункту гледжаньня нецікава. Калі мне наканавана было выехаць, то куды-небудзь бы ў Якуцію, у Ігідзейскі насьлег... Там я працаваў бы над біяграфіяй вядомага навукоўца-якутаведа, аўтара „Слоўніка якуцкай мовы“. Але, на вялікі жаль, за 10 гадоў воды выцякла шмат, быць можа, я складаў калі б не слоўнік, то хоць слоўнічак мясцовых тубыльскіх моваў. Адна ў мяне істотная затрымка — няма паперы, не на чым пісаць. Я мімаволі ўспамінаю аб Вашых запасах карэктуры, аб Вашай звычцы забясьпечваць знаёмых паперай у крытычны момант. Вельмі быў б удзячны Вам за падтрымку ў гэтым напрамку». 21 траўня 1934 году, г. зн. за месяц да сьмерці, Эдуард Карлавіч Пякарскі, паводле акалічнасьцяў таго часу, адказвае сыну: «Мною і маёю жонкаю на падставе Акту аб усынаўленьні Вам прадстаўленая была магчымасьць 33 гады назад выйсьці ў людзі, г. зн. атрымаць клясычную сярэднюю адукацыю і скончыць два факультэты з вышэйшым дыплёмам. Пасьля 16-гадовага перапынку ў зносінах са мною і маёю жонкаю Вамі праз пасрэдніцтва трэціх асобаў прымаюцца меры да адбудовы страчанай, па Вашай віне выключна, сваяцкай сувязі. Вам для жыцьця дадзена было ўсё неабходнае, а менавіта: 1) прозьвішча; 2) выхаваньне; 3) выдатная адукацыя. Па роду маёй хваробы я патрабуюся ў спакоі. Гэта ўлічыце і пакіньце мяне і маю жонку, на што мы маем права разьлічваць». На жаль, аб далейшым лёсе Мікалая зьвесткі адсутнічаюць.
    У 1935 годзе заснавальнік Турэцкай рэспублікі і першы яе прэзыдэнт Мустафа Кемаль Атацюрк спэцыяльна азнаёміўся са «Слоўнікам якуцкай мовы» Эдуарда Пякарскага, зь якім яго азнаёміў прафэсар Абдулкадзір Інан, ды даручыў турэцкаму лінгвістычнаму таварыству, якое была створана ў 1931 годзе, тэрмінова перакласьці яго, бо тлумачэньні ў ім зробленыя на рускай мове, на турэцкую мову і апублікаваць. Была створаная адмысловая камісія з 18 чалавек: Яна працавала над перакладам 8 месяцаў і закончыла працу ў 1937 годзе. Дадзеная рукапісная праца, аддрукаваная на пішучай машынцы, склала 12 кніг і была прадстаўленая ў дар Атацюрку, які падрабязна азнаёміўся з тэкстам і шмат дзе зрабіў паметы. Зараз яны захоўваецца ў Анкары ў Маўзалеі Атацюрка. У 1942 годзе ў Стамбуле ў выдавецтве «Марыф» выйшла першае пробнае выданьне слоўніка Пякарскага аб’ёмам 64 старонкі. У 1945 г. у Стамбуле ў выдавецтве «Эбузійа» быў выдадзены першы том слоўніка аб’ёмам 658 старонак.
     Урад ЯАССР устанавіў дзьве стыпэндыі яго імя.
    Праўнук протаіерэя Дзімітрыяна мастак І. І. Папоў ў 1950 годзе стварыў скульптурны партрэт Пякарскага для Ытык-Кёльскага краязнаўчага музэя.
    Да 100-годзьдзя з дня нараджэньня Пякарского ў 1958 годзе ягоны слоўнік быў перавыдадзены ў Вэнгрыі. Пасадзейнічала, кажуць, гэтаму якутка, ураджэнка Алёкмінскага ўлуса Якуцкай вобласьці, Хадора Хведараўна Карнілава, жонка Мацьяша Ракашы.
    Рашэньнем Якуцкага гарвыканкама ад 18 чэрвеня 1962 г. вуліца Міра ў Якуцку была перайменавана ў вуліцу Э. К. Пякарскага.
    У 1980—1983 гг. мастак І. І. Папоў стварыў бюст і скульптурны вобраз Эдуарда Карлавіча выкананы з гіпсу, мэмарыяльны знак з барэльефам акадэміка (чаканка па медзі) для школы ягонага імя ў с. Ігідзей.
    У ліпені 2007 году, пад час правядзеньня дзён Якуціі ў Санкт-Пецярбургу, магілу Э. К. Пякарскага наведаў прэзыдэнт Рэспублікі Саха (Якуція) Вячаслаў Штыроў і даў даручэньне нязьменнаму прадстаўніку РС(Я) у Санкт-Пецярбурзе Галіне Макаравай яе добраўпарадкаваць. 12 сьнежня 2007 году газэта «Якутия» апавясьціла сваіх чытачоў, што ў Пецярбурзе адбылося ўрачыстае адкрыцьцё адрэстаўраванага месца пахаваньня Эдуарда Карлавіча Пякарскага. На ім прысутнічала дэлегацыі «славутых» людзей Рэспублікі Саха (Якуція).
    У лістападзе 2008 г. 150-годзьдзе з дня нараджэньня вучонага таксама адзначылі выданьнем у Санкт-Пецярбурзе трохтомнага ягонага слоўніка накладам 3600 паасобнікаў у звычайным і падарункавым выглядзе, які ўтрымоўвае 37000 слоў. Спонсарам выступіла якуцкая энэргетычная кампанія. На прэзэнтацыі выданьня прамовіў прадстаўнік Генконсула Польшчы ў Санкт-Пецярбурзе Зьбігнеў Пятроўскі, які адзначыў «што палякі ганарацца сынам свайго народа Эдвардам Пякарскім, які напісаў выдатную працу, якая дазваляе ўсім пазнаёміцца з культурай Якуціі».
    11 кастрычніка 2009 г. «Піцерскія якуты» — супрацоўнікі Сталага прадстаўніцтва РС(Я) ў Санкт-Пецярбурзе ды студэнты — чальцы Асацыяцыі моладзі Якуціі «Сайдыы» правялі суботнікі на Смаленскіх Лютэранскіх могілках па добраўпарадкаваньні магілаў Сямёна Ноўгарадава ды Эдуарда Пякарскага.
    У Маскве, а потым і ў Польшчы якуцкія вучоныя адзначылі 150-годзьдзе Вацлава Серашэўскага і Эдуарда Пякарскага.
    Віцэ-прэзыдэнт РС(Я) Аўгіньня Міхайлава 6 лістапада 2008 г. у Якуцку сустрэлася з Надзвычайным ды Паўнамоцным Паслом Рэспублікі Польшча ў РФ панам Ежы Артурам Барам, першым саветнікам Амбасады РП у РФ, панам Міхалам Грэчыла ды старшынёй Фонду дапамогі палякам на Ўсходзе, панам Марэкам Навакоўскім. Польская дэлегацыя прыбыла ў Якуцк 4 лістапада дзеля ўдзелу ў мерапрыемствах, прысьвечаных 150-гадовым юбілеям стваральніка першага Тлумачальнага слоўніка якуцкай мовы Э. К. Пякарскага і этнографа, дасьледчыка ды пісьменьніка Вацлава Серашэўскага.
    У Саха акадэмічным тэатры імя П. А. Айунскага 6 лістапада адбылася урачыстае паседжаньне грамадзкасьці, пасьвечанае 150-годзьдзю двух выбітных навукоўцаў Эдуарда Пякарскага ды Вацлава Серашэўскага.
    [Аўтар не паказаны]
    /istpravda.ru›Историческая правда›Хронограф›9555/